ÖĞRENCİLER I VELİLER I PERSONEL I MEZUNLAR

ATATÜRK KÖŞESİ

OKUL ÖNCESİ

Ana Sayfa > Okul Öncesi > Rehberlik > İlgili Makaleler >

İlgili Makaleler

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu
- Son 25-30 yıldır Çocuk Psikiyatrisi kliniklerinde dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) tanısı popülaritesini korumaktadır.
  
  Tarihsel süreç içinde minimal beyin disfonksiyonu, hiperkinezi, hiperkinetik sendromu ve hiperaktiviteli dikkat eksikliği sendromu gibi farklı isimlerler ele alınmış, son sınıflama sisteminde ise dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olarak tanımlanmıştır. DEHB tanımı ile yukarıda sayılan tanımlar arasında belirgin farklılıkların olduğu bir gerçektir. Günümüzde DEHB alt tipleri tarif edilerek tanısal yaklaşım sınırları genişletilmiştir.
  
  DEHB çocuklu çağının en önemli psikiyatrik sorunlarının başında gelir. Aileyi, okulu ve toplumu ilgilendiren yönleriyle ve geniş anlamıyla bir eğitim ve öğretim sorunudur. Sorunun erken teşhisinde tedaviden elde edilen sonuçların yüz güldürücü olması hiperaktivitenin sağlık ve eğitim alanında çalışanlar tarafından mutlak bilinmesi gerekli konular arasında yer alması gerçeğini göstermektedir.
  
  Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu,
  Aşırı hareketlilik,
  Dikkat eksikliği ve
  İmpulsivite olarak sınıflandırılabilen üç temel belirti kümesinden oluşur.
  
  AŞIRI HAREKETLİLİK (HİPERAKTİVİTE)
  
  Aslında her çocuğun hareketli olması beklenir. Çocuk koşar, düşer ve gürültü çıkararak oynar. Bunların hepsi doğal karşılanabilir. Ancak DEHB'da ise çocuğun hareketliği aşırıdır ve yaşıtlarıyla kıyaslandığında farklılık hemen anlaşılır. Genellikle bu çocuklar bir motor tarafından sürülüyormuş gibi sürekli hareket halindedirler. Bitmek tükenmek bilmeyen bir enerjileri vardır. Yükseklere tırmanır, koltuk tepelerinde gezer, ev içinde koşuşturur ve dur sözünden anlamazlar. Sakin bir şeklide oynamayı beceremez, bir süre sakin bir şekilde oturamazlar. Oturmaları gereken durumlarda ise elleri ayakları kıpır kıpırdır. Çok konuşur, iki kişi konuşurken sık sık lafa girerler. Masanın başında oturamaz, dolayısıyla derslerini uygun mekanlarda çalışamazlar.
  
  DİKKAT EKSİKLİĞİ
  
  Çocukta dikkat kusuru özellikle eğitim hayatının başlamasıyla belirgin hale gelir. Okul öncesi dönemde de her şeyden çabuk sıkılan ve bıkan bu çocuklar, oyuncaklardan dahi sıkılıp kısa bir süre sonra onları parçalamayı tercih ederler. Okulun başlamasıyla birlikte öğrenmeye karşı ilgisizdirler. Ödev yapmayı sevmez, anne/baba ve öğretmenin zoruyla ödev yaparlar. Ödevleri yapmakta hayli zorlanırlar. Masanın başına oturamaz, otursalar dahi çeşitli bahaneler uydurarak (tuvalete gitme, su içme gibi) sık sık masa başından kalkarlar. Anne /babayı ders çalışırken sürekli yanlarında isterler. Üzerine aldıkları bir işi sürekli bitirmekte zorlanır, bir işi bitirmeden hemen diğerine geçerler. Kendileriyle konuşulduğunda sanki konuşanı dinlemiyormuş görüntüsü verirler. Bir komutu birkaç defa söyledikten sonra yerine getirirler.
  
  Sınıfta dersi takip etmedikleri gözlenir. Dışarıdan gelen uyarılarla hemen dikkatleri dağılır. Ders dışı işlerle fazlaca ilgilenir, elindeki kalem, defter ve oyuncak gibi malzemeyle uğraşır, dersi takip edemezler. Derste sıkılmaları nedeniyle sınıfın dikkatini ve huzurunu bozacak davranışlar sergileyebilirler. (derste konuşma, arkadaşlarına laf atma ve garip asker çıkarma gibi).
  Okuma ve yazma kaliteleri yaşıtlarından kötü, defter düzeni ve yazıları bozuk olabilir. Okurken sık hata yapabilir ve cümlenin sonunda kelime uydurmalarına rastlanabilir. Unutkandırlar. Sınıfta sık eşya kaybetme yanında, iyi öğrendiklerini düşündüğünüz bir bilgiyi de çabuk unutabilirler. Kendilerine uygun bir çalışma düzeni ve sistemi geliştiremezler. Okuma ve yazmayı genellikle sevmezler. Ders kitabı okumanın yanında hikaye ve roman türü kitapları okumaya karşı da isteksizdirler.
  
  Yaşanan tüm bu öğrenme zorluklarına sınavlarda dikkatsizce yapılan hatalar eklenir. Sabırsızlıkları nedeniyle soruları hızlıca okuma, tam okumama ve yanlış okumalara sık rastlanır. Bu nedenle çok iyi bildikleri bir soruyu dahi yanlış cevaplayabilirler. Test sınavlarında çeldiricilere kolaylıkla kanarlar. Özellikle ilkokula başladığı yıllarda sınav kağıdını öncelikle vermeyi marifet sayarlar. Sonunda bilgileri ve bildiklerinden daha azı oranında not alırlar.
  
  Dikkat eksikliği okul öncesi dönemde pek fark edilmeyebilir. Ancak bu çocukların bir kısmı ders dışı işlerde de çabuk sıkılma belirtileri gösterirler. Zeka düzeyi iyi olan ve ek olarak özel öğrenme güçlüğü olmayan çocuklar ilkokulun 3.ve 4.sınıflarına kadar derslerde sorun yaşamayabilirler. Çalışmadıkları ve dersi iyi takip etmedikleri halde notları kötü olmayabilir. Derslerin ağırlaşmasıyla birlikte başarıda ciddi düşüşler yaşanmaya başlanır.
  
  Ev içinde günlük yapmaları gereken işler konusunda sorumluluk almak istemezler. Genellikle dağınıktırlar ve kurallardan hoşlanmazlar.
  
  İMPULSİVİTE (DÜRTÜSELLİK)
  
  Sonunu düşünmeden eyleme geçme olarak tarif edilebilecek olan impulsivite, bu çocukların uyumlarını bozan en ciddi belirti kümesidir. Sabırsızlıkları, sırasını beklemekte güçlük çekmeleri ve yönergeleri dinlemeleri tipik özellikleridir. Sonuçta kendisi ve çevresindekiler için zararlı olabilecek fevri hareketleri ve sınır tanımadaki zorlukları davranış sorunlarının ilk habercileri gibidir. Yaşıtlarıyla birlikte olduklarında olaylara aşırı tepki vermeleri ve fiil ve sözle arkadaşlarını rahatsız etmeleri nedeniyle toplum içinde istenmeyen adam ilan edilirler.
  
  ALT TİPLERİ
  Önceleri dikkat eksikliği hiperaktivite tablosunun aynı yoğunlukta bulundukları düşünülürdü. Oysa şimdi DEHB'nun farklı alt tipleri tariflenerek tanısal yaklaşımlar yeniden düzenlenmiştir.
  Dikkat eksikliği hiperaktivite BİLEŞİK TİP
  Klasik anlamda DEHB dendiğinde anlaşılan bileşik tiptir.
  Dikkat eksikliği belirtilerinin yanında hiperaktivite belirtileri de bulunmaktadır.
  
  Dikkat eksikliği hiperakitvite HİPERAKİTVİTE ve İMPULSİVİTENİN ÖNDE GELDİĞİ TİP
  Hiperakitvite ve impulsivite belirtileri belirgin iken eksikliği belirtileri daha az gözlenir. Genellikle ders başarıları kötü değildir, ancak bulundukları ortamda hiperakitvite ve impulsiviteleri nedeniyle uyum sorunu yaşarlar.
  
  Dikkat eksikliği hiperakitvite DİKKATSİZLİĞİN ÖNDE GELDİĞİ TİP
  Dikkat eksikliği belirtileri belirgin iken hiperakitvite ve impulsivite belirtileri daha az gözlenir. Genellikle ders başarıları iyi değildir, ancak hiperakitvite ve impulsiviteleri belirgin olmadığından uyum sorunu yaşamazlar.
  
  GÖRÜLME YAŞI, CİNSLER ARASI FARK VE GÖRÜLME SIKLIĞI
  Belirtilerin 7 yaşından önce başlaması gerekir. Genellikle 4-5 yaşlarında belirtiler belirgin hale gelir. Ancak bir kısmı bebekliklerinden itibaren huysuzlukları az uyumaları ve az yemeleri ile dikkat çekerler. Okul döneminin başlamasıyla dikkat eksikliğine bağlı öğrenme sorunlarının gündeme gelmesi ve arkadaşlarla olan sorunları aileyi tedirgin etmeye başlar. Ergenlik döneminde ise okul başarısızlığı yanında davranış sorunları ve aileye karşı gelişen tutumlar gözlenir. Ergenlikte aşırı hareketsizlik azalır ve yerine çabuk sıkılma ve dikkat kusuru belirgin olur.
  Erkek çocuklarda kızlara oranla daha sık rastlanır. Erkek çocuklarda genellikle hiperaktivite ve impulsivite belirtileri ön planda iken, kız çocuklarında daha çok dikkat eksikliği belirgindir. DEHB her kültür ve toplumda görülen bir bozukluktur. Toplumda görülme sıklığı farklı araştırmalarda farklı sonuçlar elde edilmesine karşın yaklaşık %5-6 gibidir.
  
  DEHB'NA EŞLİK EDEN DİĞER PSİKİYATRİK SORUNLAR
  DEHB çocuklarda karşı gelme bozukluğu ve davranım bozukluğu ile birlikte görülebilir. Ayrıca, özel öğrenme güçlüğü sıklığı bu çocuklarda daha fazladır. Özel öğrenme güçlüğü ile birlikte görüldüğünde ders başarısızlığı çok daha belirgin hale gelir.
  
  NEDENLERİ
  Son 15-20 yılda yapılan araştırmalar DEHB'nun organik kökenli olduğu görüşünü hakim kılmıştır. Yeni araştırmalar beyin glikoz metabolizmasındaki bozukluklar üzerinde yoğunlaşmıştır. Bu çocukların özgeçmişlerinde hamilelikte ilaca maruz kalma ve intra uterin infeksiyonlar, zor doğum, düşük doğum ağırlığı,geçirilmiş M.S.S infeksiyonları dikkat çekmiştir. Bozukluğun genetik geçişi üzerinde durulmuş ve bu çocukların 1.dereceden akrabalarında DEHB oranı daha yüksek bulunmuştur. Kaotik alie yapısında yetişen ve ağır ihmal ve tacize maruz kalan çocuklarda da DEHB belirtileri gözlenebilmektedir.
  
  ÜLKEMİZDE HİPERAKTİVİTE
  
  Batı toplumlarında ve özellikle A.B.D'de DEHB tanısının fazlaca konduğu tartışmaları sürerken, maalesef ülkemizde Çocuk Psikiyatristi sayındaki yetersizlik bu çocuklardan önemli bir kısmının zamanında gerekli tedavi programına alınmasını engellemektedir. Toplumumuzdaki hiperaktivite konusunda yanlış ve eksik bilgilerin tedaviyi engelleyici veya geciktirici bir yanı vardır. Halk arasında DEHB belirtileri yanlış bir şekildi üstün zekalı olma, şımarıklık, terbiyesizlik, tembellik ve huysuzluk gibi terimlerle izah edilmeye çalışılır. Dolasıyla belirtileri görmezlikten gelmeden, şiddet uygulamaya kadar geniş bir yelpazede çözüm aranır. Belirtileri bu sorunun yansımaları olarak görmek yerine suçlu aramak ve sonunda çocuğu cezalandırmak aslında en büyük çözümsüzlüğü üretmek demektir.
  Anne/babaların sürekli birbirlerini suçlayarak, 'adeta sorunun nedeni ben değilim' mesajını vermeye çalışmaları, ev içindeki huzuru bozarak çocuğa ulaşmamızı daha da güçleştirir. Başta eğitimciler olmak üzere çocukla ilgili her kesimin DEHB hakkında temel bilgilere sahip olması gerekir. Toplumda yaygınlığı hiç de azımsanmayacak oranda olan bu sağlık ve eğitim sorunun erken teşhisi anne-baba-çocuk üçgeninde oluşacak yanlış tutumların en aza indirilmesini sağlar.
  
  TEDAVİ
  Tedavinin ilk şartı, aile okul ve hekim arasında sıkı işbirliğidir. Çünkü DEHB evde olduğu kadar okulda da sorun yaşanmasına neden olur. Öğrenmeyle ilgili sorunlar yanında arkadaş ilişkilerinde yaşanan sorunlar ve kurallara uyma güçlüğü aile ve okulun ortak ve sağlıklı yaklaşımlarıyla aşılabilir.
  Öncelikle ailenin hiperaktivite hakkında bilgi sahibi olması gerekir. Çünkü çocukta var olan sorunların nedenlerini başka yerlerde aramak, çözüm üretmeyi engellediği gibi, telafisi mümkün olmayan yanlış yaklaşımlar sergilenmesine neden olacaktır. Çocukla olan ilişkimizi düzenleyebilmek için DEHB belirtilerini yanlış yorumlamamak gerekir. Çocuğun davranışlarını ya da derslerle ilgili zorluğunu yaramazlık ya da tembellik olarak yorumlayan anne-babalar çocukla ilişkilerinin bozacak derecede sürekli ceza verme eğilimindedirler. Oysa bu çocukların cezalardan pek anlamadıkları kısa süre içinde görülecektir. Tedavide çocukla yeniden sağlıklı ilişki kurabilmenin yolları aranır. Ailenin çocuğa yönelik tutumları gözden geçirilerek yanlışlar ayıklanmaya çalışılır.
  DEHB'nun tedavisinde ilaçlar önemli yer tutarlar. Dikkat arttırmaya ve davranışların kontrol edilmesine yönelik ilaç tedavisi uzun yıllardır kullanılmaktadır. Stimülanların bulunmasıyla ilaç tedavisinde ciddi gelişmeler olmuştur. Günümüzde DEHB'nun tedavisinde Metylfenidat, dextroamfetamin ve pemolin gibi stimülanların yanında bazı antidepresan ve karbamezapin'den yarar görüldüğü bilinmektedir. Medikal tedaviden elde edilen sonuçlar çocuğun yaşı, zeka düzeyi, ailenin tedaviye uyumu ve sebatı gibi faktörlerden etkilenmektedir. Stimülanların devreye girmesiyle tedaviden elde edilen başarı oranı oldukça artmıştır. Stimülanlar; tedavideki başarıları yanındı, güvenilir ilaç olmaları, çocuklarda bağımlılık yapmamaları ve yan etkilerinin az olması nedeniyle tercih edilirler.
  
  Ülkemizde psikiyatrik ilaç kullanımı konusundaki yanlış bilgilenmeler DEHB olan çocukların gerektiğinde ilaç kullanmalarını da engellemektedir. Ailenin yan etkilerden korkarak ilaç reddetmesi, tedaviyi geciktirmekte ve sonradan geri dönüşümü olmayan sonuçlar doğurabilmektedir.
  
  Öğrenme güçlüğü çeken çocuklarda özel eğitim programlarının uygulanması gerekebilir. Kalabalık sınıflarda dikkatlerinin dağılması nedeniyle öğrenemeyen çocuklara bireysel eğitim öğrenemeyen çocuklara bireysel eğitim desteği verilmelidir. Olumsuz davranışların düzeltilmesi ve yerine olumlu davranışların konulması için çeşitli destekleyici ve davranışçı tedavi teknikleri uygulanabilir.
  
  DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU
  - Çoğunlukla elleri ayakları kıpır kıpırdır ve oturduğu yerde kıpırdanıp durur.
  - Çoğu zaman hareket halindedir ve bir motor tarafından sürülüyormuşçasına koşuşturur durur, yükseklere tırmanır.
  - Oturması istendiğinde, oturduğu yerde bir müddet kalmakta güçlük çeker.
  - Dikkati konu dışı uyaranlarla çabuk dağılır.
  - Zihinsel çabayı gerektiren ders dinleme, ders çalışma, okuma ve yazma görevlerinden kaçar.
  - Ödevlerde ve sınavlarda dikkatsizce hatalar yapar.
  - Sabırsızdır, sırasını beklemekte güçlük geçer
  - Kendisiyle konuşulduğunda sanki dinlemiyormuş izlemini verir.
  - Sakin ve gürültüsüz biçimde oynamakta zorluk çeker
  - Verilen yönerge ve ödevleri yapmakta zorlanır, bu işi tamamlamadan diğerine geçer
  - Çok konuşur, sık sık başkalarının sözünü keser ve lafa girer.
  - Çabuk unutur, sık eşya kaybeder.
  - Çoğu zaman sonuçlarını düşünmeden tehlikeli işlere girer.
Okula yönelik olumsuz duygular ve nedenleri
- Bir birey olarak gelişmekte olan öğrenci, hiç kuşkusuz, özellikle zihinsel alanı başta olmak üzere gelişimin tüm alanlarında okul ile çok yakından etkileşim halindedir. Bu etkileşimin, eğitim ve öğretim sürecinin temeli olduğundan hiç kuşku yoktur. Bu nedenle öğrencinin okula yönelik duyguları ve bakış açıları eğitim ve öğretimi dolaylı/dolaysız etkileyen bir faktör olarak karşımıza çıkmaktadır.
  
  Esas olarak bu incelememizin konusunu da öğrencideki okula yönelik olumsuz duygular oluşturmaktadır. Okula yönelik olumsuz duygular, eğitim ve öğretim sürecini neredeyse durduracak kadar önemlidir. Bu nedenle eğitimcilerin bu alanda bilgili ve kendilerini sürekli geliştirerek her an donanımlı olmaları gereklidir. Çünkü aşağıda inceleyeceğimiz üzere okula yönelik olumsuz duyguların denetlenebilir ve denetlenemez bir çok nedeni oluşundan dolayı eğitimcilerin her hangi bir anda ve aşamada karşılaşabilecekleri bir sorundur.
  
  Teorik olarak okul, bulunduğu ülkenin yasaları ile işleyen, bu yasaların görmeyi arzuladığı bireyleri yetiştiren, kendisi ve toplumu ile uyumlu, bilgi ve görgü düzeyi yüksek, zihinsel ve yaşamsal sorunların çözüm yöntemlerini öğrenmiş bireyler yetiştirmeyi hedefler. (Kepçeoğlu, Taşdemir, Ertürk, Shretzer ve Stone, Yavuzer) Görüldüğü gibi eğitimcilerin verdiği okul tanımı içeriği ve yapısı gereği aslında siyasidir. Ve siyasetinin hedeflerini bağlı bulunduğu ülkenin yasaları belirler. Her ne kadar ülkemizdeki okulların bu niteliklere ne kadar yaklaştığı tartışılması gereken bir konu olsa da okula yönelik olumsuz duyguların en temelinde yer alan ‘disipline edicilik’ işlevinden dolayı okul tanımına ihtiyacımız oldu. Çünkü, doğal olarak disipline edilmek insan için alabildiğine zor ve tepkilerle karşıladığı bir durumdur. Ve okul, toplum ve yasalar içindeki güçlü konumu nedeniyle tercih edilen değil mecburen gidilen bir mekan olmakla verilen karşı tepkiler zamanla pekişmektedir.
  
  Okula yönelik olumsuz duygular her eğitimcinin sık karşılaştığı bir konudur. En bariz şekliyle okula gelmek istemeyen öğrenciden tutun da, derslerde konuşarak, gezerek tüm öğrencilerin ve öğretmenlerin dikkatini dağıtan öğrenciye kadar, hatta neredeyse sessiz bir protesto gibi hiç konuşmayan, derslere katılmayan, hiç kimse ile arkadaşlık dahi kurmayan öğrenciye kadar defalarca gözlenmiş ve çözülmeye yada kendi haline bırakılmıştır.
  
  Bu noktada gerekli olan bir açıklama vardır. Derslerde konuşan her öğrenci, okulun tüm kurallarını hiçe sayarcasına aktif olan her öğrenci okula karşı olumsuz duygular içinde midir? Tam tersi olarak, bazen böyle davranışları olan öğrencilerde, okulun sosyal boyutu olan arkadaşlık ilişkileri nedeniyle okula bağımlılıktan bahsetmek bile yerinde olacaktır.
  
  Yine aynı şekilde karıştırılmaması gereken bir başka durum de ‘okul fobisi’ olarak nitelendirdiğimiz olgudur. Okul fobisi kuvvetli bir endişe nedeni ile öğrencinin okula gitmeyi reddetmesi ya da bu konuda isteksiz görünmesidir. (Yavuzer, 1993) Okul fobisini incelemeye çalıştığımız olgudan ayıran kriterler vardır. Çoğu kez okul fobisi tepkileri bedensel yakınmalarla ifade edilir ve bu fobiyi yaşayan birey kendini evde tutma çabası içerisindedir. Bedensel yakınmalar; mide bulantıları, karın yada baş ağrıları şeklinde olabilir. Ve en ilginci okula gitme ‘tehdidi’ ortadan kalkınca kendiliğinden geçer. Okul fobisi olan öğrencileri ayıran bir diğer kriter ise, okul fobisi olan öğrencilerin okul başarılarını genelde orta düzeyde olması ve ödevleri ile yakından ilgilenmeleridir. Ama okula yönelik olumsuz duyguları olan öğrenciler, mesela okul kaçakları, genellikle okulu sevmezler, aynı zamanda tembeldirler ve akademik bir amaçları yoktur (Yavuzer, 1993).
  
  Okula yönelik olumsuz duyguları olan öğrencilerde eğer fırsatını bulurlarsa okuldan kaçma eğilimi vardır. Derslerine karşı ilgisizdirler, ödevlerini ise ya yapmazlar ya da son anda birsinden elde etmeye çalışırlar. Otorite konumunda olan anne-baba, öğretmen ya da diğer kişilerle ilişkilerinde ortaya çıkan aksamalar çoğu kez onların zeka düzeyinden kuşkulanmamamıza yol açacak kadar barizdir. Oysa bu öğrencilerin sorunu zeka düzeyleri ile ilgili değildir. Arkadaşlık ilişkileri genel olarak sınıf içindeki küçük ve hareketli grupların liderliği şeklinde olur. Eğer kendilerinden baskın bir diğer lider varsa, onun sırdaşı ya da sağ kolu oluverirler. Akademik amaç tanımları kişiselleşmemiştir; neden okula gelmek zorunda bırakıldıklarını anlamamışlardır ve bu tanım çoğu kez ezberlenmiş ve üzerinde düşünülmemiş cümlelerden oluşur.
  
  Silah’ın araştırmasına göre: Okul rehberlik servisleri ve disiplin kurullarından elde edinilen bilgiye göre, öğrencilerin bu alandaki tipik uyumsuzluk davranışları şöyledir: Sinirlilik, saldırganlık, kıskançlık, kin ve nefret, isyankar davranma, okul kurallarına uymama, okul eşyalarına zarar verme, okuldan kaçma, devamsızlık alışkanlığı, öğretmen ve arkadaşlarına saygısız davranma, arkadaşını dövme, sözle sarkıntılık yada küfür etme, yalancılık, çalma gibi duygusal kökenli tepkilerdir. Öğrencilerin çoğu bu duygusallıklarını açığa vurarak okul, aile ve toplumsal çevre ile uyumsuzluğa düşmüşlerdir. Bir bölümü de duygusallıklarını dışa vurmadıkları yansıtamadığı için kendi benlikleri ile geçinemeyen güvensiz, kaygılı ve huzursuz çocuklardır (Yaşadıkça Eğitim, Sayı 24, 1994)
  
  Bu kadar ağır sonuçlara gebe olan okula karşı olumsuz duyguların nedenleri neler olabilir? Hangi alanların hangi eksikleri ya da kimlerin hangi tutumları öğrencide okula yönelik olumsuz duyguların yerleşmesine neden olabilir?
  
  Bu alanların ve kişilerin başında aile ve anne-baba gelmektedir. Çünkü çocuğun yaşamındaki tüm alanların, tüm uyaranların nasıl algılanması gerektiği eğitimin ilk verildiği yer ailedir. Her çocuk okula geldiği zaman aile ortamının izlerini taşır. Okul, eğitim ve öğretim görevlerini yerine getirirken aile ortamının çocuk üzerindeki etkilerine dayanmak ev onlardan hareket etmek zorundadır. Aile ortamının çocuk üzerindeki etkisi okulun eğitim anlayışına uygun olabilir yada tam tersi okul tarafından istenmeyen türde olabilir (Oktay, 1993).
  
  Oktay’ın da temas ettiği gibi, ailenin okula yönelik bakış açısı, çocuk üzerinde ailenin sosyo-ekonomik yada eğitim düzeyinden çok daha etkilidir. Bu nedenle okula yönelik olumsuz duygular içindeki öğrenciyi anlamanın ilk ve temel koşulu ailenin eğitim kurumuna yaklaşımını anlamakla başlayacaktır. Ailenin eğitim kurumuna yönelik bakış açısı, ülkemizde yasal bir zorunluluk olan ilköğretim eğitimi sürecinde bariz şekilde gözlenebilmektedir. Ailenin, alınacak eğitimin yararına ve eğitim kurumunun doğruluğuna ilişkin yargıları öğrencide olumlu yada olumsuz duyguları başlatacak, ortaya çıkaracak yada pekiştirecektir.
  
  Yavuzer’in araştırması bu konuya getireceği netlik açısından önemlidir. Bu araştırma 335 ilköğretim 5. Sınıf öğrencisi üzerinde yapılmıştır. Araştırma bulgularına göre, okulda başarısı düşük öğrencilerin %45’inin annesi, %21’inin de babası hiç eğitim almamıştır. Buna karşılık okulda başarılı olan öğrencilerin ise annelerinin %18!i, babalarının da %8’i hiç eğitim almamıştır. Silah’ın araştırma sonuçlarına göre ise; okula yönelik olumsuz duyguları olan öğrencilerin uyumlarını güçleştiren etmenlerin %36.8’i aile ve diğer sosyal çevreden kaynaklanmaktadır. Silah bu etmenleri şu şekilde sıralamıştır:
  - Ailenin eğitim düzeyinin düşük oluşu
  - Ailenin ekonomik düzeyinin çok düşük oluşu
  - Evde sağlıklı çalışma ortamının olmayışı
  - Ailenin fazla baskı yapması
  - Aile ortamı huzursuzluğu, aile geçimsizliği
  - Ailenin, çocuğu okul dışında çalışmaya zorlaması
  - Ailenin çocuğun eğitimine ilgisiz kalması
  - Evin okula uzaklığı
  - Ailenin çocuğu okutmak niyetinde olmayışı
  Bu etmenler farklı araştırmacılar tarafından farklı şekillerde tasnif edilmiştir. Ama temel olarak bu sınıflamalarda ortak olan nokta, ailenin öğrenciye yaklaşımının ve öğrencinin aldığı eğitimin gerekliliğine olan inancının ve eğitim kurumuna duyduğu güvenin öğrenciyi direk olarak etkilediğidir. Bu durumda okul yönetimlerinin ve rehberlik servislerinin bu konuya ciddi ve programlı bir şekilde eğilmeleri kaçınılmaz olacaktır. Rehberlik servisleri aracılığı ile aile ve yapısı tanınarak gerekli işbirliğine gidilmeli ve öğrencideki aileden kaynaklanan okula yönelik olumsuz duygular oluşturucu etmenler aşılmaya çalışılmalıdır.
  
  Okula yönelik olumsuz duygulara kaynaklık eden ikinci önemli etmen ise, eğitim kurumu kaynaklıdır. Okulun idari yapısı, öğretmenlerin ders içi ve ders dışı tutumları, derslerin işleniş biçim ve araç-gereç zenginliği de okula yönelik olumsuz duygular oluşturacak yapıda olabilir. Yine de okulun fiziki özelliklerinden çok okulda uygulanan eğitim sisteminin daha baskın olduğunu gösteren araştırmaların sayısı oldukça fazladır. Her öğrencinin aynı şekilde eğitim görmesini gerektiren bir program, öğrencinin bireysel özelliklerini dikkate alamaz. Ülkemizde uygulanmakta olan öğretim “ortak öğretim sistemine” göre hazırlanmış, bir başka deyişle orta düzeydeki öğrencinin kapasitesi ölçüt alınarak düzenlenmiş bulunmaktadır. Dolayısı ile dersler bazı öğrencilere güç, bazı öğrencilere kolay gelmektedir. Bunun sonucu olarak da bir bölümü hayal kırıklığına uğrarken bir bölümü de tembelliğe alışmaktadır (Yavuzer, 1993)
  
  Uzmanlar, ilgi ve yeteneği doğrultusunda öğretim gören çocukların, eğitim alanında başarılı ve kişisel uyumlarının da yerinde olduğu görüşündedirler. Hatta onların görüşleri formal öğretim çalışmaları dışında, özel ilgi ve yeteneklerini doyuma ulaştıran informal uğraşlar bulan çocukların öğretim yaşantılarında daha başarılı ve uyumlu oldukları yönündedir (Silah, 1992).
  
  Ülkemizde tek merkezli yönetim ve bu sisteme uygun kitleler yetiştirme politikaları nedeniyle daha uzun zaman bu sorun çözüleceğe benzemiyor kanaatindeyiz. Vatandaşına neredeyse paranoyak bir içgüdü ile saldıran anlayışın kendi varlığının devamı için gerekli gördüğü vatandaşına yaklaşımı eğitim alanında ciddi sıkıntılara neden olmaktadır. Eğitim müfredatları çoğu kez en ilgili öğrenciyi dahi eğitimsiz kalmaya gönüllü edecek derecede yüklü ve yaşamın alanlarında pratik bir ifade bulamasa bile yetiştirilmeye çalışılan ideolojik zihniyet için fazlası ile yanlıdır. Üstelik kullanılan yöntemin tartışma ve paylaşımdan ziyade “bu böyledir” şeklindeki dayatması da ayrı bir sorun olarak ele alınmalıdır.
  
  Silah, eğitim ve okul kaynaklı sorunların öğrencide olumsuz duygulara kaynak oluş oranını %51.3 olarak vermektedir ve doğal olarak bu rakam cidden oldukça yüksektir. Bu sorunları Silah şu şekilde tasnif etmiştir:
  - Öğretmenlerin ve yöneticilerin öğrenciyi tanıyamaması
  - Öğretim programlarının ağır oluşu
  - Öğretimde deney ve uygulamaya yer verilmeyişi
  - Derslerin ilgi çekici hale getirilmeyişi
  - Sınıfların kalabalık ve gürültülü oluşu
  - Okul ders araçlarının yetersiz oluşu
  - Öğretmenlerin öğretim yöntemlerinin yetersiz oluşu
  - Okulun ısı, temizlik ve sağlık koşullarının yeterli olmayışı
  - Öğretmenlerin sayı ve nitelik yetersizliği
  - Okulun cezalandırma yöntemlerinin çok katı oluşu
  Okula yönelik olumsuz duygulara kaynaklık edebilecek bir diğer alan da öğrencinin kendisidir. Öğrencinin içinde bulunduğu dönem (ergenlik, okul değiştirme, hastalıklar, ilişkilerinin algılanış biçimi vs.), öğrencinin eğitime yaklaşımı, eğitim kurumunu nasıl algıladığı da okula yönelik olumsuz duygulara kaynaklık edebilecektir. Silah araştırmasında öğrenci kaynaklı sorunların oranını %11.9 olarak vermektedir. Silah öğrenci kaynaklı sorunları şu şekilde tasnif etmiştir:
  - Gelecek için kararsızlık ve psikolojik danışma ihtiyacı içinde olma
  - Yüksek öğretim yapamama korkusu
  - Sınıfta kalma korkusu
  - Öğrencinin kendine güven duymayışı
  - Yeni durumlara uyun güçlüğü
  - Yeterince zeki ya da yetenekli olmayış
  - Heyecansal kişilik yapısında oluş
  - Çok çekingen bir kişilik yapısında olma
  - Sıkıntı ve bunalım içinde oluş
  - Aşırı alıngan bir kişilik yapısına sahip olma
  - Sağlık koşullarına uygun iyi beslenememe
  - Önemli sağlık sorunlarının oluşu
  - Çok sinirli ve kendini kontrol gücünden yoksun oluş
  - Özürlü yada çirkin oluş
  - Diğer duygusal kompleks ve saplantılar
  Sonuç olarak; okula yönelik olumsuz duygular tüm öğrencilerde zaman zaman görülebilen ve çeşitli nedenleri olan bir olgudur. Bu olgu ile karşılaşan anne-baba, eğitmen ve idarecilerin duygusallığa kapılmadan mantıklı çözümler aramaları gerekmektedir. Hiç kuşku yok ki, çözüm aşaması ne anne-babaların, ne eğitmenlerin ne de idarecilerin tek başına aşabilecekleri bir basamak değildir. Rehberlik servisleri aracılığı ile sağlanacak entegrasyon diğer sorun alanlarının çözümünde gerekli olduğu gibi bu alanda da şarttır.
  
  Bu yönde okulların önemli eksikleri vardır. Okullarımızda öğrenciyi tanımayı, problemlerine tanı koyarak çözümleyip ilgi ve yetenekleri doğrultusunda yöneltmeyi amaçlayan eğitsel çalışmalara ve psikolojik yardım hizmetlerine işlerlik kazandırılmalıdır (Silah, 1992).
  
  Bu hedeflere varabilmek için de okullarda eğitim hizmetlerinin niteliklerinin arttırılması, en önemlisi çağdaş ve bilimsel eğitim metotlarının okula girişi ve öğretmen ve idarecilerden başlanarak tüm eğitim elemanlarının zihniyetlerini yenilemeleri gerekecektir. Ancak böylelikle eğitilmeleri gibi zor bir işi başarmalarını beklediğimiz öğrencilerdeki gerginlik ve okula yönelik olumsuz duyguları anlayabilir ve çözüm yolunda kalıcı adımlar atabiliriz.
  
  Hazırlayan:
  Mahmut Şefik NİL
  
  KAYNAKLAR
  
  YAVUZER, Haluk. Çocuk Psikolojisi, 1993, İstanbul
  KEPÇEOĞLU, Muharrem. Psikolojik Danışma ve Rehberlik, 1986, İstanbul
  TAŞDEMİR, Mehmet. Birleştirilmiş Sınıflarda Eğitim, 1997, Kırşehir
  YILMAZ, Mustafa. Eğitim ve Bilim, 1989, Ankara
  YÖRÜKOĞLU, Atalay. Gençliğin Eğitimi, 1986, Ankara
  YÖRÜKOĞLU, Atalay. Gençlik Çağı, 1986, Ankara
  ÖZGÜNEL, Sevgi. İlkokulun İlk Günlerinde Çocuk, Yaşadıkça Eğitim, Sayı 24
  SİLAH, Mehmet. Diyarbakır İl Merkezi Orta Öğretim Okullarında Eğitim sorunlarının, Öğrenci Başarısı, Zihinsel Yetenek ve Kişisel Uyuma Yansıyan sonuçları, Yaşadıkça Eğitim, Sayı: 24
  OKTAY, Ayla. Okul Ortamı ve Veli Öğretmen İlişkisinin Okul Başarısına Etkisi, Yaşadıkça Eğitim, Sayı: 30
  TUZCUOĞLU, Necla. İlköğretimde Rehberlik, Yaşadıkça Eğitim, Sayı:30
Öğrenme Güçlüğü
- Ülkemizde öğrenme güçlükleri yasa ve yönetmeliklerde yer almasına rağmen, öğrenme güçlüğü muhtemel olan çocuklar için sistemli eğitim düzenlemelerine yer verilmemiştir ancak özel eğitim kurumlarının ve özel dershanelerde sistemli olmayan bir şekilde bu çocuklara eğitim hizmeti götürüldüğü tahmin edilmektedir.
  Çok değişik şekillerde tanımlanabilen öğrenme güçlüğü tanımlarında bazı ortak özelliklere işaret etmektedir. Öğrencinin zihinsel yeteneğinin olmasına rağmen, akademik geriliğinin olması öğrenme güçlüğünün temelini oluşturmaktadır. Yaygın olarak kabul edilen özelliklerden biriside gelişim örüntülerindeki dengesizliktir bunun anlamı ise çocuğun başarı alt testlerinden almış olduğu puanların çok farklı oluşudur. Özellikle önceki yıllarda yapılan tanımlarda beyin zedelenmesi yaygın olarak yer almaktaydı, ancak beyin zedelenmesi kolay tanılanmaması nedeniyle beyinin hatalı işleyişi sonucu öğrenme güçlüğü oluştuğu kabul edilmektedir. Yine tanımların çoğunda ortak olan özellik, öğrenme güçlüğüne çevresel yetersizliklerin yol açmadığı, zihinsel yetersizlik ve davranış bozukluklarından da farklı olduğudur.
  
  Tanımlardaki farklılık nedeniyle öğrenme güçlüğüne ilişkin yaygınlık oranları çok farklılık göstermektedir. Ancak okul çağındaki çocukların %2 ile %3 ‘ünün öğrenme güçlüğü gösteren çocuklar olduğu tahmin edilmektedir.
  
  Öğrenme güçlüğünün nedenleri kalıtsal, çevresel, (niteliksiz öğretim ) ve biyo-kimyasal olarak ifade edilebilir. Öğrenme güçlüğüne beyin zedelenmesinin mi yoksa beynin yanlış işlemesinin yol açtığı bilinmemektedir. Yiyecek boyalarına ve vitamin yetersizliğine öğrenme güçlüğünün olası nedenleri olarak bakılmaktadır. Yine öğrenme güçlüğü gösteren ailelerde yaygınlık yüksektir ancak bunun kalıtımsal mı yoksa çevresel etmenlerden mi kaynaklanmaktadır kesin olarak bilinememektedir yine niteliksiz öğretimde bir başka çevresel etmen olarak karşımıza çıkmaktadır. Yukarıda belirtildiği gibi özel öğrenme güçlüğü terimi algısal güçlükleri, beyin zedelenmesinden etkilenmiş olanları, disleksiya ve gelişimsel afazyayıda içermektedir ancak öğrenme güçlüğünün tanımı ekonomik, kültürel, çevresel yoksunlukları, davranış bozukluklarını, zihinsel, bedensel, görme ya da işitsel yetersizliklerinin sonucunda oluşan öğrenme güçlüklerini kapsamamaktadır.
  Öğrenme güçlüğü gösteren çocuklar, özellikleri bakımından birbirinden çok farklı özellikler göstermektedirler. ancak tümünde tümün de gözlenebilen ortak özelliklerden birisi, çalışma becerilerini kullanma yetenekleri sınırlıdır. Yaygın olarak söz edilen, ancak öğrenme güçlüğü gösteren çocukların tümünde gözlenemeyen özellikler ise şöyledir: algısal –devimsel ve eşgüdüm problemleri, dikkat yetersizlikleri ve aşırı hareketlilik, düşünme bellek problemleri sayılabilir.
  
  Öğrenme güçlüğünün,zihinsel yetersizlik ve davranış bozukluklarından ayrımı yapıldığında, Öğrenme güçlükleri ayrı bir yetersizlik alanı olarak karşıma çıkmaktadır. Ülkemizde Öğrenme güçlüğü gösterdiği tahmin edilen öğrencilerden bazılarının normal sınıflarda, diğerlerinin ise zihinsel yetersizlik gösteren çocuklar için düzenlenmiş olan alt özel sınıflarda eğitimlerine devam ettikleri görülmektedir. Her iki ortamda da gerekli önlemler alınmamışsa eğitimleri için faydalı olabileceği söylenememektedir.
  
  Zihinsel yetenekleri normal sınırlar içersinde olan ancak öğrenme güçlüğü gösteren çocuklar için normal sınıf ortamında özel önlemler alınmaması nedeniyle çoğunlukla eğitimlerini ilköğretimde yarıda bırakmaktadır.
  
  Öğrenme güçlüğü olan çocukların eğitiminde çok değişik yaklaşımlara yer verilmektedir. Bu yaklaşımlardan psikolojik süreçlerin kazandırılması için öğretimde ağırlık psikolojik süreç testlerinde ve öğrenme süreçlerindedir bu yaklaşıma göre sağlanan eğitimin özelliği Kephart’ın yaklaşımıyla özetlenecek olursa, çocuğun akademik becerileri öğrenememesinin nedeni, algısal devim uyumunun gelişmediğindendir. Bunun düzeltilmesi için geliştirilen program önce devimsel becerilerin, sonrada görsel algılamanın kazandırılmasını içeren bir programdır.
  Sınıf öğretmenleri sınıfta bulunabilecek Öğrenme güçlüğü göstermesi olası çocuklara yardımcı olabilmesi öğrenciye yardımcı olabilmesi, tüm öğrencilerin aynı şekilde öğrenmedikleri varsayımı ve özelliklerine göre öğretimi düzenlemesi ile mümkündür. Nitelikli öğretim programıyla öğrenme güçlükleri engellenebilir.
  Çok duyulu öğretim yaklaşımında, duyular psikolojik süreçlerle birlikte kullanılmaktadır. Bu yaklaşımda psikolojik süreçlerin geliştirilmesi akademik konularla olmaktadır.
  Bilişsel davranış değiştirme yaklaşımında belli davranışların değiştirilmesi yerine çocuğun düşüncesini değiştirerek, öğrenmede kendi kendine yetmesini kazandırılmaya çalışılmaktadır.
  Davranış değiştirme yaklaşımı aşırı hareketliliği ve dikkat problemlerini kontrol için Öğrenme güçlüğü gösteren çocuklarda yaygın olarak kullanılmaktadır. Dikkat problemlerinin ve aşırı hareketliliği kontrol amacıyla öğretim yapılandırması ve uyaranların azaltılması yaklaşımına da yer vermektedir.
  
  Öğrenme Güçlüğü Kavramını Anlatmak İçin İki Tanım
  Kirk ve Baterman’a göre (1962) ; Öğrenme güçlüğü olası serebral disfonksiyon yada duygusal ve davranışsal sıkıntının neden olduğu psikolojik özür sonucu, konuşma dil ve okuma-yazma, aritmetik ve diğer bir veya bir kaçından gecikmiş gelişme süreci, bozukluk yada gerilik anlamına gelmektedir. Zihinsel gerilik ne duyuşsal yoksunluğunun ne de kültürel eğitsel faktörlerinin bir sonucudur.
  
  Özürlü Çocuklar Ulusal Danışma Kurulunca (1968)ise şöyle bir tanım verilmektedir.; Öğrenme güçlüğü, tedavisi için özel eğitsel teknikleri gerektiren bir veya daha fazla eksiklik anlamına gelir.
  Öğrenme güçlüğü olan çocuklar, genellikle mekan uyumu, matematik, yazma okuma konuşma, bir ya da daha fazla alanda gerçek başarıyla beklenen başarı arasındaki çelişkiyi sergiler öğrenme güçlüğü, birincil olarak duyuşsal, devinsel, zihinsel ve duygusal özürlerin sonucu ya da öğrenme fırsatının yokluğu demek değildir.
  Tedavi, özel eğitim teknikleri işleyişlerini ve bunun bulgularına dayalı olarak eğitsel planlamayı gerektirir. (Özürlü Çocuklar Ulusal Danışma Kurulunca 1968)
  Öğrenme Güçlüğü nün tanımında sayısal rakamlar kullanılmaması tam anlamıyla bir somutluk elde edilememesi ( zeka bölümünün sınırının tam belirtilmemesi, işitme kaybının düzeyinin gösterilmemesi gibi ) ve bu kategoriye giren çocukların birbirinden çok farklı özellikler göstermesi nedeniyle birkaç açıklama yeterli olmamaktadır.
  Öğrenme Güçlüğü kavramının tanımlarında bulunan ortak noktaları ifade etmek konunun anlaşırlılığını mümkün kılacaktır; Tanımlarda birinci olarak kültürel yönden avantajsızlık durumlarından ve temel duyu organlarının bozulmasından arınık “yeterli” zihinsel yeteneği gerektiren el sürülmemiş yönler vurgulanmaktadır. Kültürel yoksunluğu olan çocuklar bu guruba dahil edilmemektedir. Ancak son yıllarda beyin zedelenmesinin kesinlik kazanmadığının anlaşılması, çevresel yoksunluğun önemli bir faktör olarak öne çıkmasına neden olmuştur.
  Tanımlarda akademik gerilikten bahsedilmiştir. Akademik gerilik; kişinin standartlaştırılmış bağıl zeka testleriyle ölçülen potansiyeline uygun düzeyde başarıyı ya da performansı gösterememesidir. Akademik gerilikte zeka düzeyine ve yaşına göre başarması gereken alanlardan bazılarında başarısız olması hatta sınıf düzeyinde bu derslerden iki yıl geride bulunmasıdır.
  Tanımlarda gelişim alanlarında belirgin farklılıklar olduğu ortaya konulmuştur. Standartlaşmış bağıl başarı testlerinin okuma, yazma, matematik ve diğer alt testlerden alınan puanlar arasında belirgin bir farklılık olduğu ifade edilmektedir.
  
  Tanımlarda beyin zedelenmesi konusu çokça ele alınmakla birlikte öğrenme güçlüğü gösteren çocuklarda beyin zedelenmesi bulunduğuna ilişkin nörolojik bulgular sınırlıdır. Ancak alanda çalışan kişiler çocuğun hareketlerine bakarak beyinlerinde zedelenme olduğunu ifade etmektedirler. Nörolojik bulgular, beyin zedelenmesini işaret etmedikçe böyle bir tanı koymak doğru değildir. Son yıllarda literatürde beyin zedelenmesi terimi yerini beynin yanlış işleyişi terimine bırakmaktadır.
  Tanımlarda öğrenme güçlüğü gösteren çocuklarla davranış bozukluğu gösteren ve zihinsel yetersizliği olan çocuklar benzer özellikler göstermektedir ve uygulanmakta olan eğitim programında paralellik görülmektedir. Bu nedenle zihinsel yetersizlik ve davranış bozukluğu gösteren çocuklarda an öğrenme güçlüğü gösteren çocukları ayırma özen gösterilmelidir.
  
  Öğrenme Güçlüğü Gösteren Çocukların Özellikleri
  Öğrenme güçlüğü gösteren çocukların her biri birbirinden farklı özellikler göstermektedir. Her ne kadar farklı olsalar da bazı ortak noktalar bulunmaktadır.
  Dikkat bozuklukları ve Aşırı hareketlilik; öğrenme güçlüğü gösteren çocukların dikkatle ilgili problemleri bulunmaktadır. İşitsel ve görsel her iki alanda da problem bulunmaktadır. Normal çocuklara oranla dikkatleri daha çabuk dağılmaktadır. Hareketliliği yaşıt çocuklara göre değerlendirilmelidir. Çocuklar için hareketli olmak gayet doğaldır. İlkokul 1. veya 2. Giden çocuk üç, dört yaşın hareketliliğini halen gösteriyorsa bu durum onun okul başarısını etkileyecektir.
  Çalışma Yetilerini Kullanmaktaki Yetersizliği; çalışma yetilerini kullanma yeteneğinin iki boyut bulunmaktadır.
  A. Problemin etkili bir şekilde çözülmesi için gerekli olan kaynakların stratejilerin ve becerilerin farkına varılması.
  B. İşin ya da problemin başarıyla tamamlanmamasına yol açacak şekilde, yapılacak işlerin planlanması, süren etkinliklerin etkinliliğini sürekli değerlendirilmesi gibi unsurları kapsayan, kendi kendini düzenleme mekanizmasını kullanma yeteneğidir.
  
  Öğrenme güçlüğü gösteren çocukların çoğunda bu çalışma becerilerini kullanma yetilerinde sınırlılıklar görülmektedir.
  Algısal Bozukluklar; Algılamadaki yetersizlikler arasında işitsel ve görsel algılama en önemlileridir. Öğrenme güçlüğü gösteren çocukların görsel algılama (görme duyusundan gelen uyaranın yorumlanası ve örgütlenmesi) problemi gösterdiği ifade edilmektedir. Öğrenme güçlüğü gösteren çocuklar görsel algılama yetenekleri değerlendirildiğinde, gurup olarak daha başarısız olmaktadırlar. Görsel algılama problemi gösteren çocuklar harfleri kopya edemeyebilir ve bazı geometrik şekilleri birbirinden ayırt edemeyebilir.
  Öğrenme güçlüğü gösteren çocuklarda işitsel algılama güçlüklerine normal çocuklardan daha fazla rastlanmaktadır. İşitsel algılama problemi olan çocuklar kapı ziliyle telefonun sesini karıştırabilmektedir. Öğrenme güçlüğü gösteren çocukların, işitsel algılama da sorunlarının olması doğal karşılanmaktadır.
  
  Görsel ve işitsel algılama ayırımları yapamayan kişilerin, başlangıçta görme ve işitsel keskinlikleri ölçülür. Normal olduğu kabul edilirse görsel ya da işitsel algılama güçlüklerinden şüphe edilir. Görsel ve işitsel algılama problemleri okuma problemleriyle bağlantılıdır. Ancak, okuma güçlüklerinin nedeninin algılama problemleri olduğu söylenemez.
  
  Algısal –Devimsel Ve Genel Eşgüdüm Problemleri; Öğrenme güçlüğü gösteren çocukların yaşıtlarına göre devimsel becerilerin kullanılmasını gerektiren bedensel etkinliklerde güçlükleri ve eş güdüm problemleri olduğu belirtilmektedir. Ancak bu tür problemleri olmayan çocuklardalar da öğrenme güçlüğü gösterebilir. Öğrenme güçlüğü gösteren çocuklarda fiziksel hareketlerde bir yavaşlama görülebilir koşma zıplama topu atma tutma gibi hareketlerde. İnce devimsel hareketlerde, yazma gibi, güçlükler olabilmektedir. Algısal –devimsel ve genel eşgüdüm problemleri
  Düşünme Ve Bellek Problemleri; Genel olarak öğrenme güçlüğü gösteren çocuklarda görsel, işitsel uyaranları bellekte tutmakta problem yaşamaktadırlar. Öğrenme güçlüğü gösteren çocukların belleği gerektiren işlerde neden zayıf oldukları açıklanmaktadır; 1- öğrenme güçlüğü gösteren çocuklar normal çocukların belleme sürecinde kullanmayı öğrendikleri stratejilerde yeterli değildirler. Örneğin, herhangi bir yetersizliği olmayan bir çocuk bir dizi kelimeyi ezberlerken onların içinden birçok kez tekrarlayacak ve birbirine benzeyen kelimeleri guruplara ayırarak ezberleyecektir. Öğrenme güçlüğü gösteren çocuklar ise, tüm bunları yani bu stratejileri kendiliğinden kullanamamaktadır. 2- öğrenme güçlüğü gösteren çocukların belleği gerektiren işlerdeki zayıflığı onların dil becerilerinin zayıf olmasına bağlanmaktadır. Bu çocukların söze dayalı materyalleri hatırlamaları özellikle güç olmaktadır.
  
  Öğrenme güçlüğü gösteren çocukların problem çözme ve problemin çözülmesinde değişik seçenekler yaratmada ve kavramsallaştırmada da problemlerinin olduğu belirtilmektedir.
  Sosyal Uyum; Öğrenme güçlüğü gösteren çocuklar duygusal bozukluk gösteren çocukların davranış özelliklerini göstermektedir. Öğrenme güçlüğü gösteren çocuğun, kendini değerlendirmesi olumlu değildir. Sınıftaki çocuklar tarafından oyun arkadaşı olarak seçilmemektedir. Çoğu zaman mutsuzdurlar.
  
  Öğrenme güçlüğü gösteren çocukların denetleme odağı dış odaktır. Kendi kendilerini kontrol edemezler ve başlarına gelen olaylardan başkalarının neden olduğunu düşünürler. Ne kadar çabalarsa, çabalasınlar öğrenemeyeceklerini düşünürler yani öğrenilmiş güçsüzlüğü yaşarlar.
  
  KAYNAKLAR
  PROF. DR. ÖZSOY Y. , ÖZYÜREK M., ERİPEK S. Özel eğitime muhtaç çocuklar Ankara, 1990
  PROF. DR. JEFF MC.WHİRTER, ACAR NİLÜFER VOLTAN, Çocukla iletişim İstanbul 1998
Özel eğitimde kaynaştırma
- 1970’ li yıllara değin, engelli çocukların eğitimi, özel sınıf ya da özel eğitim okulu gibi engel türüne göre oluşturulmuş ayrı eğitim ortamlarında gerçekleştirilmekteydi. 1960’lı yılların sonlarında pek çok batı ülkesinde özel eğitimciler, engelli çocukların yaşıtlarından ayrılarak engel türüne göre oluşturulmuş özel eğitim ortamlarında eğitilmelerinin nedenli gerekli ve yararlı olduğunu sorgulamaya başladılar. Bu sorgulamanın temelinde, her çocuğun toplumun bir üyesi olduğu, dolayısıyla da çocuğun eğitim gördüğü normal eğitim ortamlarından yararlanma hakkına sahip olduğu görüşü yer almaktadır. İnsan hakları ile ilişkili bu görüşler kısa sürede, Amerika Birleşik Devletleri ve İsveç başta olmak üzere pek çok batı ülkesinde, ulusal düzeyde kabul görmeye başladı. Her çocuğun sahip olduğu engel derecesi ve türü ne olursa olsun, normal yaşıtlarıyla aynı eğitim ortamlarını paylaşmasına yönelik çabalar her geçen gün artan bir destek görerek günümüze kadar ulaştı.
  
  KAYNAŞTIRMANIN FELSEFİ VE BİLİMSEL DAYANAKLARI
  
  Kaynaştırma, gerektiğinde sınıf öğretmenine ve / veya engelli öğrenciye destek özel eğitim hizmeti sağlanması koşulu ile engelli öğrencilerin normal eğitim ortamlarında eğitilmesidir.
  Özel eğitimde kaynaştırma eğitimini (yaklaşımını) benimseyen eğitimciler “engel” ve “normal” olmak üzere iki grup birey olduğuna karşı çıkarlar. Bu yaklaşımı benimseyen eğitimciler, tartışmalarını iki konuda odaklaştırmıştır.
  Birinci olarak, kaynaştırmayı destekleyen eğitimcilere göre her çocuk, bir engele sahip olsun ya da olmasın, kendine özgü fiziksel, zihinsel, psikososyal özellikler gösteren özgün bir varlıktır. Diğer bir değişle, her çocuk çeşitli alanlarda kendisini güçlü ya da zayıf kılan pek çok özelliğe sahiptir. Bu güçlü ve zayıf yönler, en hafif dereceden en ileriye doğru sıralandığında normalliğin nerede bitip engelliliğin nerede başladığını belirlemek çok zordur. Dolayısıyla, bireyleri normal ve engelli olmak üzere iki gruba ayırmak nesnellikten uzak bir yaklaşımdır.
  İkinci olarak ise, belli bir engel türü açısından (örneğin, işitme engelli) benzerlik gösteren bireyler arasında başka alanlarda (örmeğin, psikososyal özellikler) önemli farklılıklar olabilir. Dahası bir alanda (örneğin, fiziksel gelişim) yaşıtlarından oldukça farklı olan bir çocuk başka alanlarda (örneğin, zihinsel ya da psikososyal gelişim) yaşıtlarında farklılaşmayabilir. Bu nedenle, bireyi tek bir özelliğinden dolayı belli bir kategoriye dahil etmek yerine, bireyin tüm özelliklerine ve bunların gerektirdiği eğitsel önlemlere yönelmek gerekir.
  Yukarıda da belirtildiği gibi, kaynaştırma eğitiminin öncüleri tartışmalarını bilimsel bir temel üzerine değil, felsefi bir temel üzerine kurmuşlardır. Ancak giderek kaynaştırma uygulamalarını bilimsel araştırmalarla destekleme çabalarına girişilmiştir. Kaynaştırılmış ortamların (normal sınıf) ve ayrıştırılmış ortamların (özel sınıf) etkililiğini araştırmışlardır. Bu çalışma daha önce gerçekleştirilen çeşitli araştırmaların veriler meta-analizi tekniği ile birleştirilmiş ve tekrar incelenmiştir. Araştırmanın sonuçları, kaynaştırmanın öğrencilerin akademik, psikososyal gelişimi açısından ayrıştırmaya kıyasla daha etkili bir yerleştirme biçimi olduğunu göstermiştir. Kaynaştırmanın başarılı olmasında, destek özel eğitim hizmetleri yardımı ile hazırlanan “Bireyselleştirilmiş özel eğitim programlarının” gereğini vurgulamışlardır. Kaynaştırmanın başarılı olmasının en büyük nedenlerinin, a- Yönetimsel sorunlar, b- Sınıf öğretmenlerinin ve okul personelinin bilgisizliği ve isteksizliği olduğu sonucuna varılmıştır.
  
  HANGİ ÖĞRENCİLER KAYNAŞTIRILABİLİR
  
  Özel eğitimcilerin çoğu, kaynaştırmanın pek çok engelli öğrenci için en uygun yerleştirme biçimi olduğunu kabul etmekle birlikte hangi öğrencilerin kaynaştırılamayacağı konusunda çelişkili görüşlere sahiptirler. Bazı eğitimciler ileri derece de engelli öğrencilerin ayrıştırılmış eğitim ortamlarında eğitilmeleri gerektiğini çünkü daha yoğun bir ilgiye gereksinim duyduklarını öne sürmektedirler. Bazıları ise kaynaştırmanın gerekli koşulların sağlanması durumunda tüm öğrencilerin yararlanabileceği bir yerleştirme biçimi olduğu görüşünü savunmaktadırlar. Ayrıca ileri derecede zihinsel engelli çocukların bazı basit becerileri normal yaşıtlarını gözleyerek öğrendiklerini ortaya çıkarmışlardır. Ayrıca ileri derecede zihinsel engelli çocukları kaynaştırılmış oyun ortamlarında ayrıştırılmış ortamlara kıyasla daha az uygun olmayan davranış gösterdikleri saptanmıştır. Engelli öğrencilerle etkileşimde bulunan normal öğrencilerin, hiçbir etkileşimde bulunmayan öğrencilere kıyasla, engellilere karşı daha olumlu bir tutum içinde olduklarını göstermiştir.
  
  NORMAL SINIF ÖĞRETMENLERİNDE BULUNMASI GEREKEN KAYNAŞTIRMA ÖZELLİKLERİ
  
  Kaynaştırmanın başarıya ulaşmasındaki en önemli etmenlerden biri normal sınıf öğretmenlerinin sınıflarına engelli öğrencileri kabul etmeye istekli ve kaynaştırmayı başarıya ulaştırmaya kararlı olmalıdır. Sınıf öğretmenlerinin bu özellikleri kazanabilmelerinin ön koşullarından biri, tüm öğrencilerin kendilerine özgü bireysel farklılıklar gösterdiklerini dolayısıyla da verilen eğitimin belli ölçülerde bireyselleştirilmesinin gerektiğini anlamalarıdır. Engelli olarak nitelendirilen öğrencilerin özelliği, bu bireysel farklılıkların onlarda daha fazla olabileceği, bununda eğitim programlarında daha fazla bireyselleştirmeyi gerektireceğidir.
  Normal sınıf öğretmeni (a) öğrencilerin özel gereksinimlerinin nasıl belirleneceği (b) bu gereksinimleri karşılamak için kendisinin neler yapabileceği (c) başkalarından ne zaman ve nasıl alacağı konusunda bilgi ve beceri sahibi olmalıdır. Özel eğitim öğretmeni bireysel eğitim programı hazırlamada ve sınıf etkinliklerini öğrencilerin gereksinimine göre uyarlamada sınıf öğretmenine danışmanlık yapabilir. Gerektiğinde ise özel eğitim öğretmeni bazı programları engelli öğrenciye kendisi uygulayabilir. Ancak bu çalışmalar elden geldiğince normal sınıfta yapılmalıdır. Öyleyse hem sınıf öğretmeni hem de özel eğitim öğretmeni normal sınıfta işbirliği yapmaya hazırlıklı olmalıdır.
  
  KAYNAŞTIRMA ÇALIŞMALARININ ENGELLİ ÇOCUKLARA FAYDASI
  
  Kaynaştırma sınıfındaki engelli çocuklar, öğretmenin olumlu tutumu ve uygun eğitimi ile güven kazanırlar ve uygun beceriler geliştirirler. Bu çocuklardan kendi başlarına yapabilecekleri eğitim faaliyetlerinden bazılarının yapılmasının istenmesi belki de hayatlarında ilk defa olmaktadır. Engellilerin normal çocuklarla birlikte çalışmaları daha çok başarılar elde etmeleri için kendilerinde istek ve cesaret uyandırır. Daha büyük başarılar elde etmek için çalışma, çaba gösterme ise kendileri hakkında daha sağlıklı ve olumlu düşünmelerini sağlar.
  
  KAYNAŞTIRMA EĞİTİMİNİN NORMAL ÇOCUKLARA FAYDASI
  
  Normal çocuklar, beden ve zihin bakımından açık farklılıklar gösteren akranları ile rahatça geçinmeye, engelli arkadaşlarını kabul etmeyi öğrenir. Araştırmalar normal çocukların, engelli çocuklara karşı olan tutum ve davranışlarının, onlarla düzenli olarak birlikte oynadıkları takdirde daha olumlu yönde geliştiğini göstermektedir. Normal çocuklar kendi aralarında bazı çocukların belli işleri nasıl daha iyi yaptıkların görüp öğrenirlerse engelli çocuklardan da bazılarının bazı işleri diğer engellilerden daha iyi yapabileceklerini görerek öğrenirler. Yani engellilerinde kendileri gibi aralarında farklılıklar olduğunu ve kaynaştırma sınıflarında değişik yeteneklerde bireyler olduğunu açık olarak fark ederler.
  
  KAYNAŞTIRMA EĞİTİMİNİN ANA-BABALARA FAYDASI
  
  Kaynaştırma sınıflarının özel ihtiyaçları olan çocukların ana-babalarına da faydası vardır. Engelli bir çocuğun eğitimi için sorumluluk yüklenmiş uzmanlarla, öğretmenlerle bulunmak, bütünleşmek ana-babalara güç verir. Çocuklarına nasıl yardımcı olacakları konusunda yeni yöntemler öğrenirler, çocukları normal çocuklarla nasıl etkileşimde bulunacaklarını ve gelişimlerinin nasıl olduğunu gördükçe, çocukları hakkında daha gerçekçi olmaya başlarlar. Aynı zamanda istenmeyen bazı davranışların sadece engelli çocuklara özgü olmadığını, normal çocuklarında benzer davranışlara sahip olduğunu fark ederler. İş bunları gördükçe engelli çocukların ana-babaları çocukları hakkında daha iyi daha olumlu düşünmeye başlarlar.
  
  KAYNAŞTIRMA EĞİTİMİNİN ÖĞRETMENLERE FAYDASI
  
  Aslında bilinen ve normal çocuklar için kullanılan etkili öğretim, tekniklerini engelliler için geliştirildiğini düşünürsek, özel eğitim tekniklerini bilen bir öğretmenin bu teknikleri bilmeyen bir öğretmenden normal sınıflarda daha başarılı olacağı kesindir. Engelli bir çocuğun özel bir ihtiyacını karşılamak için kullanılan bir teknik, aynı alanda ufak bir eksikliği olan normal çocuk içinde faydalı olacaktır.
  
  NORMAL SINIFTA KAYNAŞTIRMA
  
  Sınıf mevcudu 25-30 olan aynı özür grubuna mensup 1 veya 2 öğrencinin yerleştirildiği bu sınıflara seçilecek öğrencilerde bulunması gereken özellikler:
  1. Birden fazla engellinin bulunmaması.
  2. Sınıf düzenini bozacak aşırı hareketlilik, saldırganlık, dikkat dağınıklığı, içe dönüklük gibi davranış problemlerinin olmaması.
  3. Aile, iş birliğine açık eğitim almaya yatkın olmalı.
  4. Engel derecesi ve hazır bulunuşluk düzeyinin kaynaştırma ortamına uygun olması.
  5. Engel durumunu gösterir Sağlık Kurulu Raporunun ayrıntılı olması ve eğitsel tanılamanın da yapılmış olması.
  
  ZİHİNSEL ENGELLİLERDE KAYNAŞTIRMA
  
  Bir toplumun uygarlık düzeyi, o toplumun çocuklarına verdiği değer ve eğitim hizmetleri ile ölçülür.
  Bu eğitim hizmetleri normal çocuklara sağlanan eğitim hizmetlerinden , özel eğitime gereksinim duyan çocukları soyutlamadığı ölçüde bir anlam taşır.
  Eğitim sürecinde bir bütünlük sağlanabilmesi için, aile, toplum ve devletin dayanışma içinde olması gerekmektedir. Bu etmenler arasında kopukluklar oluşturur.( Bıyıklı 1988).
  Zihinsel engelli çocuk; yaşıtlarına göre öğrenme, kavrama, beceri ve toplumsal uyum bakımından en az iki ya da üç yaş geri kalmış çocuk demektir.
  Zihinsel engelli çocuk gelişemez çocuk değil, kendi yavaş ritmiyle yaşıtlarını geriden izleyen çocuktur. Bu nedenle eğitimleri zihinsel kapasiteleri ölçüsünde her zaman mümkün olabilmektedir.
  Zihinsel engelli çocukların eğitiminde ilk adım ve ilk temel ilke teşhistir. Zihinsel engelli çocukların durumu ve derecesi ne kadar erken ve uygun teşhis edilirse diğer düzenleme ve yürütmeler o derece kolaylaşır. Ancak ülkemizde zihinsel engellilerin teşhis sorununa gereken önem verilememiştir. Bir yandan erken teşhiste geç kalındığı gibi diğer yandan da yapılan teşhiste yanılgılarla karşılaşılmaktadır.
  Zihinsel engelli çocukların sadece bir test uygulayarak seçmek yanıltıcı olmaktadır. Bu konuda yetkili uzmanlardan oluşturulacak bir kurulla ilk seçim için çok yönlü tıbbi, psikolojik, sosyal ve psikodevinsel incelemelerde kullanılacak testlerle, bireysel zeka testleri uygulanmaktadır. Herhangi bir eğitim kurumuna yerleştirilen çocukların sistemli olarak izlenmesi, ilk seçim ve teşhisin doğru ya da yanlışlığı muntazam aralıklarla kontrol edilmelidir.
  Zihinsel engelli çocukların daha yeterli tanınması, toplu kayıt dosyalarının daha düzenli tutulması, eğitim gereksinimlerinin bu bilgiler ışığında ortaya çıkarılması önemlidir. Gerek alınan eğitim önlemlerinden, gerekse yetersizliğin kendi gelişim durumlarından kaynaklanan bir gelişme olup olmadığı dikkatlice izlenmelidir.
  Zihinsel engelli çocukların eğitiminde okul öncesi eğitim çok önem taşır.1961 yılında J.M Wiktor Hunt “Zeka ve Deneyim” adlı eserinde zekanın değişmez olmadığını daha ilk yıllardan itibaren çevre ile olan etkileşime bağlı olarak gelişim gösterdiğini ileri sürmüştür.
  Artık günümüzde zihinsel engelli çocukların okul programlarına ek olarak aile rehberliği gibi destekleyici uygulamalara çok gereksinim vardır.çocuğun okulda kazandığı becerilerin ev ortamında da aile ile işbirliği yapılarak pekiştirilmesi eğitimin sürekliliği ve yaygınlaştırılması açısından gereklidir. Son zamanlarda özel eğitime verilen önemle birlikte normal gelişim gösteren çocuklarla ; özel eğitim gerektiren çocukların kaynaştırılması , konusu ağırlık kazanmaya başlamıştır.
  Ancak engelli çocuğun, engelli olmayan yaşıtları arasına yerleştirilmesi kaynaştırma programına alınmış olması demek değildir. Bu çocuklar bu sınıflarda da tamamen yalnız bırakılma, terk edilme, ilgisizlik duygusu yaşamak durumunda kalabilmekte ya da olumsuz, istenmeyen tarzda bir davranışla karşılaşabilmektedir. Gorrison ve Hamil 1971 yılında yapmış oldukları bir araştırmada zihinsel engelli çocukların, sadece bu çocuklar için açılmış özel eğitim sınıflarında eğitilmelerinin, toplumdan ayrı tutulmalarından bir farkı olmadığını belirtmişlerdir.
  
  KAYNAŞTIRMA PROGRAMI
  
  Gezici öğretmen, Özel Eğitim Destek Hizmetlerin ( 1- Kaynak oda, 2- Sınıf içi yardım, 3- Özel Eğitim Danışmanlığı) ve araç gereç desteği ile verimli olabilecektir. İl Milli Eğitim Müdürlüklerinin konuya sahip çıkarak Rehberlik Araştırma Merkezi; varsa Özel Eğitim Okulu ve kaynaştırma programı uygulanan okul arasında koordinasyon sağlanması gerekmektedir.
  İlde bulunan okullar ile Özel Eğitim Okullarının sosyal ve eğitsel yönden kaynaştırma sağlanacak bu çocukların anma ve kutlama törenlerini birlikte yapmaları ayda bir karşılıklı, birbirlerinin okullarına giderek, bizzat derslere giderek, bizzat derslere girmesiyle çeşitli ortak yaşantılar paylaşmalarına imkan tanınmalıdır.
  Bu konuda yapılması gereken ilk iş kaynaştırma uygulamasının başlatılması ve yürütülmesinden, sonuçların değerlendirilmesinden sorumlu bir komisyon oluşturulmalıdır. Özürlerin düzeyi ile duygusal ve davranışsal özellikleri açısından normal sınıfta eğitimleri aksayacak olan çocuklar özel sınıflara yönlendirilecek, ancak belli derslerde, teneffüslerde, ders dışı etkinliklerde sosyal bütünleşmeyi sağlayacak her türlü etkinliklerden yararlandırılacaktır. Normal sınıfta kaynaştırma veya özel sınıfa yerleştirme işleminde çocuğun göstereceği gelişim özelliklerine göre her düzeyde geçişlerine imkan tanınacaktır.
  Rehberlik ve Araştırma Merkezi Müdürleri ve uzmanları tüm kaynaştırma eğitim uygulamalarından tanılama, yerleştirme ve izleme ile aile eğitimi ve sınıf öğretmenlerinden gelen sorunlara çözüm getirmek için özel eğitim okulları ile işbirliğine giderek çalışmayı aktif olarak yürütmelidir.
  Okul müdürleri kaynaştırma sınıflarının mevcutlarını mümkün olduğunca (25-30) düşük tutmaya çalışmalıdır. Kaynaştırma programına alınacak çocuğun ailesinin konuya olumlu yaklaşımı olmasına dikkat edilecektir.
  
  KAYNAŞTIRMA PROGRAMI UYGULAMASI
  
  1-Gezici Öğretmen
  2-Özel Eğitim Destek Hizmetleri
  a- Kaynak oda
  b- Sınıf içi yardım
  c-Özel Eğitim Danışmanlığı
  1-Gezici Öğretmenlik : Kaynak oda programına benzer bir eğitim uygulamasıdır. Bu görev zihinsel engelliler konusunda özel bir şekilde yetişmiş bir öğretmen tarafından yapılır. Bir çok okulun normal sınıfına devam eden zihinsel engelli çocukların sınıf öğretmenleri ile birlikte çalışır. Öğretmenlere özel araç ve gereçlerin sağlanması ve öğretimde gerekli yardımı yapar. Aynı zamanda ailelerine de evde gerekli yardımları yapar. Okullarda görev yapan diğer öğretmen ve personelin de zihinsel engellilere karşı olumlu ve sağlıklı tavırlar geliştirmesine yardımcı olur. Gezici öğretmenliğin zihinsel engelli çocukların toplumsal bütünleşmesinde çok yönlü yardımlar sağlayan yöntem olduğu söylenebilir.
  2- Özel Eğitim Destek Hizmetleri:
  a- Kaynak Oda : Kaynaştırılmış özel gereksinimli öğrenci bazı derslerde kaynak odaya alınarak bireysel ya da küçük grup eğitiminden yararlandırılır. Örneğin : Matematik öğretimi, konuşma terapisi ve benzeri kaynak oda uygulaması en yaygın destek özel eğitim hizmetleri arasında yer alır. Aynı zamanda da en çok eleştirilen uygulama özelliği taşır. Kaynak odaya yöneltilen en önemli eleştiri, belli sürelerle de olsa ayrıştırmaya yol açıyor olmasıdır. Ayrıca sınıf öğretmeni ile kaynak öğretmeni arasında bir eşgüdüm sağlanması da kolay olmamaktadır. Dolayısıyla öğrencilerin normal sınıfta ve kaynak odada aldığı eğitim arasında tutarsızlık olabilir.
  b- Sınıf içi yardım: Çeşitli şekilde sağlanabilir. Örneğin: Destek hizmet uzmanı sınıfta bazı öğretim etkinliklerinde sınıf öğretmenine yardımcı olabilir ya da öğretmen sınıftaki diğer öğrencilerle öğretim yaparken, destek hizmet uzmanı kaynaştırma öğrencisiyle sınıf içinde bireysel çalışabilir. Sınıf içi yardımın amacına ulaşabilmesi için sınıfın gerek fiziksel gerekse sosyal özelliklerinin elverişli olması gereklidir. Ne yazık ki sınıf içi yardım uygulaması Türkiye’deki mevcut sınıf düzenlerinde oldukça zor gerçekleştirilebilecek bir uygulamadır.
  c- Özel Eğitim Danışmanlığı: Diğer iki hizmetten en önemli farkı dolaylı bir hizmet biçimi olmasıdır. Kaynak oda ve sınıf içi yardım uygulamalarında destek eğitim uzmanı kaynaştırma öğrencisiyle doğrudan etkileşimde bulunur. Özel eğitim danışmanlığında ise danışman kaynaştırma öğrencisiyle değil öğrencinin öğretmeni ile çalışır. Özel eğitim danışmanlığının üç temel unsuru vardır.
  1- Danışman
  2- Danışan ( öğretmen)
  3- Danışılan (öğrenci)
  Sınıfında kaynaştırma öğrencisi bulunan öğretmen öğrencisinin davranış ve öğretmen sorunları için özel eğitim danışmanına başvurur. Öyleyse özel eğitim danışmanlığının birinci ilkesi (gönüllülük) ilkesidir. Öğretmen danışmana kendi isteği ile başvurur. Danışma süresince kaynaştırma öğrencisinin sorunu irdelenir, nedenleri araştırılır ve çözüm önerileri öğretmen sınıfında uygular.
  Ancak önerileri uygulayıp uygulamamakta ya da dilediği gibi uygulamakta serbesttir. Öyleyse özel eğitim danışmanlığının ikinci ilkesi, özel eğitim danışmanının danışan öğretmen üzerinde (yaptırım gücü) olmamasıdır. Ancak danışman önerilerin kabul edilip uygulanması için ikna gücünü kullanabilir. Bunun ötesinde bir yaptırım uygulayamaz, öğretmeni denetleyemez. Özel eğitim danışmanının bir diğer ilkesi danışmanın amacıyla ilgilidir. Özel eğitim danışmanının amacı öğretmenin işiyle, sınıfıyla ilgili sorunları çözmektir. Öğretmene psikolojik danışma sağlamakla yetkili değildir, ayrıca yükümlüde değildir.
  
  KAYNAŞTIRMA EĞİTİMİNDE AİLENİN ROLÜ
  
  Engelli öğrencilerinde normal sınıflarda, akranlarından ayırmadan eğitimlerinin en önemli eğitim yöntemi olduğu artık bilimsel olarak ta kabul görmüş bir gerçektir.
  “özel eğitim gerektiren bireylerin diğer bireylerle karşılıklı etkileşim içinde bulunmalarını sağlamak ve eğitim amaçlarını en üst düzeyde gerçekleştirmek için verilen eğitim” olarak adlandırılır.
  Kaynaştırma eğitiminin başarıya ulaşabilmesi için, bazı koşullar vardır. Bu koşullar şunlardır:
  a-) Öğretmen
  b-) Okul
  c-) Aile
  d-) Çevre
  burada görüldüğü gibi kaynaştırma eğitimi bir ekip işidir, eşgüdüm gerektirir. Buradaki faktörler arasındaki iletişim ne kadar iyi olursa öğrencinin sosyal yaşama uyumu tüketici durumundan üretici duruma geçişi daha kolay olacaktır.
  Çocuk zamanının büyük bir kısmını ailesinin yanında geçirmektedir. Bu da gösteriyor ki ailenin çocuğun eğitiminde mutlaka görev alması gerekmektedir. Aile çocuğunun öğretmeni ile iyi bir iletişim ağı oluşturmalıdır. Bu iletişim engelli bireylerin aileleri için daha önemlidir. Çünkü çocuk yetersizliğinden dolayı sınıfında ve çevresinde kendini yetersiz hissetmektedir. Bu eksikliğini ailesi ve öğretmenin özel destek ve gayretleriyle kapatması lazımdır.
  
  Burada en büyük görev aileye düşmektedir. Aile önce çocuğun öğretmeni ile görüşerek öğretmenin ihtiyacı olan bilgileri açık bir şekilde anlatmalıdır. Öğretmen birinci kaynaktan aldığı bilgileri açık bir şekilde anlatmalıdır. Öğretmen birinci kaynaktan aldığı bilgiler doğrultusunda öğrenciye uygun yöntem ve teknikleri uygulayacak, uygun pekiştireçler belirleyecektir. Böylece başarıda en önemli adım atılmış olacaktır. Aile öğretmene her zaman yardımcı olmalıdır. Öğretmenin uyguladığı yöntemle ailenin uyguladığı yöntemler uyuşmalıdır. Yoksa çocuk çelişkilere ve uyumsuzluklara düşer. Aile öğretmenin işlemiş olduğu davranış ve becerileri öğrenciye evde tekrar ettirmeli ve uygulattırmalıdır. Bu uygulamalar yapılırken çocukta görülen olumlu ve olumsuz davranışları not almalıdır. Bu durumu en kısa zamanda öğretmenle paylaşmalıdır. Aileler çocuklarını iyi tanımalıdırlar. Çocuklarının neleri yapıp neleri yapamayacaklarını iyi bilmelidirler. Bu doğrultu da aileler çocuğun seviyesinin çok üzerinde bir beklentiye kapılmamalıdırlar, gerçekçi olmalıdırlar. Kazandırılacak davranışlarda acele etmemelidirler. Sabırlı olmalı ve bir beceri ya da davranışı tam olarak yapmadan diğerine geçmemelidirler. Gerektiğinde beceriyi ve davranışı kazandırmak için bol bol tekrar yaptırmalıdırlar.
  
  Çocuk bir gününün büyük bir bölümünü evde ve bulunduğu çevrede geçirmektedir. Bu zaman içinde aile okulla ne kadar iyi bir etkileşim içinde bulunursa çocuğun başarısı o derece artar.
  Aile engelli bir çocuğu olduğu için toplumdan ve çevreden kendini soyutlamamalıdır. Çocuğunu topluma kazandırma da çevresindeki insanlardan anlayış beklemeleri, onlara çocuğun özelliklerini anlatmalıdır. Nasıl davranmaları gerektiğini söylemelidir. Bu konuda çevresini bilinçlendirmelidir.
Çocuk ve Korkuları
- Sevgili Anne - Babalar;
  
  Korkular; canlı varlıkların görünen ve görünmeyen tehlikeler karşısında gösterdikleri en doğal tepkilerdir. Korkular yalnızca onun zihinsel ve duygusal tepkilerinin geliştiğini gösterir. Çocuğunuzun korktuğu için endişe duymanız yersizdir.
     Aslında her korku canlıyı uyaran ve kendini savunmasını sağlayan yararlı bir düzenektir. Çocuğun güçsüzlüğü ve bilmediklerinin çokluğu düşünülürse, özellikle ilk yıllarda korkuların çok olmasının nedeni anlaşılır. Çocuk, çevresini tanıdıkça, beden ve zihin yetenekleri geliştikçe korkularını bir bir yener.
     Aile ve çocuğun elinde olmayan çok çeşitli nedenler çocukta korku başlatabilir ya da olağan saydığımız korkuların uzamasına neden olabilir. Çocuklarda korkular yaşlara göre değişir. İlk 6 ayda bebekler gürültüden, ani hareket eden nesnelerden, 7-12 ay arası yabancı kişilerden, hayvanlardan, ailesinden ayrılmaktan korkar. 3-5 yaşları arasında masallardaki hayalet ve canavarlardan, 6-12 yaşlarda hırsızlardan, cezalandırılmaktan, yaralanmaktan korkarlar. Çocukların çeşitli korkular yaşamaları kötü değildir. Önemli olan ailelerin, çocuklarının korkularını anlamaları ve bu konuda onlara nasıl destek vermeleri gerektiğini bilmelidir.
  
  Korku Yaşayan Çocuğunuza Nasıl Davranabilirsiniz?
  
  v     Bilgilendirin: Çocuğunuzun yaşadığı korku size çok mantıklı gelmeyebilir. Ancak bunun çocuğunuz için gerçek olduğunu unutmayınız. Çocuğunuza, bir korkusunun olduğunu açıkça söylemelisiniz. İlgisiz bırakılan korkular, başka korkuların da oluşmasına zemin hazırlar.
  v     Korkunun üstüne gitmeyin: Çocuklarınızı, korkuları ile yüzleşmeye zorlamayın. Örneğin karanlıktan korkan bir çocuğu karanlık bir odada oturmaya zorlarsanız, bu korku fobiye dönüşebilir.
  v     Herkesin korkuları vardır: Çocuğunuza herkesin korkuları olduğunu söyleyin. Erişkin insanların da, anne – babaların da korkuları olduğunu anlatın. Sizlerin, çocuğunuzun yaşında iken yaşadığınız korkularınızı ve bunları nasıl yendiğinizi açıklayın.
  v     Sakın kandırmayın: Çocuklar, kendi korkularını çok ciddiye alırlar. Bu nedenle, onları korkuları için kızdırmayın ve utandırmayın, sempatik olmayan davranışlardan kaçının.
  v     Nedenini anlayın: Çocuklarınıza, korkularının nedenini anlamaları konusunda yardımcı olun. Ev içinde korkutucu bir unsur olup olmadığına bakın.
  v     Çocuğunuzla konuşun: Bazı çocuklar daha çok konuşur, bazıları ise daha içlerine kapanıktırlar. İçedönük çocuklara onunla oyun oynayarak yardımcı olabilirsiniz. Oyun ortamında konuşmasını sağlayabiliriz.
  v     Masallardan yararlanın: Birçok masal ve çocuk kitapları korku ve korkuyu yenme konusunu işler. Masallar aynı zamanda sorunların yaşamın bir parçası olduklarını da öğretir. Çocuğunuza masal okuyarak yardımcı olabilirsiniz.
  v     Kendini ifade edebileceği etkinliklere yönlendirin: Çocuklar büyük korkular yaşadıklarında er veya geç bunu resimlerinde gösterecekler ve bu yolla problemlerini ifade edeceklerdir. Bu çalışmalarda korkular sembolik olarak yenilebilir, alt edilebilir. Bu yüzden ebeveynler bu resimleri değerlendirmek yerine, ilgiyle resme bakıp onlara resmin anlam veremedikleri bölümleriyle ilgili sorular sormalıdır. O zaman çocuk ciddiye alındığını hissedecektir. Bu, korkular üzerine konuşabilmenin çok önemli bir ön koşuludur.
  v     Hayal gücünden yararlanın: Birçok çocuğun zengin ve güçlü bir hayal gücü vardır. Bu yüzden hayalindeki bazı resimler, görüntüler onları korkutur. Bunun tersi de mümkündür. Güzel resimler ve hayal gücü korkuyu yenmede yardımcı olur.
  v     Birlikte egzersiz yapın: Korku düşüncelerde, duygularda, bedende yaşanır. Korkuyla başa çıkmada bedensel egzersizler de yardımcıdır. Çocuklar kendilerine tehlikeli gelen durumlarda nefes egzersizleri yapabilirler ve bu sırada kendilerini güvende hissedebilecekleri sözler söyleyebilirler.
  Çocuğunuz korkusunu anlatırsa dikkatle dinleyin, saygı gösterin. Çocuğunuzun korkunun doğal bir duygu olduğuna inanmasını sağlayın. Zamanla korkularının ortadan kalkacağını, onları aşacak çözümler bulacağını söyleyin. Onu sorununu çözmesi için destekleyin. Korkusunu yendiğinde bunu açıkça belli edin ve takdir edin.
  
  Unutmayın, önemli olan çocuğunuzla kurduğunuz iletişimdir. Etkin, sağlıklı, sıcak bir iletişimle aranızdaki her sorunu çözmeniz daha kolay olacaktır.
Yalan söyleyen bir çocukla nasıl başedebilirim
-         Değerli Anne - Babalar;
  
     Velilerimizle yaptığımız görüşmelerde, zaman zaman “Çocuğum bana yalan söylüyor. Ne yapacağımı bilemiyorum.”, “Ödevi olduğu halde ödevim yok diyor.”, “Sınav sonuçlarını benden saklıyor.” gibi ifadelerle karşılaşıyoruz. Çocukların yalan söylemelerinin çeşitli nedenleri vardır. Çocukların neden yalan söylediklerini anlarsak, ortaya çıkabilecek bazı durumları sakinlikle ve sağduyuyla karşılamamız daha kolay olacaktır.
  
  ÇOCUKLAR NEDEN YALAN SÖYLERLER?
  
  - Cezadan Kurtulmak İçin: İnsanların her yaşta kendini korumak amacıyla yalan söyledikleri görülmektedir. Anne babalar çocuklarına genellikle “Beni vazoyu kırmadan çok yalan söylemen üzüyor.” deseler de, çocuklar anne- babalarının söylediklerine pek güvenmezler. Bu nedenle öncelikle istenmeyen davranışın sonucunda verdiğiniz cezaları gözden geçirmeniz gerekmektedir. Bu cezalar ağırsa, çocuğun yalan söylemesi kaçınılmazdır.
  
  - Övünmek İçin: Çocuklar arkadaşlarını veya diğer insanları etkilemek, sosyal statü kazanmak için övünmek gerektiğine inanırlar ve yalan söylerler. Örneğin, sınıf arkadaşlarına yurt dışına gittiklerini, televizyon yıldızlarıyla ya da sporcularla tanıştıklarını söylerler. Çocuğun böyle bir eğilimi varsa, benlik saygısını yükseltmesine yardımcı olmak ve onun iyi, özel ve kendine özgü olduğunu göstermesinin yollarını aramak gereklidir.
  
  - Utanmamak İçin: Çocuklar yaşları büyüdükçe, özellikle arkadaşlarının önünde utanmamak için yalan söylerler. Onun sosyal becerilerini ve benlik saygısını geliştirmek ve kimsenin hatasız, kusursuz olamayacağını anlatmak gereklidir.
  
  - Bilgi Saklamak İçin: Çocuklar arkadaşının yada kardeşinin yaptığı hatalı bir davranışı otoriteden saklamak için yalan söyleyebilir. Çocuğunuzla karşılıklı güven ilişkisi oluşturursanız arkadaşlarının yaptığı hataları sizinle paylaşacaktır.
  
  - Kazançlı Duruma Geçmek İçin: Çocuklar bazen başka yollarla alamadıklarını yalan söyleyerek elde etmek isterler. Çocuğunuza istediklerini elde etmesine yardımcı olacak başka yolları göstermeniz ve sorun çözme yöntemleri açısından ona yardımcı olmanız gereklidir.
  
  - Kurallara Uymadığını Gizlemek İçin: Çocuklar kurallara uymakta zorlanırlarsa, yalan söylemeye başlayabilirler. Bu nedenle, kuralları çocuğunuzla birlikte koyun. Bu kurallara neden uyulması gerektiği konusunda onu ikna edin. İşbirliği oluşturamazsanız, cezalarla tehdit ederseniz, çocuğunuz kuralları gerçek anlamda benimsemeden zorla uygulayacaktır. Sizin olmadığınız ortamlarda ise, kuralları çiğneyecektir.
  
  -   Sadakat İçin: Çocuklar arkadaşlarının başı dertte iken, onları korumak amacıyla yalan söylerler. Biz yetişkinler ise, bir yandan onların ispiyonculuk yapmalarını, bir yandan da ciddi bir şey olduğunda bize arkadaşları ile ilgili bilgi vermelerini isteriz. Çocukları ikilem içerisinde bırakırız. Çocuğa bu ikilemi yaşatmamak için, ondan bilgi almak yerine, başka kaynaklardan bilgi alıp alamayacağınızı kontrol edin.
  
  -   Güç Kazanmak İçin: Eğer çocuğunuz başkalarını parmağında oynatmak ve güç kazanmak için yalan söylüyorsa, çocuğunuzu tanıyan diğer yetişkinlerle konuşun ve görüşlerini alın. Çocuğunuzun böyle davranmasını pekiştirip pekiştirmediğinizi veya bu konuda ona örnek olup olmadığınızı kontrol edin.
  
  -   Bazı Sosyal Olaylardan Kaçınmak İçin: Birisi telefon açtığında çocuğunuzdan evde olmadığınızı söylemesini istediğiniz oldu mu? Görmek istemediğiniz birinden kaçamak için çeşitli bahaneler ileri sürdüğünüz oldu mu? Büyüklerin bu türdeki beyaz yalanlarını gören çocuklar da benzer yalanlar söylemeye başlayabilirler.
  
  ÇOCUĞUMUN DÜRÜST DAVRANMADIĞINI ANLARSAM NASIL DAVRANMAM GEREKİR?
  
  -   Çocuğunuza “Neden Yaptın?” sorusunu sormayın. Gerçek nedenleri size söylemek istemeyebilir. Kendisini savunmak zorunda bırakan sorular sorduğunuzda ise (“Bunu yaptın mı?” gibi) yalan söyleyebilir.
  -   Aşırı tepki göstermeyin, kırıcı olmayın ve dayak atmayın. Olan olmuştur. Bağırmanın, azarlamanın bir yararı olmayacaktır. 10’a kadar sayın ve olaya sakin yaklaşın.
  -   Gerçeği dinlemezlik etmeyin. Eğer çocuğunuza “Hoş olmayan şeyleri öğrenmek istemiyorum.” Mesajını verirseniz, onları yalan söylemeye teşvik edebilirsiniz. Açık, kabullenici ve affedici tavırlar sergilememiz gereklidir.
  -   Olayı hasır altı etmeyin. Sorunu ne büyütün, ne de küçültün. Ama çocuğunuzun yalanlar söylemesi nedeniyle çevrenizden utanıp, olayı göz ardı etmeyin.
  -   Çocuğunuzu sonsuza kadar damgalamayın. Adaletli ve kararlı davranın, sonra da her şeyi unutun. Çocuğunuzun ömür boyu hatalı davranışının sonuçlarına katlanması gerekmediğini unutmayın.
  -   Çocuğunuzu korumayın. Çocuğunuz dürüstlükten uzak davranışlar sergilediğinde onu korumaya geçmeyin. Toplumun etkisinde kalıp suçu başka birine atma yoluna gitmeyin.
  -   Çocuğunuza suçlu gibi davranmayın. Sorunu ele aldıktan sonra unutmaya çalışın. Onu aşağılamayın.
  
  YAPMANIZ GEREKENLER
  
  -   Yalan söylemesine hiçbir zaman tolerans gösterilmeyeceğini açıkça ifade edin. Aksi halde sonuçlarına katlanması gerektiğini açıklayın. Ne gibi sonuçlarla karşılaşabileceğini örneklerle anlatın. (Karşılıklı güvenin yok olacağı, ilişkinin bozulacağı, saygının azalacağı, popülaritenin kaybolacağı, yalan söyleyenin küçüleceği, yalan söyleyenin incineceği .. gibi.)
  
  -   Gereken cezayı verdikten sonra olumlu davranmaya devam edin. Çocuğunuza onu sevdiğinizi, onunla bu nedenle bu kadar ilgilendiğinizi gösterin.
  
  -   Çocuğunuzun neden yalan söylediğini anlamaya çalışın. Şartları öğrendiğinizde, olaya yaklaşımınız daha doğru olacaktır.
  
  -   Çocuğunuzun yaşını ve olgun olup olmadığını dikkate alın. Üç yaşındaki bir çocuğun oyuncağını kırınca korkudan söylediği yalanla, genç bir delikanlının şehir dışına, izinsiz gitmesi ve nerede olduğu konusunda yalanlar söylemesi arasında fark vardır.
  
  -   Çocuğunuzun suçluluk duygusundan kurtulmasına yardımcı olun. Çünkü yalan söylerken yakalandığında veya cezalandırıldığında kendini suçlu hissetmesi normaldir. Kardeşinin, arkadaşının ya da öğretmeninin onu affetmesi gerekiyorsa, bunun için ona yardımcı olun.
  
  -   Çocuğunuzu gözetim altında tutun. Ama asla suçluymuş gibi davranmayın.
  
  -   Acımasız cezalardan uzak durun. Ağır cezalardan korkan çocuk, kendini korumak amacıyla yalana başvurabilecektir.
  
  -   Evinizde dürüstlüğü öğretmeyi amaçlayın. Dürüst davrandıklarında onları övün. Dürüstlük konusunda hikayeler anlatın. (Para bulup sahibini aramak ... gibi)
  
  -   Çocuklarınıza dürüstlük konusunda örnek olun. İnsanlar zaman zaman abartmalara ve beyaz yalanlara başvurmaktadır. Ama özellikle kendi beyaz yalanlarınıza ve çocuğunuzun bunları nasıl algıladığına dikkat edin. Çünkü yapılan hatayı inkar etmek, çocuğunuzdan arayan olursa evde olmadığınızı söylemesini istemek, çocuğunuza doğruyu saptırmanın normal olduğu mesajını verecektir.
  
  Değerli Anne – Babalar,
  
         Çocukların dürüstlük anlayışını geliştirmeleri için zamana ve ailelerin desteğine ihtiyaçları olduğunu unutmamalıyız. Bu nedenle anne – baba olarak onun gelecekte dürüst olmasına yönelik önlemleri geç olmadan almalıyız.
  
  Sevgilerle,
  
  Özel Yıldız Koleji
  Rehberlik Servisi
Sorumluluk duygusu nasıl kazandırılır
- Sorumlu ve bağımsız bireyler yetiştirmek sorumluluk vermekle başlar.
  Sorumluluk vermeyi ertelemeyin.
  
  Değerli Anne-Babalar;
  
     “Çocuğumun dersleri çok yoğun, bir de evde ona nasıl iş vereyim” ya da “verilen işi nasıl olsa yapmıyor boşuna canımız sıkılmasın, tatsızlık çıkmasın” diyerek sorumluluk vermede pek de süreklilik gösteren bir çaba içerisine girmediğimiz çok olmuştur. Çocuklar sorumluluk duygusuna sahip bireyler olarak dünyaya gelmezler, sorumluluğu, işbirliğini, başkalarına saygılı olmayı yaşayarak öğrenirler. Sorumluluk duygusu erken çocukluk dönemlerinde geçirilen yaşantılarla gelişmeye başlar. Örneğin, çorbasını içerken dökse bile kendi başına içmesine olanak tanımak, oyuncaklarını ve odasını toplamasını beklemek, sofra hazırlamak, araba temizlemek, bir markete gidip alışveriş yapmak gibi konularda onun yardımını beklemek, “sorumluluk” konusunda çocuğa cesaretlendirici ve destekleyici bir ortam sağlar.
  
     Çocuğumuzun kendi kendine yetebilen bir birey olmasını istiyorsak, onu görev ve sorumluluğu ile baş başa bırakmamız gerekmektedir. Çocuğumuzu sürekli korumak, onu kanatlarınızın altında büyütmek, sorunu ile baş başa bırakmamak onun gelişimini engeller, ona yarardan çok zarar verir. Ders çalışma konusunda da çocuğumuzu görev ve sorumlulukları ile baş başa bırakmamız çalışma alışkanlığı kazanmasında oldukça önemlidir.
  Çocukta “Ben değerliyim, önemliyim” düşüncesini oluşturmak için, kendi seçimlerini yapmasına fırsat vermek, ona karar alırken baskı yapmamak, kişiliğine saygı göstererek kendisini özgürce ifade etmesini sağlamak gerekmektedir. Böylece oluşacak ben önemliyim ve değerliyim duygusu, onu yeni başarılara ve yeni atılımlara sürükleyecek, sorumluluklarını almasını da kolaylaştıracaktır.
  
  
       Çocuğunuzun Yapacağı İşi “Sonraya Bırakmasına” Nasıl Engel Olabilirsiniz?
  
  •   Onlara yapılacak işi hatırlatmak veya onları kurtarmak yerine, çocuklarınızın sonraya bırakmanın sonuçlarını yaşamasına izin verin.
  •   Eğer çocuğunuz yapmanız gereken bir işi zamanında yapmayı unutuyorsa veya erteliyorsa ve sonra da iş işten geçtiğinde üzülüyorsa empati ile onu dinleyin ama durumu onun için düzeltmeye çalışmayın. Çocukların çoğu, onlara neyin olabileceğinin söylenmesi yerine, sadece sonuçları yaşadıklarında ders alır.
  •   Hayırı bir cevap olarak almak istemiyorsanız, evet ve ya hayırla cevaplanabilecek sorular sormayın. Bir seçenek sunmak gücü paylaşmanın bir yoludur: “Bunu yapmak için beş dakika mı on dakika mı istersin?” gibi.
  •   Eğer bir şey söylüyorsanız bunda ciddi olun, eğer ciddiyseniz, sonuna kadar devam edin. Bir ricada bulunuyorsanız ve çocuğunuz “Sonra” diyorsa, ona “Bu seçenek değil. Şimdi yap. Bitirdiğinde beni çağır, ben de yaptığın işi kontrol edeyim.” deyin. O harekete geçene kadar bekleyin.
  •   Sorunun kimin sorunu olduğunu değerlendirin. Eğer sorun çocuğunuza ait ise, siz kendi işinize bakın ve bırakın çocuğunuz sonuçlarına katlansın. Mazeret kabul etmeyin. “Mazeret göstermen işlerin çabuk yapılmasını sağlamıyor, mazeret yerine, işi bitirip bana sonuçlarından, başarıdan söz etmeye ne dersin?” deyin.
  Çocuğunuzun Sorumlu Davranışlar Geliştirmesi İçin Yapabilecekleriniz
  
  -     Çocuğunuzun kendi davranışlarının sorumluluğunu almasına ve iyi gitmeyen davranışlarını değiştirmesine olanak tanıyın.
  -     Çocuğunuz sizinle işbirliği yapsa da yapmasa da koşulsuz sevgi ve onay gösterin.
  -     Kendi sorumluluklarınızı yerine getirerek ona model oluşturun.
  -     Çocuğunuza seçenekler sunun. Bu, işbirliğini tehdit ve ricalara gerek kalmadan sağlamanın en etkili yoludur.
  -     Çocuğunuza güvenin. Çocuğunuz için en iyi olanı bilseniz bile, onun adına yaptığınız seçimlerin sayısını azaltın.
  -     Pek çok duruma son söz sizin de olsa, çocuğunuzun ihtiyaç ve isteklerine saygı gösterin.
  -     Çocuğunuzun yaptığı yanlış seçimlerde (hayatını tehlikeye atmadıkça) sonuçları yaşamasına izin verin ki, bu seçimlerden ders çıkarabilsinler.
  
  
       Çocuğunuzun Sorumsuz Davranışlar Geliştirmesine Yol Açabilecekler - YAPILMAMASI GEREKENLER
  
  -       Onun evdeki işlerini siz yapın ve sorumluluklarını üstlenin. Kendinizi bunları sizin yapmanızın daha kolay olduğuna inandırın.
  -       Onun adına yalan söyleyin.
  -       Onun davranışları için mazeretler bulun.
  -       Onun hatalarını onun adına düzeltin.
  -       Yapmakla suçlandığı bir davranışını duyduğunuzda “benim çocuğum yapmaz” diyerek inanmayı reddedin.
  -       Onun yerine kavga edin.
  -       Daha fazla çatışma yaratmamak için yaptığı kabul edilmez davranışları hoşgörün, affedin.
  
  Annelik ve babalık duygularının getirdiği korumacı özelliğimiz, zor olsa da geri plana almalı, sorumluluk duygularının gelişmesi için onlara tutarlı ve kararlı davranmalıyız.
  
  Bu süreçte çocuğunuzun hata yapmasını göze almayı ve kabullenmeyi de lütfen unutmayalım.
  
  Aydınlık günler dileğiyle...
  
  
  
  ÇOCUĞUNUZU ETKİLEYEN SİHİRLİ KUTU
  
  •        Televizyonla ilişkiniz nasıl?
  •        Kumanda sizde mi, çocuğunuzda mı?
  •        Televizyon dizilerinin ve reklamlarının çocuklarımız üzerindeki etkileri nelerdir?
  
  Değerli Anne-Babalar;
  
     Günümüzde çok sayıda kablo ve uydu yayını sayesinde iyisiyle kötüsüyle milyonlarca bilgi,ses ve görüntünün oturma odalarımızı kuşattığı bir dönemde bu soruları sormamızdaki amacımız televizyonun yaşantımız üzerindeki etkisine dikkati çekmektir.
  
  Televizyon izleme alışkanlığı konusunda süregelen tartışmalar son yıllarda biraz şekil değiştirdi. Özellikle son iki üç yıldır bazı dizilerin seyredilip seyredilmemesi gerektiği konusunda evlerde ve basında yoğun tartışmalar olduğunu gözlemliyoruz. Bu diziler, yapımcıları tarafından çocuk dizileri olmadığı, TV kanalları tarafından da çocukların izlediği saatler dışında yayınlandığı söylenerek savunuluyor. O halde çocuklara yönelik olmamalarına karşın niçin en büyük izleyici kitlesini onlar oluşturmaktadır? Çocuklar bu dizilerde ne buluyor? gibi sorular akla gelmektedir.
  
  Çocuklar, özellikle de okul dönemi çocukları, özdeşim modeli olarak anne- babalarına ve yakın çevresindeki kişilere yönelmektedirler. Örneğin öğretmenlerinin veya film kahramanlarının yaptıklarını, söylediklerini taklit etmeye ve onlara benzemeye çalışmaktadırlar. Ailelerin ve çevrenin diziyi ne oranda izlediği de çocuğun seçimini etkilemektedir.
  
  Sorun Dizilerde mi?
  
  Çocuklarımız izledikleri ve herkes tarafından beğenilen kahramanların olumlu olduğu kadar olumsuz özelliklerini de taklit etmektedir. Çocuklar, aynı davranışları yaptıklarında dizi kahramanlarını alkışlayan ailesinin bu davranışı kendisi yapınca niçin kızdığını anlamakta zorluk çekmektedir. Bununla birlikte dizilerde aşırı güçlü, hareketli, becerikli ve hep kazanan bir kahraman olması özellikle çocukların diziye ilgisini arttırmaktadır.
  
  Halk arasındaki yaygın düşüncenin aksine televizyon tek başına “ çok iyi” bir eğitim aracı değildir. Çünkü öğrenmenin temel ilkesi “aktif” olmaktır. Oysa televizyon aktif olma imkanı sağlayamadığı için sanılanın aksine iyi bir öğretici değildir. Bu nedenle yapılması gereken, çocukları televizyon seyretmeye teşvik etmek yerine, onları iç dünyalarındaki yaratıcı faaliyetlere yöneltmektir. Bunu sağlamak başlangıçta zor gibi görünse de çocukların geç saatlere kadar sizlerle oturmalarını önleyerek ilk adımı atabilirsiniz.
  
  Bu noktada siz değerli anne-babalara önemli görevler düştüğü inancındayız. Televizyon gibi etkili bir iletişim aracını kullanırken, çocuklarımızı da göz önünde bulundurarak izlenecek programlarda seçici olmanız ve televizyon izleme süresine de belirli bir sınır koymanız gerektiği düşüncesindeyiz.
  
  Çocuğunuzun Televizyon İzleme Alışkanlığını
  Düzenlemenizde Uygun Yöntemler
  
  1- Yapılan araştırmalar dünyan televizyon izleme rekorunda ülke olarak ABD’den sonra ikinci sırada olduğumuzu gösteriyor. Bu araştırmada, Amerikalıların günde ortalama 3 saat 59 dk., Türklerin ise 3 saat 36 dk. Televizyon izlediği belirtiliyor. Bu nedenle bilinçli televizyon izleyicisi olmak için “Televizyon izleme süresi konusunda” kendinize ve çocuğunuza her gün için gerçekçi limitler belirlemeniz gerekiyor.
  2- Televizyon sizi izlemesin, siz televizyonu izleyin. Sürekli televizyonu açık tutmak yerine daha önce belirlediğiniz programların saatlerine göre televizyonu açın.
  3- Ailenizle birlikte yapabileceğiniz etkinlikler listesi çıkartın ve her hafta aile üyelerinizden birinin seçtiği etkinliği uygulayın. Örneğin; maket yapımı, koleksiyon yapmak gibi hobi saatleri, aile oyunları, hikaye okuma saatleri, aile toplantıları...vs.
  4- Haftalık TV programlarını inceleyip, çocuğunuzla birlikte “Haftalık Seyredilecek Program Listenizi” belirleyin. Bir hafta boyunca bu listeyi değiştirmemeye özen gösterin.
  5- TV programlarının içeriği hakkında mutlaka izlemeden önce bilgi edinin. Kavga, dövüş, saldırganlık, ölüm, korku, erotizm içeren programlar, filmler, diziler konusunda duyarlı olun. Çizgi film seçerken de gereken özeni gösterin.
  6- Sizin ve çocuğunuzun uyumadığı saatlerde yayınlanan ve çocuk için zararlı olduğu düşünülen programları gerekirse anne-baba olarak seyretmeme konusunda fedakarlık gösterin.
  7- Çocuğunuzu TV’deki şiddet içeren filmlerden uzak tutmaya çalışın. Seyretmek durumunda kaldığı zararlı programlardaki davranışların ise hiçbir şekilde onaylanmadığını dolaylı ve dolaysız olarak çocuğunuza hissettirin.
  8- Kablolu televizyona abone olurken, çocuğunuzun özel kullanımı için televizyon alırken, bu durumun ailenizin genel oluşumunu nasıl etkileyeceğini düşünün.
  9- Çocuğunuzun bilinçli bir televizyon izleyicisi olmasını sağlayın. Televizyon çocuğunuzun dış dünyadan haberdar olması açısından önemli bir eğitim-öğretim aracıdır. Unutmayalım ki, televizyonu etkili ve yararlı bir iletişim aracı haline getirmede siz anne- babalara önemli görevler düşmektedir.
  
  Sevgilerle…
  
  Özel Yıldız İlköğretim Okulu
  Rehberlik Servisi

HABER - DUYURU

Özel Yıldız Eğitim Kurumları 2017 © Tüm Hakları Saklıdır.

web tasarım grimor

ÖĞRENCİLER I VELİLER I PERSONEL I MEZUNLAR

ATATÜRK KÖŞESİ

OKUL ÖNCESİ

Ana Sayfa > Okul Öncesi > Rehberlik > İlgili Makaleler >

İlgili Makaleler

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu
- Son 25-30 yıldır Çocuk Psikiyatrisi kliniklerinde dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) tanısı popülaritesini korumaktadır.
  
  Tarihsel süreç içinde minimal beyin disfonksiyonu, hiperkinezi, hiperkinetik sendromu ve hiperaktiviteli dikkat eksikliği sendromu gibi farklı isimlerler ele alınmış, son sınıflama sisteminde ise dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olarak tanımlanmıştır. DEHB tanımı ile yukarıda sayılan tanımlar arasında belirgin farklılıkların olduğu bir gerçektir. Günümüzde DEHB alt tipleri tarif edilerek tanısal yaklaşım sınırları genişletilmiştir.
  
  DEHB çocuklu çağının en önemli psikiyatrik sorunlarının başında gelir. Aileyi, okulu ve toplumu ilgilendiren yönleriyle ve geniş anlamıyla bir eğitim ve öğretim sorunudur. Sorunun erken teşhisinde tedaviden elde edilen sonuçların yüz güldürücü olması hiperaktivitenin sağlık ve eğitim alanında çalışanlar tarafından mutlak bilinmesi gerekli konular arasında yer alması gerçeğini göstermektedir.
  
  Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu,
  Aşırı hareketlilik,
  Dikkat eksikliği ve
  İmpulsivite olarak sınıflandırılabilen üç temel belirti kümesinden oluşur.
  
  AŞIRI HAREKETLİLİK (HİPERAKTİVİTE)
  
  Aslında her çocuğun hareketli olması beklenir. Çocuk koşar, düşer ve gürültü çıkararak oynar. Bunların hepsi doğal karşılanabilir. Ancak DEHB'da ise çocuğun hareketliği aşırıdır ve yaşıtlarıyla kıyaslandığında farklılık hemen anlaşılır. Genellikle bu çocuklar bir motor tarafından sürülüyormuş gibi sürekli hareket halindedirler. Bitmek tükenmek bilmeyen bir enerjileri vardır. Yükseklere tırmanır, koltuk tepelerinde gezer, ev içinde koşuşturur ve dur sözünden anlamazlar. Sakin bir şeklide oynamayı beceremez, bir süre sakin bir şekilde oturamazlar. Oturmaları gereken durumlarda ise elleri ayakları kıpır kıpırdır. Çok konuşur, iki kişi konuşurken sık sık lafa girerler. Masanın başında oturamaz, dolayısıyla derslerini uygun mekanlarda çalışamazlar.
  
  DİKKAT EKSİKLİĞİ
  
  Çocukta dikkat kusuru özellikle eğitim hayatının başlamasıyla belirgin hale gelir. Okul öncesi dönemde de her şeyden çabuk sıkılan ve bıkan bu çocuklar, oyuncaklardan dahi sıkılıp kısa bir süre sonra onları parçalamayı tercih ederler. Okulun başlamasıyla birlikte öğrenmeye karşı ilgisizdirler. Ödev yapmayı sevmez, anne/baba ve öğretmenin zoruyla ödev yaparlar. Ödevleri yapmakta hayli zorlanırlar. Masanın başına oturamaz, otursalar dahi çeşitli bahaneler uydurarak (tuvalete gitme, su içme gibi) sık sık masa başından kalkarlar. Anne /babayı ders çalışırken sürekli yanlarında isterler. Üzerine aldıkları bir işi sürekli bitirmekte zorlanır, bir işi bitirmeden hemen diğerine geçerler. Kendileriyle konuşulduğunda sanki konuşanı dinlemiyormuş görüntüsü verirler. Bir komutu birkaç defa söyledikten sonra yerine getirirler.
  
  Sınıfta dersi takip etmedikleri gözlenir. Dışarıdan gelen uyarılarla hemen dikkatleri dağılır. Ders dışı işlerle fazlaca ilgilenir, elindeki kalem, defter ve oyuncak gibi malzemeyle uğraşır, dersi takip edemezler. Derste sıkılmaları nedeniyle sınıfın dikkatini ve huzurunu bozacak davranışlar sergileyebilirler. (derste konuşma, arkadaşlarına laf atma ve garip asker çıkarma gibi).
  Okuma ve yazma kaliteleri yaşıtlarından kötü, defter düzeni ve yazıları bozuk olabilir. Okurken sık hata yapabilir ve cümlenin sonunda kelime uydurmalarına rastlanabilir. Unutkandırlar. Sınıfta sık eşya kaybetme yanında, iyi öğrendiklerini düşündüğünüz bir bilgiyi de çabuk unutabilirler. Kendilerine uygun bir çalışma düzeni ve sistemi geliştiremezler. Okuma ve yazmayı genellikle sevmezler. Ders kitabı okumanın yanında hikaye ve roman türü kitapları okumaya karşı da isteksizdirler.
  
  Yaşanan tüm bu öğrenme zorluklarına sınavlarda dikkatsizce yapılan hatalar eklenir. Sabırsızlıkları nedeniyle soruları hızlıca okuma, tam okumama ve yanlış okumalara sık rastlanır. Bu nedenle çok iyi bildikleri bir soruyu dahi yanlış cevaplayabilirler. Test sınavlarında çeldiricilere kolaylıkla kanarlar. Özellikle ilkokula başladığı yıllarda sınav kağıdını öncelikle vermeyi marifet sayarlar. Sonunda bilgileri ve bildiklerinden daha azı oranında not alırlar.
  
  Dikkat eksikliği okul öncesi dönemde pek fark edilmeyebilir. Ancak bu çocukların bir kısmı ders dışı işlerde de çabuk sıkılma belirtileri gösterirler. Zeka düzeyi iyi olan ve ek olarak özel öğrenme güçlüğü olmayan çocuklar ilkokulun 3.ve 4.sınıflarına kadar derslerde sorun yaşamayabilirler. Çalışmadıkları ve dersi iyi takip etmedikleri halde notları kötü olmayabilir. Derslerin ağırlaşmasıyla birlikte başarıda ciddi düşüşler yaşanmaya başlanır.
  
  Ev içinde günlük yapmaları gereken işler konusunda sorumluluk almak istemezler. Genellikle dağınıktırlar ve kurallardan hoşlanmazlar.
  
  İMPULSİVİTE (DÜRTÜSELLİK)
  
  Sonunu düşünmeden eyleme geçme olarak tarif edilebilecek olan impulsivite, bu çocukların uyumlarını bozan en ciddi belirti kümesidir. Sabırsızlıkları, sırasını beklemekte güçlük çekmeleri ve yönergeleri dinlemeleri tipik özellikleridir. Sonuçta kendisi ve çevresindekiler için zararlı olabilecek fevri hareketleri ve sınır tanımadaki zorlukları davranış sorunlarının ilk habercileri gibidir. Yaşıtlarıyla birlikte olduklarında olaylara aşırı tepki vermeleri ve fiil ve sözle arkadaşlarını rahatsız etmeleri nedeniyle toplum içinde istenmeyen adam ilan edilirler.
  
  ALT TİPLERİ
  Önceleri dikkat eksikliği hiperaktivite tablosunun aynı yoğunlukta bulundukları düşünülürdü. Oysa şimdi DEHB'nun farklı alt tipleri tariflenerek tanısal yaklaşımlar yeniden düzenlenmiştir.
  Dikkat eksikliği hiperaktivite BİLEŞİK TİP
  Klasik anlamda DEHB dendiğinde anlaşılan bileşik tiptir.
  Dikkat eksikliği belirtilerinin yanında hiperaktivite belirtileri de bulunmaktadır.
  
  Dikkat eksikliği hiperakitvite HİPERAKİTVİTE ve İMPULSİVİTENİN ÖNDE GELDİĞİ TİP
  Hiperakitvite ve impulsivite belirtileri belirgin iken eksikliği belirtileri daha az gözlenir. Genellikle ders başarıları kötü değildir, ancak bulundukları ortamda hiperakitvite ve impulsiviteleri nedeniyle uyum sorunu yaşarlar.
  
  Dikkat eksikliği hiperakitvite DİKKATSİZLİĞİN ÖNDE GELDİĞİ TİP
  Dikkat eksikliği belirtileri belirgin iken hiperakitvite ve impulsivite belirtileri daha az gözlenir. Genellikle ders başarıları iyi değildir, ancak hiperakitvite ve impulsiviteleri belirgin olmadığından uyum sorunu yaşamazlar.
  
  GÖRÜLME YAŞI, CİNSLER ARASI FARK VE GÖRÜLME SIKLIĞI
  Belirtilerin 7 yaşından önce başlaması gerekir. Genellikle 4-5 yaşlarında belirtiler belirgin hale gelir. Ancak bir kısmı bebekliklerinden itibaren huysuzlukları az uyumaları ve az yemeleri ile dikkat çekerler. Okul döneminin başlamasıyla dikkat eksikliğine bağlı öğrenme sorunlarının gündeme gelmesi ve arkadaşlarla olan sorunları aileyi tedirgin etmeye başlar. Ergenlik döneminde ise okul başarısızlığı yanında davranış sorunları ve aileye karşı gelişen tutumlar gözlenir. Ergenlikte aşırı hareketsizlik azalır ve yerine çabuk sıkılma ve dikkat kusuru belirgin olur.
  Erkek çocuklarda kızlara oranla daha sık rastlanır. Erkek çocuklarda genellikle hiperaktivite ve impulsivite belirtileri ön planda iken, kız çocuklarında daha çok dikkat eksikliği belirgindir. DEHB her kültür ve toplumda görülen bir bozukluktur. Toplumda görülme sıklığı farklı araştırmalarda farklı sonuçlar elde edilmesine karşın yaklaşık %5-6 gibidir.
  
  DEHB'NA EŞLİK EDEN DİĞER PSİKİYATRİK SORUNLAR
  DEHB çocuklarda karşı gelme bozukluğu ve davranım bozukluğu ile birlikte görülebilir. Ayrıca, özel öğrenme güçlüğü sıklığı bu çocuklarda daha fazladır. Özel öğrenme güçlüğü ile birlikte görüldüğünde ders başarısızlığı çok daha belirgin hale gelir.
  
  NEDENLERİ
  Son 15-20 yılda yapılan araştırmalar DEHB'nun organik kökenli olduğu görüşünü hakim kılmıştır. Yeni araştırmalar beyin glikoz metabolizmasındaki bozukluklar üzerinde yoğunlaşmıştır. Bu çocukların özgeçmişlerinde hamilelikte ilaca maruz kalma ve intra uterin infeksiyonlar, zor doğum, düşük doğum ağırlığı,geçirilmiş M.S.S infeksiyonları dikkat çekmiştir. Bozukluğun genetik geçişi üzerinde durulmuş ve bu çocukların 1.dereceden akrabalarında DEHB oranı daha yüksek bulunmuştur. Kaotik alie yapısında yetişen ve ağır ihmal ve tacize maruz kalan çocuklarda da DEHB belirtileri gözlenebilmektedir.
  
  ÜLKEMİZDE HİPERAKTİVİTE
  
  Batı toplumlarında ve özellikle A.B.D'de DEHB tanısının fazlaca konduğu tartışmaları sürerken, maalesef ülkemizde Çocuk Psikiyatristi sayındaki yetersizlik bu çocuklardan önemli bir kısmının zamanında gerekli tedavi programına alınmasını engellemektedir. Toplumumuzdaki hiperaktivite konusunda yanlış ve eksik bilgilerin tedaviyi engelleyici veya geciktirici bir yanı vardır. Halk arasında DEHB belirtileri yanlış bir şekildi üstün zekalı olma, şımarıklık, terbiyesizlik, tembellik ve huysuzluk gibi terimlerle izah edilmeye çalışılır. Dolasıyla belirtileri görmezlikten gelmeden, şiddet uygulamaya kadar geniş bir yelpazede çözüm aranır. Belirtileri bu sorunun yansımaları olarak görmek yerine suçlu aramak ve sonunda çocuğu cezalandırmak aslında en büyük çözümsüzlüğü üretmek demektir.
  Anne/babaların sürekli birbirlerini suçlayarak, 'adeta sorunun nedeni ben değilim' mesajını vermeye çalışmaları, ev içindeki huzuru bozarak çocuğa ulaşmamızı daha da güçleştirir. Başta eğitimciler olmak üzere çocukla ilgili her kesimin DEHB hakkında temel bilgilere sahip olması gerekir. Toplumda yaygınlığı hiç de azımsanmayacak oranda olan bu sağlık ve eğitim sorunun erken teşhisi anne-baba-çocuk üçgeninde oluşacak yanlış tutumların en aza indirilmesini sağlar.
  
  TEDAVİ
  Tedavinin ilk şartı, aile okul ve hekim arasında sıkı işbirliğidir. Çünkü DEHB evde olduğu kadar okulda da sorun yaşanmasına neden olur. Öğrenmeyle ilgili sorunlar yanında arkadaş ilişkilerinde yaşanan sorunlar ve kurallara uyma güçlüğü aile ve okulun ortak ve sağlıklı yaklaşımlarıyla aşılabilir.
  Öncelikle ailenin hiperaktivite hakkında bilgi sahibi olması gerekir. Çünkü çocukta var olan sorunların nedenlerini başka yerlerde aramak, çözüm üretmeyi engellediği gibi, telafisi mümkün olmayan yanlış yaklaşımlar sergilenmesine neden olacaktır. Çocukla olan ilişkimizi düzenleyebilmek için DEHB belirtilerini yanlış yorumlamamak gerekir. Çocuğun davranışlarını ya da derslerle ilgili zorluğunu yaramazlık ya da tembellik olarak yorumlayan anne-babalar çocukla ilişkilerinin bozacak derecede sürekli ceza verme eğilimindedirler. Oysa bu çocukların cezalardan pek anlamadıkları kısa süre içinde görülecektir. Tedavide çocukla yeniden sağlıklı ilişki kurabilmenin yolları aranır. Ailenin çocuğa yönelik tutumları gözden geçirilerek yanlışlar ayıklanmaya çalışılır.
  DEHB'nun tedavisinde ilaçlar önemli yer tutarlar. Dikkat arttırmaya ve davranışların kontrol edilmesine yönelik ilaç tedavisi uzun yıllardır kullanılmaktadır. Stimülanların bulunmasıyla ilaç tedavisinde ciddi gelişmeler olmuştur. Günümüzde DEHB'nun tedavisinde Metylfenidat, dextroamfetamin ve pemolin gibi stimülanların yanında bazı antidepresan ve karbamezapin'den yarar görüldüğü bilinmektedir. Medikal tedaviden elde edilen sonuçlar çocuğun yaşı, zeka düzeyi, ailenin tedaviye uyumu ve sebatı gibi faktörlerden etkilenmektedir. Stimülanların devreye girmesiyle tedaviden elde edilen başarı oranı oldukça artmıştır. Stimülanlar; tedavideki başarıları yanındı, güvenilir ilaç olmaları, çocuklarda bağımlılık yapmamaları ve yan etkilerinin az olması nedeniyle tercih edilirler.
  
  Ülkemizde psikiyatrik ilaç kullanımı konusundaki yanlış bilgilenmeler DEHB olan çocukların gerektiğinde ilaç kullanmalarını da engellemektedir. Ailenin yan etkilerden korkarak ilaç reddetmesi, tedaviyi geciktirmekte ve sonradan geri dönüşümü olmayan sonuçlar doğurabilmektedir.
  
  Öğrenme güçlüğü çeken çocuklarda özel eğitim programlarının uygulanması gerekebilir. Kalabalık sınıflarda dikkatlerinin dağılması nedeniyle öğrenemeyen çocuklara bireysel eğitim öğrenemeyen çocuklara bireysel eğitim desteği verilmelidir. Olumsuz davranışların düzeltilmesi ve yerine olumlu davranışların konulması için çeşitli destekleyici ve davranışçı tedavi teknikleri uygulanabilir.
  
  DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU
  - Çoğunlukla elleri ayakları kıpır kıpırdır ve oturduğu yerde kıpırdanıp durur.
  - Çoğu zaman hareket halindedir ve bir motor tarafından sürülüyormuşçasına koşuşturur durur, yükseklere tırmanır.
  - Oturması istendiğinde, oturduğu yerde bir müddet kalmakta güçlük çeker.
  - Dikkati konu dışı uyaranlarla çabuk dağılır.
  - Zihinsel çabayı gerektiren ders dinleme, ders çalışma, okuma ve yazma görevlerinden kaçar.
  - Ödevlerde ve sınavlarda dikkatsizce hatalar yapar.
  - Sabırsızdır, sırasını beklemekte güçlük geçer
  - Kendisiyle konuşulduğunda sanki dinlemiyormuş izlemini verir.
  - Sakin ve gürültüsüz biçimde oynamakta zorluk çeker
  - Verilen yönerge ve ödevleri yapmakta zorlanır, bu işi tamamlamadan diğerine geçer
  - Çok konuşur, sık sık başkalarının sözünü keser ve lafa girer.
  - Çabuk unutur, sık eşya kaybeder.
  - Çoğu zaman sonuçlarını düşünmeden tehlikeli işlere girer.
Okula yönelik olumsuz duygular ve nedenleri
- Bir birey olarak gelişmekte olan öğrenci, hiç kuşkusuz, özellikle zihinsel alanı başta olmak üzere gelişimin tüm alanlarında okul ile çok yakından etkileşim halindedir. Bu etkileşimin, eğitim ve öğretim sürecinin temeli olduğundan hiç kuşku yoktur. Bu nedenle öğrencinin okula yönelik duyguları ve bakış açıları eğitim ve öğretimi dolaylı/dolaysız etkileyen bir faktör olarak karşımıza çıkmaktadır.
  
  Esas olarak bu incelememizin konusunu da öğrencideki okula yönelik olumsuz duygular oluşturmaktadır. Okula yönelik olumsuz duygular, eğitim ve öğretim sürecini neredeyse durduracak kadar önemlidir. Bu nedenle eğitimcilerin bu alanda bilgili ve kendilerini sürekli geliştirerek her an donanımlı olmaları gereklidir. Çünkü aşağıda inceleyeceğimiz üzere okula yönelik olumsuz duyguların denetlenebilir ve denetlenemez bir çok nedeni oluşundan dolayı eğitimcilerin her hangi bir anda ve aşamada karşılaşabilecekleri bir sorundur.
  
  Teorik olarak okul, bulunduğu ülkenin yasaları ile işleyen, bu yasaların görmeyi arzuladığı bireyleri yetiştiren, kendisi ve toplumu ile uyumlu, bilgi ve görgü düzeyi yüksek, zihinsel ve yaşamsal sorunların çözüm yöntemlerini öğrenmiş bireyler yetiştirmeyi hedefler. (Kepçeoğlu, Taşdemir, Ertürk, Shretzer ve Stone, Yavuzer) Görüldüğü gibi eğitimcilerin verdiği okul tanımı içeriği ve yapısı gereği aslında siyasidir. Ve siyasetinin hedeflerini bağlı bulunduğu ülkenin yasaları belirler. Her ne kadar ülkemizdeki okulların bu niteliklere ne kadar yaklaştığı tartışılması gereken bir konu olsa da okula yönelik olumsuz duyguların en temelinde yer alan ‘disipline edicilik’ işlevinden dolayı okul tanımına ihtiyacımız oldu. Çünkü, doğal olarak disipline edilmek insan için alabildiğine zor ve tepkilerle karşıladığı bir durumdur. Ve okul, toplum ve yasalar içindeki güçlü konumu nedeniyle tercih edilen değil mecburen gidilen bir mekan olmakla verilen karşı tepkiler zamanla pekişmektedir.
  
  Okula yönelik olumsuz duygular her eğitimcinin sık karşılaştığı bir konudur. En bariz şekliyle okula gelmek istemeyen öğrenciden tutun da, derslerde konuşarak, gezerek tüm öğrencilerin ve öğretmenlerin dikkatini dağıtan öğrenciye kadar, hatta neredeyse sessiz bir protesto gibi hiç konuşmayan, derslere katılmayan, hiç kimse ile arkadaşlık dahi kurmayan öğrenciye kadar defalarca gözlenmiş ve çözülmeye yada kendi haline bırakılmıştır.
  
  Bu noktada gerekli olan bir açıklama vardır. Derslerde konuşan her öğrenci, okulun tüm kurallarını hiçe sayarcasına aktif olan her öğrenci okula karşı olumsuz duygular içinde midir? Tam tersi olarak, bazen böyle davranışları olan öğrencilerde, okulun sosyal boyutu olan arkadaşlık ilişkileri nedeniyle okula bağımlılıktan bahsetmek bile yerinde olacaktır.
  
  Yine aynı şekilde karıştırılmaması gereken bir başka durum de ‘okul fobisi’ olarak nitelendirdiğimiz olgudur. Okul fobisi kuvvetli bir endişe nedeni ile öğrencinin okula gitmeyi reddetmesi ya da bu konuda isteksiz görünmesidir. (Yavuzer, 1993) Okul fobisini incelemeye çalıştığımız olgudan ayıran kriterler vardır. Çoğu kez okul fobisi tepkileri bedensel yakınmalarla ifade edilir ve bu fobiyi yaşayan birey kendini evde tutma çabası içerisindedir. Bedensel yakınmalar; mide bulantıları, karın yada baş ağrıları şeklinde olabilir. Ve en ilginci okula gitme ‘tehdidi’ ortadan kalkınca kendiliğinden geçer. Okul fobisi olan öğrencileri ayıran bir diğer kriter ise, okul fobisi olan öğrencilerin okul başarılarını genelde orta düzeyde olması ve ödevleri ile yakından ilgilenmeleridir. Ama okula yönelik olumsuz duyguları olan öğrenciler, mesela okul kaçakları, genellikle okulu sevmezler, aynı zamanda tembeldirler ve akademik bir amaçları yoktur (Yavuzer, 1993).
  
  Okula yönelik olumsuz duyguları olan öğrencilerde eğer fırsatını bulurlarsa okuldan kaçma eğilimi vardır. Derslerine karşı ilgisizdirler, ödevlerini ise ya yapmazlar ya da son anda birsinden elde etmeye çalışırlar. Otorite konumunda olan anne-baba, öğretmen ya da diğer kişilerle ilişkilerinde ortaya çıkan aksamalar çoğu kez onların zeka düzeyinden kuşkulanmamamıza yol açacak kadar barizdir. Oysa bu öğrencilerin sorunu zeka düzeyleri ile ilgili değildir. Arkadaşlık ilişkileri genel olarak sınıf içindeki küçük ve hareketli grupların liderliği şeklinde olur. Eğer kendilerinden baskın bir diğer lider varsa, onun sırdaşı ya da sağ kolu oluverirler. Akademik amaç tanımları kişiselleşmemiştir; neden okula gelmek zorunda bırakıldıklarını anlamamışlardır ve bu tanım çoğu kez ezberlenmiş ve üzerinde düşünülmemiş cümlelerden oluşur.
  
  Silah’ın araştırmasına göre: Okul rehberlik servisleri ve disiplin kurullarından elde edinilen bilgiye göre, öğrencilerin bu alandaki tipik uyumsuzluk davranışları şöyledir: Sinirlilik, saldırganlık, kıskançlık, kin ve nefret, isyankar davranma, okul kurallarına uymama, okul eşyalarına zarar verme, okuldan kaçma, devamsızlık alışkanlığı, öğretmen ve arkadaşlarına saygısız davranma, arkadaşını dövme, sözle sarkıntılık yada küfür etme, yalancılık, çalma gibi duygusal kökenli tepkilerdir. Öğrencilerin çoğu bu duygusallıklarını açığa vurarak okul, aile ve toplumsal çevre ile uyumsuzluğa düşmüşlerdir. Bir bölümü de duygusallıklarını dışa vurmadıkları yansıtamadığı için kendi benlikleri ile geçinemeyen güvensiz, kaygılı ve huzursuz çocuklardır (Yaşadıkça Eğitim, Sayı 24, 1994)
  
  Bu kadar ağır sonuçlara gebe olan okula karşı olumsuz duyguların nedenleri neler olabilir? Hangi alanların hangi eksikleri ya da kimlerin hangi tutumları öğrencide okula yönelik olumsuz duyguların yerleşmesine neden olabilir?
  
  Bu alanların ve kişilerin başında aile ve anne-baba gelmektedir. Çünkü çocuğun yaşamındaki tüm alanların, tüm uyaranların nasıl algılanması gerektiği eğitimin ilk verildiği yer ailedir. Her çocuk okula geldiği zaman aile ortamının izlerini taşır. Okul, eğitim ve öğretim görevlerini yerine getirirken aile ortamının çocuk üzerindeki etkilerine dayanmak ev onlardan hareket etmek zorundadır. Aile ortamının çocuk üzerindeki etkisi okulun eğitim anlayışına uygun olabilir yada tam tersi okul tarafından istenmeyen türde olabilir (Oktay, 1993).
  
  Oktay’ın da temas ettiği gibi, ailenin okula yönelik bakış açısı, çocuk üzerinde ailenin sosyo-ekonomik yada eğitim düzeyinden çok daha etkilidir. Bu nedenle okula yönelik olumsuz duygular içindeki öğrenciyi anlamanın ilk ve temel koşulu ailenin eğitim kurumuna yaklaşımını anlamakla başlayacaktır. Ailenin eğitim kurumuna yönelik bakış açısı, ülkemizde yasal bir zorunluluk olan ilköğretim eğitimi sürecinde bariz şekilde gözlenebilmektedir. Ailenin, alınacak eğitimin yararına ve eğitim kurumunun doğruluğuna ilişkin yargıları öğrencide olumlu yada olumsuz duyguları başlatacak, ortaya çıkaracak yada pekiştirecektir.
  
  Yavuzer’in araştırması bu konuya getireceği netlik açısından önemlidir. Bu araştırma 335 ilköğretim 5. Sınıf öğrencisi üzerinde yapılmıştır. Araştırma bulgularına göre, okulda başarısı düşük öğrencilerin %45’inin annesi, %21’inin de babası hiç eğitim almamıştır. Buna karşılık okulda başarılı olan öğrencilerin ise annelerinin %18!i, babalarının da %8’i hiç eğitim almamıştır. Silah’ın araştırma sonuçlarına göre ise; okula yönelik olumsuz duyguları olan öğrencilerin uyumlarını güçleştiren etmenlerin %36.8’i aile ve diğer sosyal çevreden kaynaklanmaktadır. Silah bu etmenleri şu şekilde sıralamıştır:
  - Ailenin eğitim düzeyinin düşük oluşu
  - Ailenin ekonomik düzeyinin çok düşük oluşu
  - Evde sağlıklı çalışma ortamının olmayışı
  - Ailenin fazla baskı yapması
  - Aile ortamı huzursuzluğu, aile geçimsizliği
  - Ailenin, çocuğu okul dışında çalışmaya zorlaması
  - Ailenin çocuğun eğitimine ilgisiz kalması
  - Evin okula uzaklığı
  - Ailenin çocuğu okutmak niyetinde olmayışı
  Bu etmenler farklı araştırmacılar tarafından farklı şekillerde tasnif edilmiştir. Ama temel olarak bu sınıflamalarda ortak olan nokta, ailenin öğrenciye yaklaşımının ve öğrencinin aldığı eğitimin gerekliliğine olan inancının ve eğitim kurumuna duyduğu güvenin öğrenciyi direk olarak etkilediğidir. Bu durumda okul yönetimlerinin ve rehberlik servislerinin bu konuya ciddi ve programlı bir şekilde eğilmeleri kaçınılmaz olacaktır. Rehberlik servisleri aracılığı ile aile ve yapısı tanınarak gerekli işbirliğine gidilmeli ve öğrencideki aileden kaynaklanan okula yönelik olumsuz duygular oluşturucu etmenler aşılmaya çalışılmalıdır.
  
  Okula yönelik olumsuz duygulara kaynaklık eden ikinci önemli etmen ise, eğitim kurumu kaynaklıdır. Okulun idari yapısı, öğretmenlerin ders içi ve ders dışı tutumları, derslerin işleniş biçim ve araç-gereç zenginliği de okula yönelik olumsuz duygular oluşturacak yapıda olabilir. Yine de okulun fiziki özelliklerinden çok okulda uygulanan eğitim sisteminin daha baskın olduğunu gösteren araştırmaların sayısı oldukça fazladır. Her öğrencinin aynı şekilde eğitim görmesini gerektiren bir program, öğrencinin bireysel özelliklerini dikkate alamaz. Ülkemizde uygulanmakta olan öğretim “ortak öğretim sistemine” göre hazırlanmış, bir başka deyişle orta düzeydeki öğrencinin kapasitesi ölçüt alınarak düzenlenmiş bulunmaktadır. Dolayısı ile dersler bazı öğrencilere güç, bazı öğrencilere kolay gelmektedir. Bunun sonucu olarak da bir bölümü hayal kırıklığına uğrarken bir bölümü de tembelliğe alışmaktadır (Yavuzer, 1993)
  
  Uzmanlar, ilgi ve yeteneği doğrultusunda öğretim gören çocukların, eğitim alanında başarılı ve kişisel uyumlarının da yerinde olduğu görüşündedirler. Hatta onların görüşleri formal öğretim çalışmaları dışında, özel ilgi ve yeteneklerini doyuma ulaştıran informal uğraşlar bulan çocukların öğretim yaşantılarında daha başarılı ve uyumlu oldukları yönündedir (Silah, 1992).
  
  Ülkemizde tek merkezli yönetim ve bu sisteme uygun kitleler yetiştirme politikaları nedeniyle daha uzun zaman bu sorun çözüleceğe benzemiyor kanaatindeyiz. Vatandaşına neredeyse paranoyak bir içgüdü ile saldıran anlayışın kendi varlığının devamı için gerekli gördüğü vatandaşına yaklaşımı eğitim alanında ciddi sıkıntılara neden olmaktadır. Eğitim müfredatları çoğu kez en ilgili öğrenciyi dahi eğitimsiz kalmaya gönüllü edecek derecede yüklü ve yaşamın alanlarında pratik bir ifade bulamasa bile yetiştirilmeye çalışılan ideolojik zihniyet için fazlası ile yanlıdır. Üstelik kullanılan yöntemin tartışma ve paylaşımdan ziyade “bu böyledir” şeklindeki dayatması da ayrı bir sorun olarak ele alınmalıdır.
  
  Silah, eğitim ve okul kaynaklı sorunların öğrencide olumsuz duygulara kaynak oluş oranını %51.3 olarak vermektedir ve doğal olarak bu rakam cidden oldukça yüksektir. Bu sorunları Silah şu şekilde tasnif etmiştir:
  - Öğretmenlerin ve yöneticilerin öğrenciyi tanıyamaması
  - Öğretim programlarının ağır oluşu
  - Öğretimde deney ve uygulamaya yer verilmeyişi
  - Derslerin ilgi çekici hale getirilmeyişi
  - Sınıfların kalabalık ve gürültülü oluşu
  - Okul ders araçlarının yetersiz oluşu
  - Öğretmenlerin öğretim yöntemlerinin yetersiz oluşu
  - Okulun ısı, temizlik ve sağlık koşullarının yeterli olmayışı
  - Öğretmenlerin sayı ve nitelik yetersizliği
  - Okulun cezalandırma yöntemlerinin çok katı oluşu
  Okula yönelik olumsuz duygulara kaynaklık edebilecek bir diğer alan da öğrencinin kendisidir. Öğrencinin içinde bulunduğu dönem (ergenlik, okul değiştirme, hastalıklar, ilişkilerinin algılanış biçimi vs.), öğrencinin eğitime yaklaşımı, eğitim kurumunu nasıl algıladığı da okula yönelik olumsuz duygulara kaynaklık edebilecektir. Silah araştırmasında öğrenci kaynaklı sorunların oranını %11.9 olarak vermektedir. Silah öğrenci kaynaklı sorunları şu şekilde tasnif etmiştir:
  - Gelecek için kararsızlık ve psikolojik danışma ihtiyacı içinde olma
  - Yüksek öğretim yapamama korkusu
  - Sınıfta kalma korkusu
  - Öğrencinin kendine güven duymayışı
  - Yeni durumlara uyun güçlüğü
  - Yeterince zeki ya da yetenekli olmayış
  - Heyecansal kişilik yapısında oluş
  - Çok çekingen bir kişilik yapısında olma
  - Sıkıntı ve bunalım içinde oluş
  - Aşırı alıngan bir kişilik yapısına sahip olma
  - Sağlık koşullarına uygun iyi beslenememe
  - Önemli sağlık sorunlarının oluşu
  - Çok sinirli ve kendini kontrol gücünden yoksun oluş
  - Özürlü yada çirkin oluş
  - Diğer duygusal kompleks ve saplantılar
  Sonuç olarak; okula yönelik olumsuz duygular tüm öğrencilerde zaman zaman görülebilen ve çeşitli nedenleri olan bir olgudur. Bu olgu ile karşılaşan anne-baba, eğitmen ve idarecilerin duygusallığa kapılmadan mantıklı çözümler aramaları gerekmektedir. Hiç kuşku yok ki, çözüm aşaması ne anne-babaların, ne eğitmenlerin ne de idarecilerin tek başına aşabilecekleri bir basamak değildir. Rehberlik servisleri aracılığı ile sağlanacak entegrasyon diğer sorun alanlarının çözümünde gerekli olduğu gibi bu alanda da şarttır.
  
  Bu yönde okulların önemli eksikleri vardır. Okullarımızda öğrenciyi tanımayı, problemlerine tanı koyarak çözümleyip ilgi ve yetenekleri doğrultusunda yöneltmeyi amaçlayan eğitsel çalışmalara ve psikolojik yardım hizmetlerine işlerlik kazandırılmalıdır (Silah, 1992).
  
  Bu hedeflere varabilmek için de okullarda eğitim hizmetlerinin niteliklerinin arttırılması, en önemlisi çağdaş ve bilimsel eğitim metotlarının okula girişi ve öğretmen ve idarecilerden başlanarak tüm eğitim elemanlarının zihniyetlerini yenilemeleri gerekecektir. Ancak böylelikle eğitilmeleri gibi zor bir işi başarmalarını beklediğimiz öğrencilerdeki gerginlik ve okula yönelik olumsuz duyguları anlayabilir ve çözüm yolunda kalıcı adımlar atabiliriz.
  
  Hazırlayan:
  Mahmut Şefik NİL
  
  KAYNAKLAR
  
  YAVUZER, Haluk. Çocuk Psikolojisi, 1993, İstanbul
  KEPÇEOĞLU, Muharrem. Psikolojik Danışma ve Rehberlik, 1986, İstanbul
  TAŞDEMİR, Mehmet. Birleştirilmiş Sınıflarda Eğitim, 1997, Kırşehir
  YILMAZ, Mustafa. Eğitim ve Bilim, 1989, Ankara
  YÖRÜKOĞLU, Atalay. Gençliğin Eğitimi, 1986, Ankara
  YÖRÜKOĞLU, Atalay. Gençlik Çağı, 1986, Ankara
  ÖZGÜNEL, Sevgi. İlkokulun İlk Günlerinde Çocuk, Yaşadıkça Eğitim, Sayı 24
  SİLAH, Mehmet. Diyarbakır İl Merkezi Orta Öğretim Okullarında Eğitim sorunlarının, Öğrenci Başarısı, Zihinsel Yetenek ve Kişisel Uyuma Yansıyan sonuçları, Yaşadıkça Eğitim, Sayı: 24
  OKTAY, Ayla. Okul Ortamı ve Veli Öğretmen İlişkisinin Okul Başarısına Etkisi, Yaşadıkça Eğitim, Sayı: 30
  TUZCUOĞLU, Necla. İlköğretimde Rehberlik, Yaşadıkça Eğitim, Sayı:30
Öğrenme Güçlüğü
- Ülkemizde öğrenme güçlükleri yasa ve yönetmeliklerde yer almasına rağmen, öğrenme güçlüğü muhtemel olan çocuklar için sistemli eğitim düzenlemelerine yer verilmemiştir ancak özel eğitim kurumlarının ve özel dershanelerde sistemli olmayan bir şekilde bu çocuklara eğitim hizmeti götürüldüğü tahmin edilmektedir.
  Çok değişik şekillerde tanımlanabilen öğrenme güçlüğü tanımlarında bazı ortak özelliklere işaret etmektedir. Öğrencinin zihinsel yeteneğinin olmasına rağmen, akademik geriliğinin olması öğrenme güçlüğünün temelini oluşturmaktadır. Yaygın olarak kabul edilen özelliklerden biriside gelişim örüntülerindeki dengesizliktir bunun anlamı ise çocuğun başarı alt testlerinden almış olduğu puanların çok farklı oluşudur. Özellikle önceki yıllarda yapılan tanımlarda beyin zedelenmesi yaygın olarak yer almaktaydı, ancak beyin zedelenmesi kolay tanılanmaması nedeniyle beyinin hatalı işleyişi sonucu öğrenme güçlüğü oluştuğu kabul edilmektedir. Yine tanımların çoğunda ortak olan özellik, öğrenme güçlüğüne çevresel yetersizliklerin yol açmadığı, zihinsel yetersizlik ve davranış bozukluklarından da farklı olduğudur.
  
  Tanımlardaki farklılık nedeniyle öğrenme güçlüğüne ilişkin yaygınlık oranları çok farklılık göstermektedir. Ancak okul çağındaki çocukların %2 ile %3 ‘ünün öğrenme güçlüğü gösteren çocuklar olduğu tahmin edilmektedir.
  
  Öğrenme güçlüğünün nedenleri kalıtsal, çevresel, (niteliksiz öğretim ) ve biyo-kimyasal olarak ifade edilebilir. Öğrenme güçlüğüne beyin zedelenmesinin mi yoksa beynin yanlış işlemesinin yol açtığı bilinmemektedir. Yiyecek boyalarına ve vitamin yetersizliğine öğrenme güçlüğünün olası nedenleri olarak bakılmaktadır. Yine öğrenme güçlüğü gösteren ailelerde yaygınlık yüksektir ancak bunun kalıtımsal mı yoksa çevresel etmenlerden mi kaynaklanmaktadır kesin olarak bilinememektedir yine niteliksiz öğretimde bir başka çevresel etmen olarak karşımıza çıkmaktadır. Yukarıda belirtildiği gibi özel öğrenme güçlüğü terimi algısal güçlükleri, beyin zedelenmesinden etkilenmiş olanları, disleksiya ve gelişimsel afazyayıda içermektedir ancak öğrenme güçlüğünün tanımı ekonomik, kültürel, çevresel yoksunlukları, davranış bozukluklarını, zihinsel, bedensel, görme ya da işitsel yetersizliklerinin sonucunda oluşan öğrenme güçlüklerini kapsamamaktadır.
  Öğrenme güçlüğü gösteren çocuklar, özellikleri bakımından birbirinden çok farklı özellikler göstermektedirler. ancak tümünde tümün de gözlenebilen ortak özelliklerden birisi, çalışma becerilerini kullanma yetenekleri sınırlıdır. Yaygın olarak söz edilen, ancak öğrenme güçlüğü gösteren çocukların tümünde gözlenemeyen özellikler ise şöyledir: algısal –devimsel ve eşgüdüm problemleri, dikkat yetersizlikleri ve aşırı hareketlilik, düşünme bellek problemleri sayılabilir.
  
  Öğrenme güçlüğünün,zihinsel yetersizlik ve davranış bozukluklarından ayrımı yapıldığında, Öğrenme güçlükleri ayrı bir yetersizlik alanı olarak karşıma çıkmaktadır. Ülkemizde Öğrenme güçlüğü gösterdiği tahmin edilen öğrencilerden bazılarının normal sınıflarda, diğerlerinin ise zihinsel yetersizlik gösteren çocuklar için düzenlenmiş olan alt özel sınıflarda eğitimlerine devam ettikleri görülmektedir. Her iki ortamda da gerekli önlemler alınmamışsa eğitimleri için faydalı olabileceği söylenememektedir.
  
  Zihinsel yetenekleri normal sınırlar içersinde olan ancak öğrenme güçlüğü gösteren çocuklar için normal sınıf ortamında özel önlemler alınmaması nedeniyle çoğunlukla eğitimlerini ilköğretimde yarıda bırakmaktadır.
  
  Öğrenme güçlüğü olan çocukların eğitiminde çok değişik yaklaşımlara yer verilmektedir. Bu yaklaşımlardan psikolojik süreçlerin kazandırılması için öğretimde ağırlık psikolojik süreç testlerinde ve öğrenme süreçlerindedir bu yaklaşıma göre sağlanan eğitimin özelliği Kephart’ın yaklaşımıyla özetlenecek olursa, çocuğun akademik becerileri öğrenememesinin nedeni, algısal devim uyumunun gelişmediğindendir. Bunun düzeltilmesi için geliştirilen program önce devimsel becerilerin, sonrada görsel algılamanın kazandırılmasını içeren bir programdır.
  Sınıf öğretmenleri sınıfta bulunabilecek Öğrenme güçlüğü göstermesi olası çocuklara yardımcı olabilmesi öğrenciye yardımcı olabilmesi, tüm öğrencilerin aynı şekilde öğrenmedikleri varsayımı ve özelliklerine göre öğretimi düzenlemesi ile mümkündür. Nitelikli öğretim programıyla öğrenme güçlükleri engellenebilir.
  Çok duyulu öğretim yaklaşımında, duyular psikolojik süreçlerle birlikte kullanılmaktadır. Bu yaklaşımda psikolojik süreçlerin geliştirilmesi akademik konularla olmaktadır.
  Bilişsel davranış değiştirme yaklaşımında belli davranışların değiştirilmesi yerine çocuğun düşüncesini değiştirerek, öğrenmede kendi kendine yetmesini kazandırılmaya çalışılmaktadır.
  Davranış değiştirme yaklaşımı aşırı hareketliliği ve dikkat problemlerini kontrol için Öğrenme güçlüğü gösteren çocuklarda yaygın olarak kullanılmaktadır. Dikkat problemlerinin ve aşırı hareketliliği kontrol amacıyla öğretim yapılandırması ve uyaranların azaltılması yaklaşımına da yer vermektedir.
  
  Öğrenme Güçlüğü Kavramını Anlatmak İçin İki Tanım
  Kirk ve Baterman’a göre (1962) ; Öğrenme güçlüğü olası serebral disfonksiyon yada duygusal ve davranışsal sıkıntının neden olduğu psikolojik özür sonucu, konuşma dil ve okuma-yazma, aritmetik ve diğer bir veya bir kaçından gecikmiş gelişme süreci, bozukluk yada gerilik anlamına gelmektedir. Zihinsel gerilik ne duyuşsal yoksunluğunun ne de kültürel eğitsel faktörlerinin bir sonucudur.
  
  Özürlü Çocuklar Ulusal Danışma Kurulunca (1968)ise şöyle bir tanım verilmektedir.; Öğrenme güçlüğü, tedavisi için özel eğitsel teknikleri gerektiren bir veya daha fazla eksiklik anlamına gelir.
  Öğrenme güçlüğü olan çocuklar, genellikle mekan uyumu, matematik, yazma okuma konuşma, bir ya da daha fazla alanda gerçek başarıyla beklenen başarı arasındaki çelişkiyi sergiler öğrenme güçlüğü, birincil olarak duyuşsal, devinsel, zihinsel ve duygusal özürlerin sonucu ya da öğrenme fırsatının yokluğu demek değildir.
  Tedavi, özel eğitim teknikleri işleyişlerini ve bunun bulgularına dayalı olarak eğitsel planlamayı gerektirir. (Özürlü Çocuklar Ulusal Danışma Kurulunca 1968)
  Öğrenme Güçlüğü nün tanımında sayısal rakamlar kullanılmaması tam anlamıyla bir somutluk elde edilememesi ( zeka bölümünün sınırının tam belirtilmemesi, işitme kaybının düzeyinin gösterilmemesi gibi ) ve bu kategoriye giren çocukların birbirinden çok farklı özellikler göstermesi nedeniyle birkaç açıklama yeterli olmamaktadır.
  Öğrenme Güçlüğü kavramının tanımlarında bulunan ortak noktaları ifade etmek konunun anlaşırlılığını mümkün kılacaktır; Tanımlarda birinci olarak kültürel yönden avantajsızlık durumlarından ve temel duyu organlarının bozulmasından arınık “yeterli” zihinsel yeteneği gerektiren el sürülmemiş yönler vurgulanmaktadır. Kültürel yoksunluğu olan çocuklar bu guruba dahil edilmemektedir. Ancak son yıllarda beyin zedelenmesinin kesinlik kazanmadığının anlaşılması, çevresel yoksunluğun önemli bir faktör olarak öne çıkmasına neden olmuştur.
  Tanımlarda akademik gerilikten bahsedilmiştir. Akademik gerilik; kişinin standartlaştırılmış bağıl zeka testleriyle ölçülen potansiyeline uygun düzeyde başarıyı ya da performansı gösterememesidir. Akademik gerilikte zeka düzeyine ve yaşına göre başarması gereken alanlardan bazılarında başarısız olması hatta sınıf düzeyinde bu derslerden iki yıl geride bulunmasıdır.
  Tanımlarda gelişim alanlarında belirgin farklılıklar olduğu ortaya konulmuştur. Standartlaşmış bağıl başarı testlerinin okuma, yazma, matematik ve diğer alt testlerden alınan puanlar arasında belirgin bir farklılık olduğu ifade edilmektedir.
  
  Tanımlarda beyin zedelenmesi konusu çokça ele alınmakla birlikte öğrenme güçlüğü gösteren çocuklarda beyin zedelenmesi bulunduğuna ilişkin nörolojik bulgular sınırlıdır. Ancak alanda çalışan kişiler çocuğun hareketlerine bakarak beyinlerinde zedelenme olduğunu ifade etmektedirler. Nörolojik bulgular, beyin zedelenmesini işaret etmedikçe böyle bir tanı koymak doğru değildir. Son yıllarda literatürde beyin zedelenmesi terimi yerini beynin yanlış işleyişi terimine bırakmaktadır.
  Tanımlarda öğrenme güçlüğü gösteren çocuklarla davranış bozukluğu gösteren ve zihinsel yetersizliği olan çocuklar benzer özellikler göstermektedir ve uygulanmakta olan eğitim programında paralellik görülmektedir. Bu nedenle zihinsel yetersizlik ve davranış bozukluğu gösteren çocuklarda an öğrenme güçlüğü gösteren çocukları ayırma özen gösterilmelidir.
  
  Öğrenme Güçlüğü Gösteren Çocukların Özellikleri
  Öğrenme güçlüğü gösteren çocukların her biri birbirinden farklı özellikler göstermektedir. Her ne kadar farklı olsalar da bazı ortak noktalar bulunmaktadır.
  Dikkat bozuklukları ve Aşırı hareketlilik; öğrenme güçlüğü gösteren çocukların dikkatle ilgili problemleri bulunmaktadır. İşitsel ve görsel her iki alanda da problem bulunmaktadır. Normal çocuklara oranla dikkatleri daha çabuk dağılmaktadır. Hareketliliği yaşıt çocuklara göre değerlendirilmelidir. Çocuklar için hareketli olmak gayet doğaldır. İlkokul 1. veya 2. Giden çocuk üç, dört yaşın hareketliliğini halen gösteriyorsa bu durum onun okul başarısını etkileyecektir.
  Çalışma Yetilerini Kullanmaktaki Yetersizliği; çalışma yetilerini kullanma yeteneğinin iki boyut bulunmaktadır.
  A. Problemin etkili bir şekilde çözülmesi için gerekli olan kaynakların stratejilerin ve becerilerin farkına varılması.
  B. İşin ya da problemin başarıyla tamamlanmamasına yol açacak şekilde, yapılacak işlerin planlanması, süren etkinliklerin etkinliliğini sürekli değerlendirilmesi gibi unsurları kapsayan, kendi kendini düzenleme mekanizmasını kullanma yeteneğidir.
  
  Öğrenme güçlüğü gösteren çocukların çoğunda bu çalışma becerilerini kullanma yetilerinde sınırlılıklar görülmektedir.
  Algısal Bozukluklar; Algılamadaki yetersizlikler arasında işitsel ve görsel algılama en önemlileridir. Öğrenme güçlüğü gösteren çocukların görsel algılama (görme duyusundan gelen uyaranın yorumlanası ve örgütlenmesi) problemi gösterdiği ifade edilmektedir. Öğrenme güçlüğü gösteren çocuklar görsel algılama yetenekleri değerlendirildiğinde, gurup olarak daha başarısız olmaktadırlar. Görsel algılama problemi gösteren çocuklar harfleri kopya edemeyebilir ve bazı geometrik şekilleri birbirinden ayırt edemeyebilir.
  Öğrenme güçlüğü gösteren çocuklarda işitsel algılama güçlüklerine normal çocuklardan daha fazla rastlanmaktadır. İşitsel algılama problemi olan çocuklar kapı ziliyle telefonun sesini karıştırabilmektedir. Öğrenme güçlüğü gösteren çocukların, işitsel algılama da sorunlarının olması doğal karşılanmaktadır.
  
  Görsel ve işitsel algılama ayırımları yapamayan kişilerin, başlangıçta görme ve işitsel keskinlikleri ölçülür. Normal olduğu kabul edilirse görsel ya da işitsel algılama güçlüklerinden şüphe edilir. Görsel ve işitsel algılama problemleri okuma problemleriyle bağlantılıdır. Ancak, okuma güçlüklerinin nedeninin algılama problemleri olduğu söylenemez.
  
  Algısal –Devimsel Ve Genel Eşgüdüm Problemleri; Öğrenme güçlüğü gösteren çocukların yaşıtlarına göre devimsel becerilerin kullanılmasını gerektiren bedensel etkinliklerde güçlükleri ve eş güdüm problemleri olduğu belirtilmektedir. Ancak bu tür problemleri olmayan çocuklardalar da öğrenme güçlüğü gösterebilir. Öğrenme güçlüğü gösteren çocuklarda fiziksel hareketlerde bir yavaşlama görülebilir koşma zıplama topu atma tutma gibi hareketlerde. İnce devimsel hareketlerde, yazma gibi, güçlükler olabilmektedir. Algısal –devimsel ve genel eşgüdüm problemleri
  Düşünme Ve Bellek Problemleri; Genel olarak öğrenme güçlüğü gösteren çocuklarda görsel, işitsel uyaranları bellekte tutmakta problem yaşamaktadırlar. Öğrenme güçlüğü gösteren çocukların belleği gerektiren işlerde neden zayıf oldukları açıklanmaktadır; 1- öğrenme güçlüğü gösteren çocuklar normal çocukların belleme sürecinde kullanmayı öğrendikleri stratejilerde yeterli değildirler. Örneğin, herhangi bir yetersizliği olmayan bir çocuk bir dizi kelimeyi ezberlerken onların içinden birçok kez tekrarlayacak ve birbirine benzeyen kelimeleri guruplara ayırarak ezberleyecektir. Öğrenme güçlüğü gösteren çocuklar ise, tüm bunları yani bu stratejileri kendiliğinden kullanamamaktadır. 2- öğrenme güçlüğü gösteren çocukların belleği gerektiren işlerdeki zayıflığı onların dil becerilerinin zayıf olmasına bağlanmaktadır. Bu çocukların söze dayalı materyalleri hatırlamaları özellikle güç olmaktadır.
  
  Öğrenme güçlüğü gösteren çocukların problem çözme ve problemin çözülmesinde değişik seçenekler yaratmada ve kavramsallaştırmada da problemlerinin olduğu belirtilmektedir.
  Sosyal Uyum; Öğrenme güçlüğü gösteren çocuklar duygusal bozukluk gösteren çocukların davranış özelliklerini göstermektedir. Öğrenme güçlüğü gösteren çocuğun, kendini değerlendirmesi olumlu değildir. Sınıftaki çocuklar tarafından oyun arkadaşı olarak seçilmemektedir. Çoğu zaman mutsuzdurlar.
  
  Öğrenme güçlüğü gösteren çocukların denetleme odağı dış odaktır. Kendi kendilerini kontrol edemezler ve başlarına gelen olaylardan başkalarının neden olduğunu düşünürler. Ne kadar çabalarsa, çabalasınlar öğrenemeyeceklerini düşünürler yani öğrenilmiş güçsüzlüğü yaşarlar.
  
  KAYNAKLAR
  PROF. DR. ÖZSOY Y. , ÖZYÜREK M., ERİPEK S. Özel eğitime muhtaç çocuklar Ankara, 1990
  PROF. DR. JEFF MC.WHİRTER, ACAR NİLÜFER VOLTAN, Çocukla iletişim İstanbul 1998
Özel eğitimde kaynaştırma
- 1970’ li yıllara değin, engelli çocukların eğitimi, özel sınıf ya da özel eğitim okulu gibi engel türüne göre oluşturulmuş ayrı eğitim ortamlarında gerçekleştirilmekteydi. 1960’lı yılların sonlarında pek çok batı ülkesinde özel eğitimciler, engelli çocukların yaşıtlarından ayrılarak engel türüne göre oluşturulmuş özel eğitim ortamlarında eğitilmelerinin nedenli gerekli ve yararlı olduğunu sorgulamaya başladılar. Bu sorgulamanın temelinde, her çocuğun toplumun bir üyesi olduğu, dolayısıyla da çocuğun eğitim gördüğü normal eğitim ortamlarından yararlanma hakkına sahip olduğu görüşü yer almaktadır. İnsan hakları ile ilişkili bu görüşler kısa sürede, Amerika Birleşik Devletleri ve İsveç başta olmak üzere pek çok batı ülkesinde, ulusal düzeyde kabul görmeye başladı. Her çocuğun sahip olduğu engel derecesi ve türü ne olursa olsun, normal yaşıtlarıyla aynı eğitim ortamlarını paylaşmasına yönelik çabalar her geçen gün artan bir destek görerek günümüze kadar ulaştı.
  
  KAYNAŞTIRMANIN FELSEFİ VE BİLİMSEL DAYANAKLARI
  
  Kaynaştırma, gerektiğinde sınıf öğretmenine ve / veya engelli öğrenciye destek özel eğitim hizmeti sağlanması koşulu ile engelli öğrencilerin normal eğitim ortamlarında eğitilmesidir.
  Özel eğitimde kaynaştırma eğitimini (yaklaşımını) benimseyen eğitimciler “engel” ve “normal” olmak üzere iki grup birey olduğuna karşı çıkarlar. Bu yaklaşımı benimseyen eğitimciler, tartışmalarını iki konuda odaklaştırmıştır.
  Birinci olarak, kaynaştırmayı destekleyen eğitimcilere göre her çocuk, bir engele sahip olsun ya da olmasın, kendine özgü fiziksel, zihinsel, psikososyal özellikler gösteren özgün bir varlıktır. Diğer bir değişle, her çocuk çeşitli alanlarda kendisini güçlü ya da zayıf kılan pek çok özelliğe sahiptir. Bu güçlü ve zayıf yönler, en hafif dereceden en ileriye doğru sıralandığında normalliğin nerede bitip engelliliğin nerede başladığını belirlemek çok zordur. Dolayısıyla, bireyleri normal ve engelli olmak üzere iki gruba ayırmak nesnellikten uzak bir yaklaşımdır.
  İkinci olarak ise, belli bir engel türü açısından (örneğin, işitme engelli) benzerlik gösteren bireyler arasında başka alanlarda (örmeğin, psikososyal özellikler) önemli farklılıklar olabilir. Dahası bir alanda (örneğin, fiziksel gelişim) yaşıtlarından oldukça farklı olan bir çocuk başka alanlarda (örneğin, zihinsel ya da psikososyal gelişim) yaşıtlarında farklılaşmayabilir. Bu nedenle, bireyi tek bir özelliğinden dolayı belli bir kategoriye dahil etmek yerine, bireyin tüm özelliklerine ve bunların gerektirdiği eğitsel önlemlere yönelmek gerekir.
  Yukarıda da belirtildiği gibi, kaynaştırma eğitiminin öncüleri tartışmalarını bilimsel bir temel üzerine değil, felsefi bir temel üzerine kurmuşlardır. Ancak giderek kaynaştırma uygulamalarını bilimsel araştırmalarla destekleme çabalarına girişilmiştir. Kaynaştırılmış ortamların (normal sınıf) ve ayrıştırılmış ortamların (özel sınıf) etkililiğini araştırmışlardır. Bu çalışma daha önce gerçekleştirilen çeşitli araştırmaların veriler meta-analizi tekniği ile birleştirilmiş ve tekrar incelenmiştir. Araştırmanın sonuçları, kaynaştırmanın öğrencilerin akademik, psikososyal gelişimi açısından ayrıştırmaya kıyasla daha etkili bir yerleştirme biçimi olduğunu göstermiştir. Kaynaştırmanın başarılı olmasında, destek özel eğitim hizmetleri yardımı ile hazırlanan “Bireyselleştirilmiş özel eğitim programlarının” gereğini vurgulamışlardır. Kaynaştırmanın başarılı olmasının en büyük nedenlerinin, a- Yönetimsel sorunlar, b- Sınıf öğretmenlerinin ve okul personelinin bilgisizliği ve isteksizliği olduğu sonucuna varılmıştır.
  
  HANGİ ÖĞRENCİLER KAYNAŞTIRILABİLİR
  
  Özel eğitimcilerin çoğu, kaynaştırmanın pek çok engelli öğrenci için en uygun yerleştirme biçimi olduğunu kabul etmekle birlikte hangi öğrencilerin kaynaştırılamayacağı konusunda çelişkili görüşlere sahiptirler. Bazı eğitimciler ileri derece de engelli öğrencilerin ayrıştırılmış eğitim ortamlarında eğitilmeleri gerektiğini çünkü daha yoğun bir ilgiye gereksinim duyduklarını öne sürmektedirler. Bazıları ise kaynaştırmanın gerekli koşulların sağlanması durumunda tüm öğrencilerin yararlanabileceği bir yerleştirme biçimi olduğu görüşünü savunmaktadırlar. Ayrıca ileri derecede zihinsel engelli çocukların bazı basit becerileri normal yaşıtlarını gözleyerek öğrendiklerini ortaya çıkarmışlardır. Ayrıca ileri derecede zihinsel engelli çocukları kaynaştırılmış oyun ortamlarında ayrıştırılmış ortamlara kıyasla daha az uygun olmayan davranış gösterdikleri saptanmıştır. Engelli öğrencilerle etkileşimde bulunan normal öğrencilerin, hiçbir etkileşimde bulunmayan öğrencilere kıyasla, engellilere karşı daha olumlu bir tutum içinde olduklarını göstermiştir.
  
  NORMAL SINIF ÖĞRETMENLERİNDE BULUNMASI GEREKEN KAYNAŞTIRMA ÖZELLİKLERİ
  
  Kaynaştırmanın başarıya ulaşmasındaki en önemli etmenlerden biri normal sınıf öğretmenlerinin sınıflarına engelli öğrencileri kabul etmeye istekli ve kaynaştırmayı başarıya ulaştırmaya kararlı olmalıdır. Sınıf öğretmenlerinin bu özellikleri kazanabilmelerinin ön koşullarından biri, tüm öğrencilerin kendilerine özgü bireysel farklılıklar gösterdiklerini dolayısıyla da verilen eğitimin belli ölçülerde bireyselleştirilmesinin gerektiğini anlamalarıdır. Engelli olarak nitelendirilen öğrencilerin özelliği, bu bireysel farklılıkların onlarda daha fazla olabileceği, bununda eğitim programlarında daha fazla bireyselleştirmeyi gerektireceğidir.
  Normal sınıf öğretmeni (a) öğrencilerin özel gereksinimlerinin nasıl belirleneceği (b) bu gereksinimleri karşılamak için kendisinin neler yapabileceği (c) başkalarından ne zaman ve nasıl alacağı konusunda bilgi ve beceri sahibi olmalıdır. Özel eğitim öğretmeni bireysel eğitim programı hazırlamada ve sınıf etkinliklerini öğrencilerin gereksinimine göre uyarlamada sınıf öğretmenine danışmanlık yapabilir. Gerektiğinde ise özel eğitim öğretmeni bazı programları engelli öğrenciye kendisi uygulayabilir. Ancak bu çalışmalar elden geldiğince normal sınıfta yapılmalıdır. Öyleyse hem sınıf öğretmeni hem de özel eğitim öğretmeni normal sınıfta işbirliği yapmaya hazırlıklı olmalıdır.
  
  KAYNAŞTIRMA ÇALIŞMALARININ ENGELLİ ÇOCUKLARA FAYDASI
  
  Kaynaştırma sınıfındaki engelli çocuklar, öğretmenin olumlu tutumu ve uygun eğitimi ile güven kazanırlar ve uygun beceriler geliştirirler. Bu çocuklardan kendi başlarına yapabilecekleri eğitim faaliyetlerinden bazılarının yapılmasının istenmesi belki de hayatlarında ilk defa olmaktadır. Engellilerin normal çocuklarla birlikte çalışmaları daha çok başarılar elde etmeleri için kendilerinde istek ve cesaret uyandırır. Daha büyük başarılar elde etmek için çalışma, çaba gösterme ise kendileri hakkında daha sağlıklı ve olumlu düşünmelerini sağlar.
  
  KAYNAŞTIRMA EĞİTİMİNİN NORMAL ÇOCUKLARA FAYDASI
  
  Normal çocuklar, beden ve zihin bakımından açık farklılıklar gösteren akranları ile rahatça geçinmeye, engelli arkadaşlarını kabul etmeyi öğrenir. Araştırmalar normal çocukların, engelli çocuklara karşı olan tutum ve davranışlarının, onlarla düzenli olarak birlikte oynadıkları takdirde daha olumlu yönde geliştiğini göstermektedir. Normal çocuklar kendi aralarında bazı çocukların belli işleri nasıl daha iyi yaptıkların görüp öğrenirlerse engelli çocuklardan da bazılarının bazı işleri diğer engellilerden daha iyi yapabileceklerini görerek öğrenirler. Yani engellilerinde kendileri gibi aralarında farklılıklar olduğunu ve kaynaştırma sınıflarında değişik yeteneklerde bireyler olduğunu açık olarak fark ederler.
  
  KAYNAŞTIRMA EĞİTİMİNİN ANA-BABALARA FAYDASI
  
  Kaynaştırma sınıflarının özel ihtiyaçları olan çocukların ana-babalarına da faydası vardır. Engelli bir çocuğun eğitimi için sorumluluk yüklenmiş uzmanlarla, öğretmenlerle bulunmak, bütünleşmek ana-babalara güç verir. Çocuklarına nasıl yardımcı olacakları konusunda yeni yöntemler öğrenirler, çocukları normal çocuklarla nasıl etkileşimde bulunacaklarını ve gelişimlerinin nasıl olduğunu gördükçe, çocukları hakkında daha gerçekçi olmaya başlarlar. Aynı zamanda istenmeyen bazı davranışların sadece engelli çocuklara özgü olmadığını, normal çocuklarında benzer davranışlara sahip olduğunu fark ederler. İş bunları gördükçe engelli çocukların ana-babaları çocukları hakkında daha iyi daha olumlu düşünmeye başlarlar.
  
  KAYNAŞTIRMA EĞİTİMİNİN ÖĞRETMENLERE FAYDASI
  
  Aslında bilinen ve normal çocuklar için kullanılan etkili öğretim, tekniklerini engelliler için geliştirildiğini düşünürsek, özel eğitim tekniklerini bilen bir öğretmenin bu teknikleri bilmeyen bir öğretmenden normal sınıflarda daha başarılı olacağı kesindir. Engelli bir çocuğun özel bir ihtiyacını karşılamak için kullanılan bir teknik, aynı alanda ufak bir eksikliği olan normal çocuk içinde faydalı olacaktır.
  
  NORMAL SINIFTA KAYNAŞTIRMA
  
  Sınıf mevcudu 25-30 olan aynı özür grubuna mensup 1 veya 2 öğrencinin yerleştirildiği bu sınıflara seçilecek öğrencilerde bulunması gereken özellikler:
  1. Birden fazla engellinin bulunmaması.
  2. Sınıf düzenini bozacak aşırı hareketlilik, saldırganlık, dikkat dağınıklığı, içe dönüklük gibi davranış problemlerinin olmaması.
  3. Aile, iş birliğine açık eğitim almaya yatkın olmalı.
  4. Engel derecesi ve hazır bulunuşluk düzeyinin kaynaştırma ortamına uygun olması.
  5. Engel durumunu gösterir Sağlık Kurulu Raporunun ayrıntılı olması ve eğitsel tanılamanın da yapılmış olması.
  
  ZİHİNSEL ENGELLİLERDE KAYNAŞTIRMA
  
  Bir toplumun uygarlık düzeyi, o toplumun çocuklarına verdiği değer ve eğitim hizmetleri ile ölçülür.
  Bu eğitim hizmetleri normal çocuklara sağlanan eğitim hizmetlerinden , özel eğitime gereksinim duyan çocukları soyutlamadığı ölçüde bir anlam taşır.
  Eğitim sürecinde bir bütünlük sağlanabilmesi için, aile, toplum ve devletin dayanışma içinde olması gerekmektedir. Bu etmenler arasında kopukluklar oluşturur.( Bıyıklı 1988).
  Zihinsel engelli çocuk; yaşıtlarına göre öğrenme, kavrama, beceri ve toplumsal uyum bakımından en az iki ya da üç yaş geri kalmış çocuk demektir.
  Zihinsel engelli çocuk gelişemez çocuk değil, kendi yavaş ritmiyle yaşıtlarını geriden izleyen çocuktur. Bu nedenle eğitimleri zihinsel kapasiteleri ölçüsünde her zaman mümkün olabilmektedir.
  Zihinsel engelli çocukların eğitiminde ilk adım ve ilk temel ilke teşhistir. Zihinsel engelli çocukların durumu ve derecesi ne kadar erken ve uygun teşhis edilirse diğer düzenleme ve yürütmeler o derece kolaylaşır. Ancak ülkemizde zihinsel engellilerin teşhis sorununa gereken önem verilememiştir. Bir yandan erken teşhiste geç kalındığı gibi diğer yandan da yapılan teşhiste yanılgılarla karşılaşılmaktadır.
  Zihinsel engelli çocukların sadece bir test uygulayarak seçmek yanıltıcı olmaktadır. Bu konuda yetkili uzmanlardan oluşturulacak bir kurulla ilk seçim için çok yönlü tıbbi, psikolojik, sosyal ve psikodevinsel incelemelerde kullanılacak testlerle, bireysel zeka testleri uygulanmaktadır. Herhangi bir eğitim kurumuna yerleştirilen çocukların sistemli olarak izlenmesi, ilk seçim ve teşhisin doğru ya da yanlışlığı muntazam aralıklarla kontrol edilmelidir.
  Zihinsel engelli çocukların daha yeterli tanınması, toplu kayıt dosyalarının daha düzenli tutulması, eğitim gereksinimlerinin bu bilgiler ışığında ortaya çıkarılması önemlidir. Gerek alınan eğitim önlemlerinden, gerekse yetersizliğin kendi gelişim durumlarından kaynaklanan bir gelişme olup olmadığı dikkatlice izlenmelidir.
  Zihinsel engelli çocukların eğitiminde okul öncesi eğitim çok önem taşır.1961 yılında J.M Wiktor Hunt “Zeka ve Deneyim” adlı eserinde zekanın değişmez olmadığını daha ilk yıllardan itibaren çevre ile olan etkileşime bağlı olarak gelişim gösterdiğini ileri sürmüştür.
  Artık günümüzde zihinsel engelli çocukların okul programlarına ek olarak aile rehberliği gibi destekleyici uygulamalara çok gereksinim vardır.çocuğun okulda kazandığı becerilerin ev ortamında da aile ile işbirliği yapılarak pekiştirilmesi eğitimin sürekliliği ve yaygınlaştırılması açısından gereklidir. Son zamanlarda özel eğitime verilen önemle birlikte normal gelişim gösteren çocuklarla ; özel eğitim gerektiren çocukların kaynaştırılması , konusu ağırlık kazanmaya başlamıştır.
  Ancak engelli çocuğun, engelli olmayan yaşıtları arasına yerleştirilmesi kaynaştırma programına alınmış olması demek değildir. Bu çocuklar bu sınıflarda da tamamen yalnız bırakılma, terk edilme, ilgisizlik duygusu yaşamak durumunda kalabilmekte ya da olumsuz, istenmeyen tarzda bir davranışla karşılaşabilmektedir. Gorrison ve Hamil 1971 yılında yapmış oldukları bir araştırmada zihinsel engelli çocukların, sadece bu çocuklar için açılmış özel eğitim sınıflarında eğitilmelerinin, toplumdan ayrı tutulmalarından bir farkı olmadığını belirtmişlerdir.
  
  KAYNAŞTIRMA PROGRAMI
  
  Gezici öğretmen, Özel Eğitim Destek Hizmetlerin ( 1- Kaynak oda, 2- Sınıf içi yardım, 3- Özel Eğitim Danışmanlığı) ve araç gereç desteği ile verimli olabilecektir. İl Milli Eğitim Müdürlüklerinin konuya sahip çıkarak Rehberlik Araştırma Merkezi; varsa Özel Eğitim Okulu ve kaynaştırma programı uygulanan okul arasında koordinasyon sağlanması gerekmektedir.
  İlde bulunan okullar ile Özel Eğitim Okullarının sosyal ve eğitsel yönden kaynaştırma sağlanacak bu çocukların anma ve kutlama törenlerini birlikte yapmaları ayda bir karşılıklı, birbirlerinin okullarına giderek, bizzat derslere giderek, bizzat derslere girmesiyle çeşitli ortak yaşantılar paylaşmalarına imkan tanınmalıdır.
  Bu konuda yapılması gereken ilk iş kaynaştırma uygulamasının başlatılması ve yürütülmesinden, sonuçların değerlendirilmesinden sorumlu bir komisyon oluşturulmalıdır. Özürlerin düzeyi ile duygusal ve davranışsal özellikleri açısından normal sınıfta eğitimleri aksayacak olan çocuklar özel sınıflara yönlendirilecek, ancak belli derslerde, teneffüslerde, ders dışı etkinliklerde sosyal bütünleşmeyi sağlayacak her türlü etkinliklerden yararlandırılacaktır. Normal sınıfta kaynaştırma veya özel sınıfa yerleştirme işleminde çocuğun göstereceği gelişim özelliklerine göre her düzeyde geçişlerine imkan tanınacaktır.
  Rehberlik ve Araştırma Merkezi Müdürleri ve uzmanları tüm kaynaştırma eğitim uygulamalarından tanılama, yerleştirme ve izleme ile aile eğitimi ve sınıf öğretmenlerinden gelen sorunlara çözüm getirmek için özel eğitim okulları ile işbirliğine giderek çalışmayı aktif olarak yürütmelidir.
  Okul müdürleri kaynaştırma sınıflarının mevcutlarını mümkün olduğunca (25-30) düşük tutmaya çalışmalıdır. Kaynaştırma programına alınacak çocuğun ailesinin konuya olumlu yaklaşımı olmasına dikkat edilecektir.
  
  KAYNAŞTIRMA PROGRAMI UYGULAMASI
  
  1-Gezici Öğretmen
  2-Özel Eğitim Destek Hizmetleri
  a- Kaynak oda
  b- Sınıf içi yardım
  c-Özel Eğitim Danışmanlığı
  1-Gezici Öğretmenlik : Kaynak oda programına benzer bir eğitim uygulamasıdır. Bu görev zihinsel engelliler konusunda özel bir şekilde yetişmiş bir öğretmen tarafından yapılır. Bir çok okulun normal sınıfına devam eden zihinsel engelli çocukların sınıf öğretmenleri ile birlikte çalışır. Öğretmenlere özel araç ve gereçlerin sağlanması ve öğretimde gerekli yardımı yapar. Aynı zamanda ailelerine de evde gerekli yardımları yapar. Okullarda görev yapan diğer öğretmen ve personelin de zihinsel engellilere karşı olumlu ve sağlıklı tavırlar geliştirmesine yardımcı olur. Gezici öğretmenliğin zihinsel engelli çocukların toplumsal bütünleşmesinde çok yönlü yardımlar sağlayan yöntem olduğu söylenebilir.
  2- Özel Eğitim Destek Hizmetleri:
  a- Kaynak Oda : Kaynaştırılmış özel gereksinimli öğrenci bazı derslerde kaynak odaya alınarak bireysel ya da küçük grup eğitiminden yararlandırılır. Örneğin : Matematik öğretimi, konuşma terapisi ve benzeri kaynak oda uygulaması en yaygın destek özel eğitim hizmetleri arasında yer alır. Aynı zamanda da en çok eleştirilen uygulama özelliği taşır. Kaynak odaya yöneltilen en önemli eleştiri, belli sürelerle de olsa ayrıştırmaya yol açıyor olmasıdır. Ayrıca sınıf öğretmeni ile kaynak öğretmeni arasında bir eşgüdüm sağlanması da kolay olmamaktadır. Dolayısıyla öğrencilerin normal sınıfta ve kaynak odada aldığı eğitim arasında tutarsızlık olabilir.
  b- Sınıf içi yardım: Çeşitli şekilde sağlanabilir. Örneğin: Destek hizmet uzmanı sınıfta bazı öğretim etkinliklerinde sınıf öğretmenine yardımcı olabilir ya da öğretmen sınıftaki diğer öğrencilerle öğretim yaparken, destek hizmet uzmanı kaynaştırma öğrencisiyle sınıf içinde bireysel çalışabilir. Sınıf içi yardımın amacına ulaşabilmesi için sınıfın gerek fiziksel gerekse sosyal özelliklerinin elverişli olması gereklidir. Ne yazık ki sınıf içi yardım uygulaması Türkiye’deki mevcut sınıf düzenlerinde oldukça zor gerçekleştirilebilecek bir uygulamadır.
  c- Özel Eğitim Danışmanlığı: Diğer iki hizmetten en önemli farkı dolaylı bir hizmet biçimi olmasıdır. Kaynak oda ve sınıf içi yardım uygulamalarında destek eğitim uzmanı kaynaştırma öğrencisiyle doğrudan etkileşimde bulunur. Özel eğitim danışmanlığında ise danışman kaynaştırma öğrencisiyle değil öğrencinin öğretmeni ile çalışır. Özel eğitim danışmanlığının üç temel unsuru vardır.
  1- Danışman
  2- Danışan ( öğretmen)
  3- Danışılan (öğrenci)
  Sınıfında kaynaştırma öğrencisi bulunan öğretmen öğrencisinin davranış ve öğretmen sorunları için özel eğitim danışmanına başvurur. Öyleyse özel eğitim danışmanlığının birinci ilkesi (gönüllülük) ilkesidir. Öğretmen danışmana kendi isteği ile başvurur. Danışma süresince kaynaştırma öğrencisinin sorunu irdelenir, nedenleri araştırılır ve çözüm önerileri öğretmen sınıfında uygular.
  Ancak önerileri uygulayıp uygulamamakta ya da dilediği gibi uygulamakta serbesttir. Öyleyse özel eğitim danışmanlığının ikinci ilkesi, özel eğitim danışmanının danışan öğretmen üzerinde (yaptırım gücü) olmamasıdır. Ancak danışman önerilerin kabul edilip uygulanması için ikna gücünü kullanabilir. Bunun ötesinde bir yaptırım uygulayamaz, öğretmeni denetleyemez. Özel eğitim danışmanının bir diğer ilkesi danışmanın amacıyla ilgilidir. Özel eğitim danışmanının amacı öğretmenin işiyle, sınıfıyla ilgili sorunları çözmektir. Öğretmene psikolojik danışma sağlamakla yetkili değildir, ayrıca yükümlüde değildir.
  
  KAYNAŞTIRMA EĞİTİMİNDE AİLENİN ROLÜ
  
  Engelli öğrencilerinde normal sınıflarda, akranlarından ayırmadan eğitimlerinin en önemli eğitim yöntemi olduğu artık bilimsel olarak ta kabul görmüş bir gerçektir.
  “özel eğitim gerektiren bireylerin diğer bireylerle karşılıklı etkileşim içinde bulunmalarını sağlamak ve eğitim amaçlarını en üst düzeyde gerçekleştirmek için verilen eğitim” olarak adlandırılır.
  Kaynaştırma eğitiminin başarıya ulaşabilmesi için, bazı koşullar vardır. Bu koşullar şunlardır:
  a-) Öğretmen
  b-) Okul
  c-) Aile
  d-) Çevre
  burada görüldüğü gibi kaynaştırma eğitimi bir ekip işidir, eşgüdüm gerektirir. Buradaki faktörler arasındaki iletişim ne kadar iyi olursa öğrencinin sosyal yaşama uyumu tüketici durumundan üretici duruma geçişi daha kolay olacaktır.
  Çocuk zamanının büyük bir kısmını ailesinin yanında geçirmektedir. Bu da gösteriyor ki ailenin çocuğun eğitiminde mutlaka görev alması gerekmektedir. Aile çocuğunun öğretmeni ile iyi bir iletişim ağı oluşturmalıdır. Bu iletişim engelli bireylerin aileleri için daha önemlidir. Çünkü çocuk yetersizliğinden dolayı sınıfında ve çevresinde kendini yetersiz hissetmektedir. Bu eksikliğini ailesi ve öğretmenin özel destek ve gayretleriyle kapatması lazımdır.
  
  Burada en büyük görev aileye düşmektedir. Aile önce çocuğun öğretmeni ile görüşerek öğretmenin ihtiyacı olan bilgileri açık bir şekilde anlatmalıdır. Öğretmen birinci kaynaktan aldığı bilgileri açık bir şekilde anlatmalıdır. Öğretmen birinci kaynaktan aldığı bilgiler doğrultusunda öğrenciye uygun yöntem ve teknikleri uygulayacak, uygun pekiştireçler belirleyecektir. Böylece başarıda en önemli adım atılmış olacaktır. Aile öğretmene her zaman yardımcı olmalıdır. Öğretmenin uyguladığı yöntemle ailenin uyguladığı yöntemler uyuşmalıdır. Yoksa çocuk çelişkilere ve uyumsuzluklara düşer. Aile öğretmenin işlemiş olduğu davranış ve becerileri öğrenciye evde tekrar ettirmeli ve uygulattırmalıdır. Bu uygulamalar yapılırken çocukta görülen olumlu ve olumsuz davranışları not almalıdır. Bu durumu en kısa zamanda öğretmenle paylaşmalıdır. Aileler çocuklarını iyi tanımalıdırlar. Çocuklarının neleri yapıp neleri yapamayacaklarını iyi bilmelidirler. Bu doğrultu da aileler çocuğun seviyesinin çok üzerinde bir beklentiye kapılmamalıdırlar, gerçekçi olmalıdırlar. Kazandırılacak davranışlarda acele etmemelidirler. Sabırlı olmalı ve bir beceri ya da davranışı tam olarak yapmadan diğerine geçmemelidirler. Gerektiğinde beceriyi ve davranışı kazandırmak için bol bol tekrar yaptırmalıdırlar.
  
  Çocuk bir gününün büyük bir bölümünü evde ve bulunduğu çevrede geçirmektedir. Bu zaman içinde aile okulla ne kadar iyi bir etkileşim içinde bulunursa çocuğun başarısı o derece artar.
  Aile engelli bir çocuğu olduğu için toplumdan ve çevreden kendini soyutlamamalıdır. Çocuğunu topluma kazandırma da çevresindeki insanlardan anlayış beklemeleri, onlara çocuğun özelliklerini anlatmalıdır. Nasıl davranmaları gerektiğini söylemelidir. Bu konuda çevresini bilinçlendirmelidir.
Çocuk ve Korkuları
- Sevgili Anne - Babalar;
  
  Korkular; canlı varlıkların görünen ve görünmeyen tehlikeler karşısında gösterdikleri en doğal tepkilerdir. Korkular yalnızca onun zihinsel ve duygusal tepkilerinin geliştiğini gösterir. Çocuğunuzun korktuğu için endişe duymanız yersizdir.
     Aslında her korku canlıyı uyaran ve kendini savunmasını sağlayan yararlı bir düzenektir. Çocuğun güçsüzlüğü ve bilmediklerinin çokluğu düşünülürse, özellikle ilk yıllarda korkuların çok olmasının nedeni anlaşılır. Çocuk, çevresini tanıdıkça, beden ve zihin yetenekleri geliştikçe korkularını bir bir yener.
     Aile ve çocuğun elinde olmayan çok çeşitli nedenler çocukta korku başlatabilir ya da olağan saydığımız korkuların uzamasına neden olabilir. Çocuklarda korkular yaşlara göre değişir. İlk 6 ayda bebekler gürültüden, ani hareket eden nesnelerden, 7-12 ay arası yabancı kişilerden, hayvanlardan, ailesinden ayrılmaktan korkar. 3-5 yaşları arasında masallardaki hayalet ve canavarlardan, 6-12 yaşlarda hırsızlardan, cezalandırılmaktan, yaralanmaktan korkarlar. Çocukların çeşitli korkular yaşamaları kötü değildir. Önemli olan ailelerin, çocuklarının korkularını anlamaları ve bu konuda onlara nasıl destek vermeleri gerektiğini bilmelidir.
  
  Korku Yaşayan Çocuğunuza Nasıl Davranabilirsiniz?
  
  v     Bilgilendirin: Çocuğunuzun yaşadığı korku size çok mantıklı gelmeyebilir. Ancak bunun çocuğunuz için gerçek olduğunu unutmayınız. Çocuğunuza, bir korkusunun olduğunu açıkça söylemelisiniz. İlgisiz bırakılan korkular, başka korkuların da oluşmasına zemin hazırlar.
  v     Korkunun üstüne gitmeyin: Çocuklarınızı, korkuları ile yüzleşmeye zorlamayın. Örneğin karanlıktan korkan bir çocuğu karanlık bir odada oturmaya zorlarsanız, bu korku fobiye dönüşebilir.
  v     Herkesin korkuları vardır: Çocuğunuza herkesin korkuları olduğunu söyleyin. Erişkin insanların da, anne – babaların da korkuları olduğunu anlatın. Sizlerin, çocuğunuzun yaşında iken yaşadığınız korkularınızı ve bunları nasıl yendiğinizi açıklayın.
  v     Sakın kandırmayın: Çocuklar, kendi korkularını çok ciddiye alırlar. Bu nedenle, onları korkuları için kızdırmayın ve utandırmayın, sempatik olmayan davranışlardan kaçının.
  v     Nedenini anlayın: Çocuklarınıza, korkularının nedenini anlamaları konusunda yardımcı olun. Ev içinde korkutucu bir unsur olup olmadığına bakın.
  v     Çocuğunuzla konuşun: Bazı çocuklar daha çok konuşur, bazıları ise daha içlerine kapanıktırlar. İçedönük çocuklara onunla oyun oynayarak yardımcı olabilirsiniz. Oyun ortamında konuşmasını sağlayabiliriz.
  v     Masallardan yararlanın: Birçok masal ve çocuk kitapları korku ve korkuyu yenme konusunu işler. Masallar aynı zamanda sorunların yaşamın bir parçası olduklarını da öğretir. Çocuğunuza masal okuyarak yardımcı olabilirsiniz.
  v     Kendini ifade edebileceği etkinliklere yönlendirin: Çocuklar büyük korkular yaşadıklarında er veya geç bunu resimlerinde gösterecekler ve bu yolla problemlerini ifade edeceklerdir. Bu çalışmalarda korkular sembolik olarak yenilebilir, alt edilebilir. Bu yüzden ebeveynler bu resimleri değerlendirmek yerine, ilgiyle resme bakıp onlara resmin anlam veremedikleri bölümleriyle ilgili sorular sormalıdır. O zaman çocuk ciddiye alındığını hissedecektir. Bu, korkular üzerine konuşabilmenin çok önemli bir ön koşuludur.
  v     Hayal gücünden yararlanın: Birçok çocuğun zengin ve güçlü bir hayal gücü vardır. Bu yüzden hayalindeki bazı resimler, görüntüler onları korkutur. Bunun tersi de mümkündür. Güzel resimler ve hayal gücü korkuyu yenmede yardımcı olur.
  v     Birlikte egzersiz yapın: Korku düşüncelerde, duygularda, bedende yaşanır. Korkuyla başa çıkmada bedensel egzersizler de yardımcıdır. Çocuklar kendilerine tehlikeli gelen durumlarda nefes egzersizleri yapabilirler ve bu sırada kendilerini güvende hissedebilecekleri sözler söyleyebilirler.
  Çocuğunuz korkusunu anlatırsa dikkatle dinleyin, saygı gösterin. Çocuğunuzun korkunun doğal bir duygu olduğuna inanmasını sağlayın. Zamanla korkularının ortadan kalkacağını, onları aşacak çözümler bulacağını söyleyin. Onu sorununu çözmesi için destekleyin. Korkusunu yendiğinde bunu açıkça belli edin ve takdir edin.
  
  Unutmayın, önemli olan çocuğunuzla kurduğunuz iletişimdir. Etkin, sağlıklı, sıcak bir iletişimle aranızdaki her sorunu çözmeniz daha kolay olacaktır.
Yalan söyleyen bir çocukla nasıl başedebilirim
-         Değerli Anne - Babalar;
  
     Velilerimizle yaptığımız görüşmelerde, zaman zaman “Çocuğum bana yalan söylüyor. Ne yapacağımı bilemiyorum.”, “Ödevi olduğu halde ödevim yok diyor.”, “Sınav sonuçlarını benden saklıyor.” gibi ifadelerle karşılaşıyoruz. Çocukların yalan söylemelerinin çeşitli nedenleri vardır. Çocukların neden yalan söylediklerini anlarsak, ortaya çıkabilecek bazı durumları sakinlikle ve sağduyuyla karşılamamız daha kolay olacaktır.
  
  ÇOCUKLAR NEDEN YALAN SÖYLERLER?
  
  - Cezadan Kurtulmak İçin: İnsanların her yaşta kendini korumak amacıyla yalan söyledikleri görülmektedir. Anne babalar çocuklarına genellikle “Beni vazoyu kırmadan çok yalan söylemen üzüyor.” deseler de, çocuklar anne- babalarının söylediklerine pek güvenmezler. Bu nedenle öncelikle istenmeyen davranışın sonucunda verdiğiniz cezaları gözden geçirmeniz gerekmektedir. Bu cezalar ağırsa, çocuğun yalan söylemesi kaçınılmazdır.
  
  - Övünmek İçin: Çocuklar arkadaşlarını veya diğer insanları etkilemek, sosyal statü kazanmak için övünmek gerektiğine inanırlar ve yalan söylerler. Örneğin, sınıf arkadaşlarına yurt dışına gittiklerini, televizyon yıldızlarıyla ya da sporcularla tanıştıklarını söylerler. Çocuğun böyle bir eğilimi varsa, benlik saygısını yükseltmesine yardımcı olmak ve onun iyi, özel ve kendine özgü olduğunu göstermesinin yollarını aramak gereklidir.
  
  - Utanmamak İçin: Çocuklar yaşları büyüdükçe, özellikle arkadaşlarının önünde utanmamak için yalan söylerler. Onun sosyal becerilerini ve benlik saygısını geliştirmek ve kimsenin hatasız, kusursuz olamayacağını anlatmak gereklidir.
  
  - Bilgi Saklamak İçin: Çocuklar arkadaşının yada kardeşinin yaptığı hatalı bir davranışı otoriteden saklamak için yalan söyleyebilir. Çocuğunuzla karşılıklı güven ilişkisi oluşturursanız arkadaşlarının yaptığı hataları sizinle paylaşacaktır.
  
  - Kazançlı Duruma Geçmek İçin: Çocuklar bazen başka yollarla alamadıklarını yalan söyleyerek elde etmek isterler. Çocuğunuza istediklerini elde etmesine yardımcı olacak başka yolları göstermeniz ve sorun çözme yöntemleri açısından ona yardımcı olmanız gereklidir.
  
  - Kurallara Uymadığını Gizlemek İçin: Çocuklar kurallara uymakta zorlanırlarsa, yalan söylemeye başlayabilirler. Bu nedenle, kuralları çocuğunuzla birlikte koyun. Bu kurallara neden uyulması gerektiği konusunda onu ikna edin. İşbirliği oluşturamazsanız, cezalarla tehdit ederseniz, çocuğunuz kuralları gerçek anlamda benimsemeden zorla uygulayacaktır. Sizin olmadığınız ortamlarda ise, kuralları çiğneyecektir.
  
  -   Sadakat İçin: Çocuklar arkadaşlarının başı dertte iken, onları korumak amacıyla yalan söylerler. Biz yetişkinler ise, bir yandan onların ispiyonculuk yapmalarını, bir yandan da ciddi bir şey olduğunda bize arkadaşları ile ilgili bilgi vermelerini isteriz. Çocukları ikilem içerisinde bırakırız. Çocuğa bu ikilemi yaşatmamak için, ondan bilgi almak yerine, başka kaynaklardan bilgi alıp alamayacağınızı kontrol edin.
  
  -   Güç Kazanmak İçin: Eğer çocuğunuz başkalarını parmağında oynatmak ve güç kazanmak için yalan söylüyorsa, çocuğunuzu tanıyan diğer yetişkinlerle konuşun ve görüşlerini alın. Çocuğunuzun böyle davranmasını pekiştirip pekiştirmediğinizi veya bu konuda ona örnek olup olmadığınızı kontrol edin.
  
  -   Bazı Sosyal Olaylardan Kaçınmak İçin: Birisi telefon açtığında çocuğunuzdan evde olmadığınızı söylemesini istediğiniz oldu mu? Görmek istemediğiniz birinden kaçamak için çeşitli bahaneler ileri sürdüğünüz oldu mu? Büyüklerin bu türdeki beyaz yalanlarını gören çocuklar da benzer yalanlar söylemeye başlayabilirler.
  
  ÇOCUĞUMUN DÜRÜST DAVRANMADIĞINI ANLARSAM NASIL DAVRANMAM GEREKİR?
  
  -   Çocuğunuza “Neden Yaptın?” sorusunu sormayın. Gerçek nedenleri size söylemek istemeyebilir. Kendisini savunmak zorunda bırakan sorular sorduğunuzda ise (“Bunu yaptın mı?” gibi) yalan söyleyebilir.
  -   Aşırı tepki göstermeyin, kırıcı olmayın ve dayak atmayın. Olan olmuştur. Bağırmanın, azarlamanın bir yararı olmayacaktır. 10’a kadar sayın ve olaya sakin yaklaşın.
  -   Gerçeği dinlemezlik etmeyin. Eğer çocuğunuza “Hoş olmayan şeyleri öğrenmek istemiyorum.” Mesajını verirseniz, onları yalan söylemeye teşvik edebilirsiniz. Açık, kabullenici ve affedici tavırlar sergilememiz gereklidir.
  -   Olayı hasır altı etmeyin. Sorunu ne büyütün, ne de küçültün. Ama çocuğunuzun yalanlar söylemesi nedeniyle çevrenizden utanıp, olayı göz ardı etmeyin.
  -   Çocuğunuzu sonsuza kadar damgalamayın. Adaletli ve kararlı davranın, sonra da her şeyi unutun. Çocuğunuzun ömür boyu hatalı davranışının sonuçlarına katlanması gerekmediğini unutmayın.
  -   Çocuğunuzu korumayın. Çocuğunuz dürüstlükten uzak davranışlar sergilediğinde onu korumaya geçmeyin. Toplumun etkisinde kalıp suçu başka birine atma yoluna gitmeyin.
  -   Çocuğunuza suçlu gibi davranmayın. Sorunu ele aldıktan sonra unutmaya çalışın. Onu aşağılamayın.
  
  YAPMANIZ GEREKENLER
  
  -   Yalan söylemesine hiçbir zaman tolerans gösterilmeyeceğini açıkça ifade edin. Aksi halde sonuçlarına katlanması gerektiğini açıklayın. Ne gibi sonuçlarla karşılaşabileceğini örneklerle anlatın. (Karşılıklı güvenin yok olacağı, ilişkinin bozulacağı, saygının azalacağı, popülaritenin kaybolacağı, yalan söyleyenin küçüleceği, yalan söyleyenin incineceği .. gibi.)
  
  -   Gereken cezayı verdikten sonra olumlu davranmaya devam edin. Çocuğunuza onu sevdiğinizi, onunla bu nedenle bu kadar ilgilendiğinizi gösterin.
  
  -   Çocuğunuzun neden yalan söylediğini anlamaya çalışın. Şartları öğrendiğinizde, olaya yaklaşımınız daha doğru olacaktır.
  
  -   Çocuğunuzun yaşını ve olgun olup olmadığını dikkate alın. Üç yaşındaki bir çocuğun oyuncağını kırınca korkudan söylediği yalanla, genç bir delikanlının şehir dışına, izinsiz gitmesi ve nerede olduğu konusunda yalanlar söylemesi arasında fark vardır.
  
  -   Çocuğunuzun suçluluk duygusundan kurtulmasına yardımcı olun. Çünkü yalan söylerken yakalandığında veya cezalandırıldığında kendini suçlu hissetmesi normaldir. Kardeşinin, arkadaşının ya da öğretmeninin onu affetmesi gerekiyorsa, bunun için ona yardımcı olun.
  
  -   Çocuğunuzu gözetim altında tutun. Ama asla suçluymuş gibi davranmayın.
  
  -   Acımasız cezalardan uzak durun. Ağır cezalardan korkan çocuk, kendini korumak amacıyla yalana başvurabilecektir.
  
  -   Evinizde dürüstlüğü öğretmeyi amaçlayın. Dürüst davrandıklarında onları övün. Dürüstlük konusunda hikayeler anlatın. (Para bulup sahibini aramak ... gibi)
  
  -   Çocuklarınıza dürüstlük konusunda örnek olun. İnsanlar zaman zaman abartmalara ve beyaz yalanlara başvurmaktadır. Ama özellikle kendi beyaz yalanlarınıza ve çocuğunuzun bunları nasıl algıladığına dikkat edin. Çünkü yapılan hatayı inkar etmek, çocuğunuzdan arayan olursa evde olmadığınızı söylemesini istemek, çocuğunuza doğruyu saptırmanın normal olduğu mesajını verecektir.
  
  Değerli Anne – Babalar,
  
         Çocukların dürüstlük anlayışını geliştirmeleri için zamana ve ailelerin desteğine ihtiyaçları olduğunu unutmamalıyız. Bu nedenle anne – baba olarak onun gelecekte dürüst olmasına yönelik önlemleri geç olmadan almalıyız.
  
  Sevgilerle,
  
  Özel Yıldız Koleji
  Rehberlik Servisi
Sorumluluk duygusu nasıl kazandırılır
- Sorumlu ve bağımsız bireyler yetiştirmek sorumluluk vermekle başlar.
  Sorumluluk vermeyi ertelemeyin.
  
  Değerli Anne-Babalar;
  
     “Çocuğumun dersleri çok yoğun, bir de evde ona nasıl iş vereyim” ya da “verilen işi nasıl olsa yapmıyor boşuna canımız sıkılmasın, tatsızlık çıkmasın” diyerek sorumluluk vermede pek de süreklilik gösteren bir çaba içerisine girmediğimiz çok olmuştur. Çocuklar sorumluluk duygusuna sahip bireyler olarak dünyaya gelmezler, sorumluluğu, işbirliğini, başkalarına saygılı olmayı yaşayarak öğrenirler. Sorumluluk duygusu erken çocukluk dönemlerinde geçirilen yaşantılarla gelişmeye başlar. Örneğin, çorbasını içerken dökse bile kendi başına içmesine olanak tanımak, oyuncaklarını ve odasını toplamasını beklemek, sofra hazırlamak, araba temizlemek, bir markete gidip alışveriş yapmak gibi konularda onun yardımını beklemek, “sorumluluk” konusunda çocuğa cesaretlendirici ve destekleyici bir ortam sağlar.
  
     Çocuğumuzun kendi kendine yetebilen bir birey olmasını istiyorsak, onu görev ve sorumluluğu ile baş başa bırakmamız gerekmektedir. Çocuğumuzu sürekli korumak, onu kanatlarınızın altında büyütmek, sorunu ile baş başa bırakmamak onun gelişimini engeller, ona yarardan çok zarar verir. Ders çalışma konusunda da çocuğumuzu görev ve sorumlulukları ile baş başa bırakmamız çalışma alışkanlığı kazanmasında oldukça önemlidir.
  Çocukta “Ben değerliyim, önemliyim” düşüncesini oluşturmak için, kendi seçimlerini yapmasına fırsat vermek, ona karar alırken baskı yapmamak, kişiliğine saygı göstererek kendisini özgürce ifade etmesini sağlamak gerekmektedir. Böylece oluşacak ben önemliyim ve değerliyim duygusu, onu yeni başarılara ve yeni atılımlara sürükleyecek, sorumluluklarını almasını da kolaylaştıracaktır.
  
  
       Çocuğunuzun Yapacağı İşi “Sonraya Bırakmasına” Nasıl Engel Olabilirsiniz?
  
  •   Onlara yapılacak işi hatırlatmak veya onları kurtarmak yerine, çocuklarınızın sonraya bırakmanın sonuçlarını yaşamasına izin verin.
  •   Eğer çocuğunuz yapmanız gereken bir işi zamanında yapmayı unutuyorsa veya erteliyorsa ve sonra da iş işten geçtiğinde üzülüyorsa empati ile onu dinleyin ama durumu onun için düzeltmeye çalışmayın. Çocukların çoğu, onlara neyin olabileceğinin söylenmesi yerine, sadece sonuçları yaşadıklarında ders alır.
  •   Hayırı bir cevap olarak almak istemiyorsanız, evet ve ya hayırla cevaplanabilecek sorular sormayın. Bir seçenek sunmak gücü paylaşmanın bir yoludur: “Bunu yapmak için beş dakika mı on dakika mı istersin?” gibi.
  •   Eğer bir şey söylüyorsanız bunda ciddi olun, eğer ciddiyseniz, sonuna kadar devam edin. Bir ricada bulunuyorsanız ve çocuğunuz “Sonra” diyorsa, ona “Bu seçenek değil. Şimdi yap. Bitirdiğinde beni çağır, ben de yaptığın işi kontrol edeyim.” deyin. O harekete geçene kadar bekleyin.
  •   Sorunun kimin sorunu olduğunu değerlendirin. Eğer sorun çocuğunuza ait ise, siz kendi işinize bakın ve bırakın çocuğunuz sonuçlarına katlansın. Mazeret kabul etmeyin. “Mazeret göstermen işlerin çabuk yapılmasını sağlamıyor, mazeret yerine, işi bitirip bana sonuçlarından, başarıdan söz etmeye ne dersin?” deyin.
  Çocuğunuzun Sorumlu Davranışlar Geliştirmesi İçin Yapabilecekleriniz
  
  -     Çocuğunuzun kendi davranışlarının sorumluluğunu almasına ve iyi gitmeyen davranışlarını değiştirmesine olanak tanıyın.
  -     Çocuğunuz sizinle işbirliği yapsa da yapmasa da koşulsuz sevgi ve onay gösterin.
  -     Kendi sorumluluklarınızı yerine getirerek ona model oluşturun.
  -     Çocuğunuza seçenekler sunun. Bu, işbirliğini tehdit ve ricalara gerek kalmadan sağlamanın en etkili yoludur.
  -     Çocuğunuza güvenin. Çocuğunuz için en iyi olanı bilseniz bile, onun adına yaptığınız seçimlerin sayısını azaltın.
  -     Pek çok duruma son söz sizin de olsa, çocuğunuzun ihtiyaç ve isteklerine saygı gösterin.
  -     Çocuğunuzun yaptığı yanlış seçimlerde (hayatını tehlikeye atmadıkça) sonuçları yaşamasına izin verin ki, bu seçimlerden ders çıkarabilsinler.
  
  
       Çocuğunuzun Sorumsuz Davranışlar Geliştirmesine Yol Açabilecekler - YAPILMAMASI GEREKENLER
  
  -       Onun evdeki işlerini siz yapın ve sorumluluklarını üstlenin. Kendinizi bunları sizin yapmanızın daha kolay olduğuna inandırın.
  -       Onun adına yalan söyleyin.
  -       Onun davranışları için mazeretler bulun.
  -       Onun hatalarını onun adına düzeltin.
  -       Yapmakla suçlandığı bir davranışını duyduğunuzda “benim çocuğum yapmaz” diyerek inanmayı reddedin.
  -       Onun yerine kavga edin.
  -       Daha fazla çatışma yaratmamak için yaptığı kabul edilmez davranışları hoşgörün, affedin.
  
  Annelik ve babalık duygularının getirdiği korumacı özelliğimiz, zor olsa da geri plana almalı, sorumluluk duygularının gelişmesi için onlara tutarlı ve kararlı davranmalıyız.
  
  Bu süreçte çocuğunuzun hata yapmasını göze almayı ve kabullenmeyi de lütfen unutmayalım.
  
  Aydınlık günler dileğiyle...
  
  
  
  ÇOCUĞUNUZU ETKİLEYEN SİHİRLİ KUTU
  
  •        Televizyonla ilişkiniz nasıl?
  •        Kumanda sizde mi, çocuğunuzda mı?
  •        Televizyon dizilerinin ve reklamlarının çocuklarımız üzerindeki etkileri nelerdir?
  
  Değerli Anne-Babalar;
  
     Günümüzde çok sayıda kablo ve uydu yayını sayesinde iyisiyle kötüsüyle milyonlarca bilgi,ses ve görüntünün oturma odalarımızı kuşattığı bir dönemde bu soruları sormamızdaki amacımız televizyonun yaşantımız üzerindeki etkisine dikkati çekmektir.
  
  Televizyon izleme alışkanlığı konusunda süregelen tartışmalar son yıllarda biraz şekil değiştirdi. Özellikle son iki üç yıldır bazı dizilerin seyredilip seyredilmemesi gerektiği konusunda evlerde ve basında yoğun tartışmalar olduğunu gözlemliyoruz. Bu diziler, yapımcıları tarafından çocuk dizileri olmadığı, TV kanalları tarafından da çocukların izlediği saatler dışında yayınlandığı söylenerek savunuluyor. O halde çocuklara yönelik olmamalarına karşın niçin en büyük izleyici kitlesini onlar oluşturmaktadır? Çocuklar bu dizilerde ne buluyor? gibi sorular akla gelmektedir.
  
  Çocuklar, özellikle de okul dönemi çocukları, özdeşim modeli olarak anne- babalarına ve yakın çevresindeki kişilere yönelmektedirler. Örneğin öğretmenlerinin veya film kahramanlarının yaptıklarını, söylediklerini taklit etmeye ve onlara benzemeye çalışmaktadırlar. Ailelerin ve çevrenin diziyi ne oranda izlediği de çocuğun seçimini etkilemektedir.
  
  Sorun Dizilerde mi?
  
  Çocuklarımız izledikleri ve herkes tarafından beğenilen kahramanların olumlu olduğu kadar olumsuz özelliklerini de taklit etmektedir. Çocuklar, aynı davranışları yaptıklarında dizi kahramanlarını alkışlayan ailesinin bu davranışı kendisi yapınca niçin kızdığını anlamakta zorluk çekmektedir. Bununla birlikte dizilerde aşırı güçlü, hareketli, becerikli ve hep kazanan bir kahraman olması özellikle çocukların diziye ilgisini arttırmaktadır.
  
  Halk arasındaki yaygın düşüncenin aksine televizyon tek başına “ çok iyi” bir eğitim aracı değildir. Çünkü öğrenmenin temel ilkesi “aktif” olmaktır. Oysa televizyon aktif olma imkanı sağlayamadığı için sanılanın aksine iyi bir öğretici değildir. Bu nedenle yapılması gereken, çocukları televizyon seyretmeye teşvik etmek yerine, onları iç dünyalarındaki yaratıcı faaliyetlere yöneltmektir. Bunu sağlamak başlangıçta zor gibi görünse de çocukların geç saatlere kadar sizlerle oturmalarını önleyerek ilk adımı atabilirsiniz.
  
  Bu noktada siz değerli anne-babalara önemli görevler düştüğü inancındayız. Televizyon gibi etkili bir iletişim aracını kullanırken, çocuklarımızı da göz önünde bulundurarak izlenecek programlarda seçici olmanız ve televizyon izleme süresine de belirli bir sınır koymanız gerektiği düşüncesindeyiz.
  
  Çocuğunuzun Televizyon İzleme Alışkanlığını
  Düzenlemenizde Uygun Yöntemler
  
  1- Yapılan araştırmalar dünyan televizyon izleme rekorunda ülke olarak ABD’den sonra ikinci sırada olduğumuzu gösteriyor. Bu araştırmada, Amerikalıların günde ortalama 3 saat 59 dk., Türklerin ise 3 saat 36 dk. Televizyon izlediği belirtiliyor. Bu nedenle bilinçli televizyon izleyicisi olmak için “Televizyon izleme süresi konusunda” kendinize ve çocuğunuza her gün için gerçekçi limitler belirlemeniz gerekiyor.
  2- Televizyon sizi izlemesin, siz televizyonu izleyin. Sürekli televizyonu açık tutmak yerine daha önce belirlediğiniz programların saatlerine göre televizyonu açın.
  3- Ailenizle birlikte yapabileceğiniz etkinlikler listesi çıkartın ve her hafta aile üyelerinizden birinin seçtiği etkinliği uygulayın. Örneğin; maket yapımı, koleksiyon yapmak gibi hobi saatleri, aile oyunları, hikaye okuma saatleri, aile toplantıları...vs.
  4- Haftalık TV programlarını inceleyip, çocuğunuzla birlikte “Haftalık Seyredilecek Program Listenizi” belirleyin. Bir hafta boyunca bu listeyi değiştirmemeye özen gösterin.
  5- TV programlarının içeriği hakkında mutlaka izlemeden önce bilgi edinin. Kavga, dövüş, saldırganlık, ölüm, korku, erotizm içeren programlar, filmler, diziler konusunda duyarlı olun. Çizgi film seçerken de gereken özeni gösterin.
  6- Sizin ve çocuğunuzun uyumadığı saatlerde yayınlanan ve çocuk için zararlı olduğu düşünülen programları gerekirse anne-baba olarak seyretmeme konusunda fedakarlık gösterin.
  7- Çocuğunuzu TV’deki şiddet içeren filmlerden uzak tutmaya çalışın. Seyretmek durumunda kaldığı zararlı programlardaki davranışların ise hiçbir şekilde onaylanmadığını dolaylı ve dolaysız olarak çocuğunuza hissettirin.
  8- Kablolu televizyona abone olurken, çocuğunuzun özel kullanımı için televizyon alırken, bu durumun ailenizin genel oluşumunu nasıl etkileyeceğini düşünün.
  9- Çocuğunuzun bilinçli bir televizyon izleyicisi olmasını sağlayın. Televizyon çocuğunuzun dış dünyadan haberdar olması açısından önemli bir eğitim-öğretim aracıdır. Unutmayalım ki, televizyonu etkili ve yararlı bir iletişim aracı haline getirmede siz anne- babalara önemli görevler düşmektedir.
  
  Sevgilerle…
  
  Özel Yıldız İlköğretim Okulu
  Rehberlik Servisi

HABER - DUYURU

Özel Yıldız Eğitim Kurumları 2017 © Tüm Hakları Saklıdır.

web tasarım grimor

ÖĞRENCİLER I VELİLER I PERSONEL I MEZUNLAR

OKUL ÖNCESİ

Ana Sayfa > Okul Öncesi > Rehberlik > İlgili Makaleler >

İlgili Makaleler

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu
- Son 25-30 yıldır Çocuk Psikiyatrisi kliniklerinde dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) tanısı popülaritesini korumaktadır.
  
  Tarihsel süreç içinde minimal beyin disfonksiyonu, hiperkinezi, hiperkinetik sendromu ve hiperaktiviteli dikkat eksikliği sendromu gibi farklı isimlerler ele alınmış, son sınıflama sisteminde ise dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olarak tanımlanmıştır. DEHB tanımı ile yukarıda sayılan tanımlar arasında belirgin farklılıkların olduğu bir gerçektir. Günümüzde DEHB alt tipleri tarif edilerek tanısal yaklaşım sınırları genişletilmiştir.
  
  DEHB çocuklu çağının en önemli psikiyatrik sorunlarının başında gelir. Aileyi, okulu ve toplumu ilgilendiren yönleriyle ve geniş anlamıyla bir eğitim ve öğretim sorunudur. Sorunun erken teşhisinde tedaviden elde edilen sonuçların yüz güldürücü olması hiperaktivitenin sağlık ve eğitim alanında çalışanlar tarafından mutlak bilinmesi gerekli konular arasında yer alması gerçeğini göstermektedir.
  
  Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu,
  Aşırı hareketlilik,
  Dikkat eksikliği ve
  İmpulsivite olarak sınıflandırılabilen üç temel belirti kümesinden oluşur.
  
  AŞIRI HAREKETLİLİK (HİPERAKTİVİTE)
  
  Aslında her çocuğun hareketli olması beklenir. Çocuk koşar, düşer ve gürültü çıkararak oynar. Bunların hepsi doğal karşılanabilir. Ancak DEHB'da ise çocuğun hareketliği aşırıdır ve yaşıtlarıyla kıyaslandığında farklılık hemen anlaşılır. Genellikle bu çocuklar bir motor tarafından sürülüyormuş gibi sürekli hareket halindedirler. Bitmek tükenmek bilmeyen bir enerjileri vardır. Yükseklere tırmanır, koltuk tepelerinde gezer, ev içinde koşuşturur ve dur sözünden anlamazlar. Sakin bir şeklide oynamayı beceremez, bir süre sakin bir şekilde oturamazlar. Oturmaları gereken durumlarda ise elleri ayakları kıpır kıpırdır. Çok konuşur, iki kişi konuşurken sık sık lafa girerler. Masanın başında oturamaz, dolayısıyla derslerini uygun mekanlarda çalışamazlar.
  
  DİKKAT EKSİKLİĞİ
  
  Çocukta dikkat kusuru özellikle eğitim hayatının başlamasıyla belirgin hale gelir. Okul öncesi dönemde de her şeyden çabuk sıkılan ve bıkan bu çocuklar, oyuncaklardan dahi sıkılıp kısa bir süre sonra onları parçalamayı tercih ederler. Okulun başlamasıyla birlikte öğrenmeye karşı ilgisizdirler. Ödev yapmayı sevmez, anne/baba ve öğretmenin zoruyla ödev yaparlar. Ödevleri yapmakta hayli zorlanırlar. Masanın başına oturamaz, otursalar dahi çeşitli bahaneler uydurarak (tuvalete gitme, su içme gibi) sık sık masa başından kalkarlar. Anne /babayı ders çalışırken sürekli yanlarında isterler. Üzerine aldıkları bir işi sürekli bitirmekte zorlanır, bir işi bitirmeden hemen diğerine geçerler. Kendileriyle konuşulduğunda sanki konuşanı dinlemiyormuş görüntüsü verirler. Bir komutu birkaç defa söyledikten sonra yerine getirirler.
  
  Sınıfta dersi takip etmedikleri gözlenir. Dışarıdan gelen uyarılarla hemen dikkatleri dağılır. Ders dışı işlerle fazlaca ilgilenir, elindeki kalem, defter ve oyuncak gibi malzemeyle uğraşır, dersi takip edemezler. Derste sıkılmaları nedeniyle sınıfın dikkatini ve huzurunu bozacak davranışlar sergileyebilirler. (derste konuşma, arkadaşlarına laf atma ve garip asker çıkarma gibi).
  Okuma ve yazma kaliteleri yaşıtlarından kötü, defter düzeni ve yazıları bozuk olabilir. Okurken sık hata yapabilir ve cümlenin sonunda kelime uydurmalarına rastlanabilir. Unutkandırlar. Sınıfta sık eşya kaybetme yanında, iyi öğrendiklerini düşündüğünüz bir bilgiyi de çabuk unutabilirler. Kendilerine uygun bir çalışma düzeni ve sistemi geliştiremezler. Okuma ve yazmayı genellikle sevmezler. Ders kitabı okumanın yanında hikaye ve roman türü kitapları okumaya karşı da isteksizdirler.
  
  Yaşanan tüm bu öğrenme zorluklarına sınavlarda dikkatsizce yapılan hatalar eklenir. Sabırsızlıkları nedeniyle soruları hızlıca okuma, tam okumama ve yanlış okumalara sık rastlanır. Bu nedenle çok iyi bildikleri bir soruyu dahi yanlış cevaplayabilirler. Test sınavlarında çeldiricilere kolaylıkla kanarlar. Özellikle ilkokula başladığı yıllarda sınav kağıdını öncelikle vermeyi marifet sayarlar. Sonunda bilgileri ve bildiklerinden daha azı oranında not alırlar.
  
  Dikkat eksikliği okul öncesi dönemde pek fark edilmeyebilir. Ancak bu çocukların bir kısmı ders dışı işlerde de çabuk sıkılma belirtileri gösterirler. Zeka düzeyi iyi olan ve ek olarak özel öğrenme güçlüğü olmayan çocuklar ilkokulun 3.ve 4.sınıflarına kadar derslerde sorun yaşamayabilirler. Çalışmadıkları ve dersi iyi takip etmedikleri halde notları kötü olmayabilir. Derslerin ağırlaşmasıyla birlikte başarıda ciddi düşüşler yaşanmaya başlanır.
  
  Ev içinde günlük yapmaları gereken işler konusunda sorumluluk almak istemezler. Genellikle dağınıktırlar ve kurallardan hoşlanmazlar.
  
  İMPULSİVİTE (DÜRTÜSELLİK)
  
  Sonunu düşünmeden eyleme geçme olarak tarif edilebilecek olan impulsivite, bu çocukların uyumlarını bozan en ciddi belirti kümesidir. Sabırsızlıkları, sırasını beklemekte güçlük çekmeleri ve yönergeleri dinlemeleri tipik özellikleridir. Sonuçta kendisi ve çevresindekiler için zararlı olabilecek fevri hareketleri ve sınır tanımadaki zorlukları davranış sorunlarının ilk habercileri gibidir. Yaşıtlarıyla birlikte olduklarında olaylara aşırı tepki vermeleri ve fiil ve sözle arkadaşlarını rahatsız etmeleri nedeniyle toplum içinde istenmeyen adam ilan edilirler.
  
  ALT TİPLERİ
  Önceleri dikkat eksikliği hiperaktivite tablosunun aynı yoğunlukta bulundukları düşünülürdü. Oysa şimdi DEHB'nun farklı alt tipleri tariflenerek tanısal yaklaşımlar yeniden düzenlenmiştir.
  Dikkat eksikliği hiperaktivite BİLEŞİK TİP
  Klasik anlamda DEHB dendiğinde anlaşılan bileşik tiptir.
  Dikkat eksikliği belirtilerinin yanında hiperaktivite belirtileri de bulunmaktadır.
  
  Dikkat eksikliği hiperakitvite HİPERAKİTVİTE ve İMPULSİVİTENİN ÖNDE GELDİĞİ TİP
  Hiperakitvite ve impulsivite belirtileri belirgin iken eksikliği belirtileri daha az gözlenir. Genellikle ders başarıları kötü değildir, ancak bulundukları ortamda hiperakitvite ve impulsiviteleri nedeniyle uyum sorunu yaşarlar.
  
  Dikkat eksikliği hiperakitvite DİKKATSİZLİĞİN ÖNDE GELDİĞİ TİP
  Dikkat eksikliği belirtileri belirgin iken hiperakitvite ve impulsivite belirtileri daha az gözlenir. Genellikle ders başarıları iyi değildir, ancak hiperakitvite ve impulsiviteleri belirgin olmadığından uyum sorunu yaşamazlar.
  
  GÖRÜLME YAŞI, CİNSLER ARASI FARK VE GÖRÜLME SIKLIĞI
  Belirtilerin 7 yaşından önce başlaması gerekir. Genellikle 4-5 yaşlarında belirtiler belirgin hale gelir. Ancak bir kısmı bebekliklerinden itibaren huysuzlukları az uyumaları ve az yemeleri ile dikkat çekerler. Okul döneminin başlamasıyla dikkat eksikliğine bağlı öğrenme sorunlarının gündeme gelmesi ve arkadaşlarla olan sorunları aileyi tedirgin etmeye başlar. Ergenlik döneminde ise okul başarısızlığı yanında davranış sorunları ve aileye karşı gelişen tutumlar gözlenir. Ergenlikte aşırı hareketsizlik azalır ve yerine çabuk sıkılma ve dikkat kusuru belirgin olur.
  Erkek çocuklarda kızlara oranla daha sık rastlanır. Erkek çocuklarda genellikle hiperaktivite ve impulsivite belirtileri ön planda iken, kız çocuklarında daha çok dikkat eksikliği belirgindir. DEHB her kültür ve toplumda görülen bir bozukluktur. Toplumda görülme sıklığı farklı araştırmalarda farklı sonuçlar elde edilmesine karşın yaklaşık %5-6 gibidir.
  
  DEHB'NA EŞLİK EDEN DİĞER PSİKİYATRİK SORUNLAR
  DEHB çocuklarda karşı gelme bozukluğu ve davranım bozukluğu ile birlikte görülebilir. Ayrıca, özel öğrenme güçlüğü sıklığı bu çocuklarda daha fazladır. Özel öğrenme güçlüğü ile birlikte görüldüğünde ders başarısızlığı çok daha belirgin hale gelir.
  
  NEDENLERİ
  Son 15-20 yılda yapılan araştırmalar DEHB'nun organik kökenli olduğu görüşünü hakim kılmıştır. Yeni araştırmalar beyin glikoz metabolizmasındaki bozukluklar üzerinde yoğunlaşmıştır. Bu çocukların özgeçmişlerinde hamilelikte ilaca maruz kalma ve intra uterin infeksiyonlar, zor doğum, düşük doğum ağırlığı,geçirilmiş M.S.S infeksiyonları dikkat çekmiştir. Bozukluğun genetik geçişi üzerinde durulmuş ve bu çocukların 1.dereceden akrabalarında DEHB oranı daha yüksek bulunmuştur. Kaotik alie yapısında yetişen ve ağır ihmal ve tacize maruz kalan çocuklarda da DEHB belirtileri gözlenebilmektedir.
  
  ÜLKEMİZDE HİPERAKTİVİTE
  
  Batı toplumlarında ve özellikle A.B.D'de DEHB tanısının fazlaca konduğu tartışmaları sürerken, maalesef ülkemizde Çocuk Psikiyatristi sayındaki yetersizlik bu çocuklardan önemli bir kısmının zamanında gerekli tedavi programına alınmasını engellemektedir. Toplumumuzdaki hiperaktivite konusunda yanlış ve eksik bilgilerin tedaviyi engelleyici veya geciktirici bir yanı vardır. Halk arasında DEHB belirtileri yanlış bir şekildi üstün zekalı olma, şımarıklık, terbiyesizlik, tembellik ve huysuzluk gibi terimlerle izah edilmeye çalışılır. Dolasıyla belirtileri görmezlikten gelmeden, şiddet uygulamaya kadar geniş bir yelpazede çözüm aranır. Belirtileri bu sorunun yansımaları olarak görmek yerine suçlu aramak ve sonunda çocuğu cezalandırmak aslında en büyük çözümsüzlüğü üretmek demektir.
  Anne/babaların sürekli birbirlerini suçlayarak, 'adeta sorunun nedeni ben değilim' mesajını vermeye çalışmaları, ev içindeki huzuru bozarak çocuğa ulaşmamızı daha da güçleştirir. Başta eğitimciler olmak üzere çocukla ilgili her kesimin DEHB hakkında temel bilgilere sahip olması gerekir. Toplumda yaygınlığı hiç de azımsanmayacak oranda olan bu sağlık ve eğitim sorunun erken teşhisi anne-baba-çocuk üçgeninde oluşacak yanlış tutumların en aza indirilmesini sağlar.
  
  TEDAVİ
  Tedavinin ilk şartı, aile okul ve hekim arasında sıkı işbirliğidir. Çünkü DEHB evde olduğu kadar okulda da sorun yaşanmasına neden olur. Öğrenmeyle ilgili sorunlar yanında arkadaş ilişkilerinde yaşanan sorunlar ve kurallara uyma güçlüğü aile ve okulun ortak ve sağlıklı yaklaşımlarıyla aşılabilir.
  Öncelikle ailenin hiperaktivite hakkında bilgi sahibi olması gerekir. Çünkü çocukta var olan sorunların nedenlerini başka yerlerde aramak, çözüm üretmeyi engellediği gibi, telafisi mümkün olmayan yanlış yaklaşımlar sergilenmesine neden olacaktır. Çocukla olan ilişkimizi düzenleyebilmek için DEHB belirtilerini yanlış yorumlamamak gerekir. Çocuğun davranışlarını ya da derslerle ilgili zorluğunu yaramazlık ya da tembellik olarak yorumlayan anne-babalar çocukla ilişkilerinin bozacak derecede sürekli ceza verme eğilimindedirler. Oysa bu çocukların cezalardan pek anlamadıkları kısa süre içinde görülecektir. Tedavide çocukla yeniden sağlıklı ilişki kurabilmenin yolları aranır. Ailenin çocuğa yönelik tutumları gözden geçirilerek yanlışlar ayıklanmaya çalışılır.
  DEHB'nun tedavisinde ilaçlar önemli yer tutarlar. Dikkat arttırmaya ve davranışların kontrol edilmesine yönelik ilaç tedavisi uzun yıllardır kullanılmaktadır. Stimülanların bulunmasıyla ilaç tedavisinde ciddi gelişmeler olmuştur. Günümüzde DEHB'nun tedavisinde Metylfenidat, dextroamfetamin ve pemolin gibi stimülanların yanında bazı antidepresan ve karbamezapin'den yarar görüldüğü bilinmektedir. Medikal tedaviden elde edilen sonuçlar çocuğun yaşı, zeka düzeyi, ailenin tedaviye uyumu ve sebatı gibi faktörlerden etkilenmektedir. Stimülanların devreye girmesiyle tedaviden elde edilen başarı oranı oldukça artmıştır. Stimülanlar; tedavideki başarıları yanındı, güvenilir ilaç olmaları, çocuklarda bağımlılık yapmamaları ve yan etkilerinin az olması nedeniyle tercih edilirler.
  
  Ülkemizde psikiyatrik ilaç kullanımı konusundaki yanlış bilgilenmeler DEHB olan çocukların gerektiğinde ilaç kullanmalarını da engellemektedir. Ailenin yan etkilerden korkarak ilaç reddetmesi, tedaviyi geciktirmekte ve sonradan geri dönüşümü olmayan sonuçlar doğurabilmektedir.
  
  Öğrenme güçlüğü çeken çocuklarda özel eğitim programlarının uygulanması gerekebilir. Kalabalık sınıflarda dikkatlerinin dağılması nedeniyle öğrenemeyen çocuklara bireysel eğitim öğrenemeyen çocuklara bireysel eğitim desteği verilmelidir. Olumsuz davranışların düzeltilmesi ve yerine olumlu davranışların konulması için çeşitli destekleyici ve davranışçı tedavi teknikleri uygulanabilir.
  
  DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU
  - Çoğunlukla elleri ayakları kıpır kıpırdır ve oturduğu yerde kıpırdanıp durur.
  - Çoğu zaman hareket halindedir ve bir motor tarafından sürülüyormuşçasına koşuşturur durur, yükseklere tırmanır.
  - Oturması istendiğinde, oturduğu yerde bir müddet kalmakta güçlük çeker.
  - Dikkati konu dışı uyaranlarla çabuk dağılır.
  - Zihinsel çabayı gerektiren ders dinleme, ders çalışma, okuma ve yazma görevlerinden kaçar.
  - Ödevlerde ve sınavlarda dikkatsizce hatalar yapar.
  - Sabırsızdır, sırasını beklemekte güçlük geçer
  - Kendisiyle konuşulduğunda sanki dinlemiyormuş izlemini verir.
  - Sakin ve gürültüsüz biçimde oynamakta zorluk çeker
  - Verilen yönerge ve ödevleri yapmakta zorlanır, bu işi tamamlamadan diğerine geçer
  - Çok konuşur, sık sık başkalarının sözünü keser ve lafa girer.
  - Çabuk unutur, sık eşya kaybeder.
  - Çoğu zaman sonuçlarını düşünmeden tehlikeli işlere girer.
Okula yönelik olumsuz duygular ve nedenleri
- Bir birey olarak gelişmekte olan öğrenci, hiç kuşkusuz, özellikle zihinsel alanı başta olmak üzere gelişimin tüm alanlarında okul ile çok yakından etkileşim halindedir. Bu etkileşimin, eğitim ve öğretim sürecinin temeli olduğundan hiç kuşku yoktur. Bu nedenle öğrencinin okula yönelik duyguları ve bakış açıları eğitim ve öğretimi dolaylı/dolaysız etkileyen bir faktör olarak karşımıza çıkmaktadır.
  
  Esas olarak bu incelememizin konusunu da öğrencideki okula yönelik olumsuz duygular oluşturmaktadır. Okula yönelik olumsuz duygular, eğitim ve öğretim sürecini neredeyse durduracak kadar önemlidir. Bu nedenle eğitimcilerin bu alanda bilgili ve kendilerini sürekli geliştirerek her an donanımlı olmaları gereklidir. Çünkü aşağıda inceleyeceğimiz üzere okula yönelik olumsuz duyguların denetlenebilir ve denetlenemez bir çok nedeni oluşundan dolayı eğitimcilerin her hangi bir anda ve aşamada karşılaşabilecekleri bir sorundur.
  
  Teorik olarak okul, bulunduğu ülkenin yasaları ile işleyen, bu yasaların görmeyi arzuladığı bireyleri yetiştiren, kendisi ve toplumu ile uyumlu, bilgi ve görgü düzeyi yüksek, zihinsel ve yaşamsal sorunların çözüm yöntemlerini öğrenmiş bireyler yetiştirmeyi hedefler. (Kepçeoğlu, Taşdemir, Ertürk, Shretzer ve Stone, Yavuzer) Görüldüğü gibi eğitimcilerin verdiği okul tanımı içeriği ve yapısı gereği aslında siyasidir. Ve siyasetinin hedeflerini bağlı bulunduğu ülkenin yasaları belirler. Her ne kadar ülkemizdeki okulların bu niteliklere ne kadar yaklaştığı tartışılması gereken bir konu olsa da okula yönelik olumsuz duyguların en temelinde yer alan ‘disipline edicilik’ işlevinden dolayı okul tanımına ihtiyacımız oldu. Çünkü, doğal olarak disipline edilmek insan için alabildiğine zor ve tepkilerle karşıladığı bir durumdur. Ve okul, toplum ve yasalar içindeki güçlü konumu nedeniyle tercih edilen değil mecburen gidilen bir mekan olmakla verilen karşı tepkiler zamanla pekişmektedir.
  
  Okula yönelik olumsuz duygular her eğitimcinin sık karşılaştığı bir konudur. En bariz şekliyle okula gelmek istemeyen öğrenciden tutun da, derslerde konuşarak, gezerek tüm öğrencilerin ve öğretmenlerin dikkatini dağıtan öğrenciye kadar, hatta neredeyse sessiz bir protesto gibi hiç konuşmayan, derslere katılmayan, hiç kimse ile arkadaşlık dahi kurmayan öğrenciye kadar defalarca gözlenmiş ve çözülmeye yada kendi haline bırakılmıştır.
  
  Bu noktada gerekli olan bir açıklama vardır. Derslerde konuşan her öğrenci, okulun tüm kurallarını hiçe sayarcasına aktif olan her öğrenci okula karşı olumsuz duygular içinde midir? Tam tersi olarak, bazen böyle davranışları olan öğrencilerde, okulun sosyal boyutu olan arkadaşlık ilişkileri nedeniyle okula bağımlılıktan bahsetmek bile yerinde olacaktır.
  
  Yine aynı şekilde karıştırılmaması gereken bir başka durum de ‘okul fobisi’ olarak nitelendirdiğimiz olgudur. Okul fobisi kuvvetli bir endişe nedeni ile öğrencinin okula gitmeyi reddetmesi ya da bu konuda isteksiz görünmesidir. (Yavuzer, 1993) Okul fobisini incelemeye çalıştığımız olgudan ayıran kriterler vardır. Çoğu kez okul fobisi tepkileri bedensel yakınmalarla ifade edilir ve bu fobiyi yaşayan birey kendini evde tutma çabası içerisindedir. Bedensel yakınmalar; mide bulantıları, karın yada baş ağrıları şeklinde olabilir. Ve en ilginci okula gitme ‘tehdidi’ ortadan kalkınca kendiliğinden geçer. Okul fobisi olan öğrencileri ayıran bir diğer kriter ise, okul fobisi olan öğrencilerin okul başarılarını genelde orta düzeyde olması ve ödevleri ile yakından ilgilenmeleridir. Ama okula yönelik olumsuz duyguları olan öğrenciler, mesela okul kaçakları, genellikle okulu sevmezler, aynı zamanda tembeldirler ve akademik bir amaçları yoktur (Yavuzer, 1993).
  
  Okula yönelik olumsuz duyguları olan öğrencilerde eğer fırsatını bulurlarsa okuldan kaçma eğilimi vardır. Derslerine karşı ilgisizdirler, ödevlerini ise ya yapmazlar ya da son anda birsinden elde etmeye çalışırlar. Otorite konumunda olan anne-baba, öğretmen ya da diğer kişilerle ilişkilerinde ortaya çıkan aksamalar çoğu kez onların zeka düzeyinden kuşkulanmamamıza yol açacak kadar barizdir. Oysa bu öğrencilerin sorunu zeka düzeyleri ile ilgili değildir. Arkadaşlık ilişkileri genel olarak sınıf içindeki küçük ve hareketli grupların liderliği şeklinde olur. Eğer kendilerinden baskın bir diğer lider varsa, onun sırdaşı ya da sağ kolu oluverirler. Akademik amaç tanımları kişiselleşmemiştir; neden okula gelmek zorunda bırakıldıklarını anlamamışlardır ve bu tanım çoğu kez ezberlenmiş ve üzerinde düşünülmemiş cümlelerden oluşur.
  
  Silah’ın araştırmasına göre: Okul rehberlik servisleri ve disiplin kurullarından elde edinilen bilgiye göre, öğrencilerin bu alandaki tipik uyumsuzluk davranışları şöyledir: Sinirlilik, saldırganlık, kıskançlık, kin ve nefret, isyankar davranma, okul kurallarına uymama, okul eşyalarına zarar verme, okuldan kaçma, devamsızlık alışkanlığı, öğretmen ve arkadaşlarına saygısız davranma, arkadaşını dövme, sözle sarkıntılık yada küfür etme, yalancılık, çalma gibi duygusal kökenli tepkilerdir. Öğrencilerin çoğu bu duygusallıklarını açığa vurarak okul, aile ve toplumsal çevre ile uyumsuzluğa düşmüşlerdir. Bir bölümü de duygusallıklarını dışa vurmadıkları yansıtamadığı için kendi benlikleri ile geçinemeyen güvensiz, kaygılı ve huzursuz çocuklardır (Yaşadıkça Eğitim, Sayı 24, 1994)
  
  Bu kadar ağır sonuçlara gebe olan okula karşı olumsuz duyguların nedenleri neler olabilir? Hangi alanların hangi eksikleri ya da kimlerin hangi tutumları öğrencide okula yönelik olumsuz duyguların yerleşmesine neden olabilir?
  
  Bu alanların ve kişilerin başında aile ve anne-baba gelmektedir. Çünkü çocuğun yaşamındaki tüm alanların, tüm uyaranların nasıl algılanması gerektiği eğitimin ilk verildiği yer ailedir. Her çocuk okula geldiği zaman aile ortamının izlerini taşır. Okul, eğitim ve öğretim görevlerini yerine getirirken aile ortamının çocuk üzerindeki etkilerine dayanmak ev onlardan hareket etmek zorundadır. Aile ortamının çocuk üzerindeki etkisi okulun eğitim anlayışına uygun olabilir yada tam tersi okul tarafından istenmeyen türde olabilir (Oktay, 1993).
  
  Oktay’ın da temas ettiği gibi, ailenin okula yönelik bakış açısı, çocuk üzerinde ailenin sosyo-ekonomik yada eğitim düzeyinden çok daha etkilidir. Bu nedenle okula yönelik olumsuz duygular içindeki öğrenciyi anlamanın ilk ve temel koşulu ailenin eğitim kurumuna yaklaşımını anlamakla başlayacaktır. Ailenin eğitim kurumuna yönelik bakış açısı, ülkemizde yasal bir zorunluluk olan ilköğretim eğitimi sürecinde bariz şekilde gözlenebilmektedir. Ailenin, alınacak eğitimin yararına ve eğitim kurumunun doğruluğuna ilişkin yargıları öğrencide olumlu yada olumsuz duyguları başlatacak, ortaya çıkaracak yada pekiştirecektir.
  
  Yavuzer’in araştırması bu konuya getireceği netlik açısından önemlidir. Bu araştırma 335 ilköğretim 5. Sınıf öğrencisi üzerinde yapılmıştır. Araştırma bulgularına göre, okulda başarısı düşük öğrencilerin %45’inin annesi, %21’inin de babası hiç eğitim almamıştır. Buna karşılık okulda başarılı olan öğrencilerin ise annelerinin %18!i, babalarının da %8’i hiç eğitim almamıştır. Silah’ın araştırma sonuçlarına göre ise; okula yönelik olumsuz duyguları olan öğrencilerin uyumlarını güçleştiren etmenlerin %36.8’i aile ve diğer sosyal çevreden kaynaklanmaktadır. Silah bu etmenleri şu şekilde sıralamıştır:
  - Ailenin eğitim düzeyinin düşük oluşu
  - Ailenin ekonomik düzeyinin çok düşük oluşu
  - Evde sağlıklı çalışma ortamının olmayışı
  - Ailenin fazla baskı yapması
  - Aile ortamı huzursuzluğu, aile geçimsizliği
  - Ailenin, çocuğu okul dışında çalışmaya zorlaması
  - Ailenin çocuğun eğitimine ilgisiz kalması
  - Evin okula uzaklığı
  - Ailenin çocuğu okutmak niyetinde olmayışı
  Bu etmenler farklı araştırmacılar tarafından farklı şekillerde tasnif edilmiştir. Ama temel olarak bu sınıflamalarda ortak olan nokta, ailenin öğrenciye yaklaşımının ve öğrencinin aldığı eğitimin gerekliliğine olan inancının ve eğitim kurumuna duyduğu güvenin öğrenciyi direk olarak etkilediğidir. Bu durumda okul yönetimlerinin ve rehberlik servislerinin bu konuya ciddi ve programlı bir şekilde eğilmeleri kaçınılmaz olacaktır. Rehberlik servisleri aracılığı ile aile ve yapısı tanınarak gerekli işbirliğine gidilmeli ve öğrencideki aileden kaynaklanan okula yönelik olumsuz duygular oluşturucu etmenler aşılmaya çalışılmalıdır.
  
  Okula yönelik olumsuz duygulara kaynaklık eden ikinci önemli etmen ise, eğitim kurumu kaynaklıdır. Okulun idari yapısı, öğretmenlerin ders içi ve ders dışı tutumları, derslerin işleniş biçim ve araç-gereç zenginliği de okula yönelik olumsuz duygular oluşturacak yapıda olabilir. Yine de okulun fiziki özelliklerinden çok okulda uygulanan eğitim sisteminin daha baskın olduğunu gösteren araştırmaların sayısı oldukça fazladır. Her öğrencinin aynı şekilde eğitim görmesini gerektiren bir program, öğrencinin bireysel özelliklerini dikkate alamaz. Ülkemizde uygulanmakta olan öğretim “ortak öğretim sistemine” göre hazırlanmış, bir başka deyişle orta düzeydeki öğrencinin kapasitesi ölçüt alınarak düzenlenmiş bulunmaktadır. Dolayısı ile dersler bazı öğrencilere güç, bazı öğrencilere kolay gelmektedir. Bunun sonucu olarak da bir bölümü hayal kırıklığına uğrarken bir bölümü de tembelliğe alışmaktadır (Yavuzer, 1993)
  
  Uzmanlar, ilgi ve yeteneği doğrultusunda öğretim gören çocukların, eğitim alanında başarılı ve kişisel uyumlarının da yerinde olduğu görüşündedirler. Hatta onların görüşleri formal öğretim çalışmaları dışında, özel ilgi ve yeteneklerini doyuma ulaştıran informal uğraşlar bulan çocukların öğretim yaşantılarında daha başarılı ve uyumlu oldukları yönündedir (Silah, 1992).
  
  Ülkemizde tek merkezli yönetim ve bu sisteme uygun kitleler yetiştirme politikaları nedeniyle daha uzun zaman bu sorun çözüleceğe benzemiyor kanaatindeyiz. Vatandaşına neredeyse paranoyak bir içgüdü ile saldıran anlayışın kendi varlığının devamı için gerekli gördüğü vatandaşına yaklaşımı eğitim alanında ciddi sıkıntılara neden olmaktadır. Eğitim müfredatları çoğu kez en ilgili öğrenciyi dahi eğitimsiz kalmaya gönüllü edecek derecede yüklü ve yaşamın alanlarında pratik bir ifade bulamasa bile yetiştirilmeye çalışılan ideolojik zihniyet için fazlası ile yanlıdır. Üstelik kullanılan yöntemin tartışma ve paylaşımdan ziyade “bu böyledir” şeklindeki dayatması da ayrı bir sorun olarak ele alınmalıdır.
  
  Silah, eğitim ve okul kaynaklı sorunların öğrencide olumsuz duygulara kaynak oluş oranını %51.3 olarak vermektedir ve doğal olarak bu rakam cidden oldukça yüksektir. Bu sorunları Silah şu şekilde tasnif etmiştir:
  - Öğretmenlerin ve yöneticilerin öğrenciyi tanıyamaması
  - Öğretim programlarının ağır oluşu
  - Öğretimde deney ve uygulamaya yer verilmeyişi
  - Derslerin ilgi çekici hale getirilmeyişi
  - Sınıfların kalabalık ve gürültülü oluşu
  - Okul ders araçlarının yetersiz oluşu
  - Öğretmenlerin öğretim yöntemlerinin yetersiz oluşu
  - Okulun ısı, temizlik ve sağlık koşullarının yeterli olmayışı
  - Öğretmenlerin sayı ve nitelik yetersizliği
  - Okulun cezalandırma yöntemlerinin çok katı oluşu
  Okula yönelik olumsuz duygulara kaynaklık edebilecek bir diğer alan da öğrencinin kendisidir. Öğrencinin içinde bulunduğu dönem (ergenlik, okul değiştirme, hastalıklar, ilişkilerinin algılanış biçimi vs.), öğrencinin eğitime yaklaşımı, eğitim kurumunu nasıl algıladığı da okula yönelik olumsuz duygulara kaynaklık edebilecektir. Silah araştırmasında öğrenci kaynaklı sorunların oranını %11.9 olarak vermektedir. Silah öğrenci kaynaklı sorunları şu şekilde tasnif etmiştir:
  - Gelecek için kararsızlık ve psikolojik danışma ihtiyacı içinde olma
  - Yüksek öğretim yapamama korkusu
  - Sınıfta kalma korkusu
  - Öğrencinin kendine güven duymayışı
  - Yeni durumlara uyun güçlüğü
  - Yeterince zeki ya da yetenekli olmayış
  - Heyecansal kişilik yapısında oluş
  - Çok çekingen bir kişilik yapısında olma
  - Sıkıntı ve bunalım içinde oluş
  - Aşırı alıngan bir kişilik yapısına sahip olma
  - Sağlık koşullarına uygun iyi beslenememe
  - Önemli sağlık sorunlarının oluşu
  - Çok sinirli ve kendini kontrol gücünden yoksun oluş
  - Özürlü yada çirkin oluş
  - Diğer duygusal kompleks ve saplantılar
  Sonuç olarak; okula yönelik olumsuz duygular tüm öğrencilerde zaman zaman görülebilen ve çeşitli nedenleri olan bir olgudur. Bu olgu ile karşılaşan anne-baba, eğitmen ve idarecilerin duygusallığa kapılmadan mantıklı çözümler aramaları gerekmektedir. Hiç kuşku yok ki, çözüm aşaması ne anne-babaların, ne eğitmenlerin ne de idarecilerin tek başına aşabilecekleri bir basamak değildir. Rehberlik servisleri aracılığı ile sağlanacak entegrasyon diğer sorun alanlarının çözümünde gerekli olduğu gibi bu alanda da şarttır.
  
  Bu yönde okulların önemli eksikleri vardır. Okullarımızda öğrenciyi tanımayı, problemlerine tanı koyarak çözümleyip ilgi ve yetenekleri doğrultusunda yöneltmeyi amaçlayan eğitsel çalışmalara ve psikolojik yardım hizmetlerine işlerlik kazandırılmalıdır (Silah, 1992).
  
  Bu hedeflere varabilmek için de okullarda eğitim hizmetlerinin niteliklerinin arttırılması, en önemlisi çağdaş ve bilimsel eğitim metotlarının okula girişi ve öğretmen ve idarecilerden başlanarak tüm eğitim elemanlarının zihniyetlerini yenilemeleri gerekecektir. Ancak böylelikle eğitilmeleri gibi zor bir işi başarmalarını beklediğimiz öğrencilerdeki gerginlik ve okula yönelik olumsuz duyguları anlayabilir ve çözüm yolunda kalıcı adımlar atabiliriz.
  
  Hazırlayan:
  Mahmut Şefik NİL
  
  KAYNAKLAR
  
  YAVUZER, Haluk. Çocuk Psikolojisi, 1993, İstanbul
  KEPÇEOĞLU, Muharrem. Psikolojik Danışma ve Rehberlik, 1986, İstanbul
  TAŞDEMİR, Mehmet. Birleştirilmiş Sınıflarda Eğitim, 1997, Kırşehir
  YILMAZ, Mustafa. Eğitim ve Bilim, 1989, Ankara
  YÖRÜKOĞLU, Atalay. Gençliğin Eğitimi, 1986, Ankara
  YÖRÜKOĞLU, Atalay. Gençlik Çağı, 1986, Ankara
  ÖZGÜNEL, Sevgi. İlkokulun İlk Günlerinde Çocuk, Yaşadıkça Eğitim, Sayı 24
  SİLAH, Mehmet. Diyarbakır İl Merkezi Orta Öğretim Okullarında Eğitim sorunlarının, Öğrenci Başarısı, Zihinsel Yetenek ve Kişisel Uyuma Yansıyan sonuçları, Yaşadıkça Eğitim, Sayı: 24
  OKTAY, Ayla. Okul Ortamı ve Veli Öğretmen İlişkisinin Okul Başarısına Etkisi, Yaşadıkça Eğitim, Sayı: 30
  TUZCUOĞLU, Necla. İlköğretimde Rehberlik, Yaşadıkça Eğitim, Sayı:30
Öğrenme Güçlüğü
- Ülkemizde öğrenme güçlükleri yasa ve yönetmeliklerde yer almasına rağmen, öğrenme güçlüğü muhtemel olan çocuklar için sistemli eğitim düzenlemelerine yer verilmemiştir ancak özel eğitim kurumlarının ve özel dershanelerde sistemli olmayan bir şekilde bu çocuklara eğitim hizmeti götürüldüğü tahmin edilmektedir.
  Çok değişik şekillerde tanımlanabilen öğrenme güçlüğü tanımlarında bazı ortak özelliklere işaret etmektedir. Öğrencinin zihinsel yeteneğinin olmasına rağmen, akademik geriliğinin olması öğrenme güçlüğünün temelini oluşturmaktadır. Yaygın olarak kabul edilen özelliklerden biriside gelişim örüntülerindeki dengesizliktir bunun anlamı ise çocuğun başarı alt testlerinden almış olduğu puanların çok farklı oluşudur. Özellikle önceki yıllarda yapılan tanımlarda beyin zedelenmesi yaygın olarak yer almaktaydı, ancak beyin zedelenmesi kolay tanılanmaması nedeniyle beyinin hatalı işleyişi sonucu öğrenme güçlüğü oluştuğu kabul edilmektedir. Yine tanımların çoğunda ortak olan özellik, öğrenme güçlüğüne çevresel yetersizliklerin yol açmadığı, zihinsel yetersizlik ve davranış bozukluklarından da farklı olduğudur.
  
  Tanımlardaki farklılık nedeniyle öğrenme güçlüğüne ilişkin yaygınlık oranları çok farklılık göstermektedir. Ancak okul çağındaki çocukların %2 ile %3 ‘ünün öğrenme güçlüğü gösteren çocuklar olduğu tahmin edilmektedir.
  
  Öğrenme güçlüğünün nedenleri kalıtsal, çevresel, (niteliksiz öğretim ) ve biyo-kimyasal olarak ifade edilebilir. Öğrenme güçlüğüne beyin zedelenmesinin mi yoksa beynin yanlış işlemesinin yol açtığı bilinmemektedir. Yiyecek boyalarına ve vitamin yetersizliğine öğrenme güçlüğünün olası nedenleri olarak bakılmaktadır. Yine öğrenme güçlüğü gösteren ailelerde yaygınlık yüksektir ancak bunun kalıtımsal mı yoksa çevresel etmenlerden mi kaynaklanmaktadır kesin olarak bilinememektedir yine niteliksiz öğretimde bir başka çevresel etmen olarak karşımıza çıkmaktadır. Yukarıda belirtildiği gibi özel öğrenme güçlüğü terimi algısal güçlükleri, beyin zedelenmesinden etkilenmiş olanları, disleksiya ve gelişimsel afazyayıda içermektedir ancak öğrenme güçlüğünün tanımı ekonomik, kültürel, çevresel yoksunlukları, davranış bozukluklarını, zihinsel, bedensel, görme ya da işitsel yetersizliklerinin sonucunda oluşan öğrenme güçlüklerini kapsamamaktadır.
  Öğrenme güçlüğü gösteren çocuklar, özellikleri bakımından birbirinden çok farklı özellikler göstermektedirler. ancak tümünde tümün de gözlenebilen ortak özelliklerden birisi, çalışma becerilerini kullanma yetenekleri sınırlıdır. Yaygın olarak söz edilen, ancak öğrenme güçlüğü gösteren çocukların tümünde gözlenemeyen özellikler ise şöyledir: algısal –devimsel ve eşgüdüm problemleri, dikkat yetersizlikleri ve aşırı hareketlilik, düşünme bellek problemleri sayılabilir.
  
  Öğrenme güçlüğünün,zihinsel yetersizlik ve davranış bozukluklarından ayrımı yapıldığında, Öğrenme güçlükleri ayrı bir yetersizlik alanı olarak karşıma çıkmaktadır. Ülkemizde Öğrenme güçlüğü gösterdiği tahmin edilen öğrencilerden bazılarının normal sınıflarda, diğerlerinin ise zihinsel yetersizlik gösteren çocuklar için düzenlenmiş olan alt özel sınıflarda eğitimlerine devam ettikleri görülmektedir. Her iki ortamda da gerekli önlemler alınmamışsa eğitimleri için faydalı olabileceği söylenememektedir.
  
  Zihinsel yetenekleri normal sınırlar içersinde olan ancak öğrenme güçlüğü gösteren çocuklar için normal sınıf ortamında özel önlemler alınmaması nedeniyle çoğunlukla eğitimlerini ilköğretimde yarıda bırakmaktadır.
  
  Öğrenme güçlüğü olan çocukların eğitiminde çok değişik yaklaşımlara yer verilmektedir. Bu yaklaşımlardan psikolojik süreçlerin kazandırılması için öğretimde ağırlık psikolojik süreç testlerinde ve öğrenme süreçlerindedir bu yaklaşıma göre sağlanan eğitimin özelliği Kephart’ın yaklaşımıyla özetlenecek olursa, çocuğun akademik becerileri öğrenememesinin nedeni, algısal devim uyumunun gelişmediğindendir. Bunun düzeltilmesi için geliştirilen program önce devimsel becerilerin, sonrada görsel algılamanın kazandırılmasını içeren bir programdır.
  Sınıf öğretmenleri sınıfta bulunabilecek Öğrenme güçlüğü göstermesi olası çocuklara yardımcı olabilmesi öğrenciye yardımcı olabilmesi, tüm öğrencilerin aynı şekilde öğrenmedikleri varsayımı ve özelliklerine göre öğretimi düzenlemesi ile mümkündür. Nitelikli öğretim programıyla öğrenme güçlükleri engellenebilir.
  Çok duyulu öğretim yaklaşımında, duyular psikolojik süreçlerle birlikte kullanılmaktadır. Bu yaklaşımda psikolojik süreçlerin geliştirilmesi akademik konularla olmaktadır.
  Bilişsel davranış değiştirme yaklaşımında belli davranışların değiştirilmesi yerine çocuğun düşüncesini değiştirerek, öğrenmede kendi kendine yetmesini kazandırılmaya çalışılmaktadır.
  Davranış değiştirme yaklaşımı aşırı hareketliliği ve dikkat problemlerini kontrol için Öğrenme güçlüğü gösteren çocuklarda yaygın olarak kullanılmaktadır. Dikkat problemlerinin ve aşırı hareketliliği kontrol amacıyla öğretim yapılandırması ve uyaranların azaltılması yaklaşımına da yer vermektedir.
  
  Öğrenme Güçlüğü Kavramını Anlatmak İçin İki Tanım
  Kirk ve Baterman’a göre (1962) ; Öğrenme güçlüğü olası serebral disfonksiyon yada duygusal ve davranışsal sıkıntının neden olduğu psikolojik özür sonucu, konuşma dil ve okuma-yazma, aritmetik ve diğer bir veya bir kaçından gecikmiş gelişme süreci, bozukluk yada gerilik anlamına gelmektedir. Zihinsel gerilik ne duyuşsal yoksunluğunun ne de kültürel eğitsel faktörlerinin bir sonucudur.
  
  Özürlü Çocuklar Ulusal Danışma Kurulunca (1968)ise şöyle bir tanım verilmektedir.; Öğrenme güçlüğü, tedavisi için özel eğitsel teknikleri gerektiren bir veya daha fazla eksiklik anlamına gelir.
  Öğrenme güçlüğü olan çocuklar, genellikle mekan uyumu, matematik, yazma okuma konuşma, bir ya da daha fazla alanda gerçek başarıyla beklenen başarı arasındaki çelişkiyi sergiler öğrenme güçlüğü, birincil olarak duyuşsal, devinsel, zihinsel ve duygusal özürlerin sonucu ya da öğrenme fırsatının yokluğu demek değildir.
  Tedavi, özel eğitim teknikleri işleyişlerini ve bunun bulgularına dayalı olarak eğitsel planlamayı gerektirir. (Özürlü Çocuklar Ulusal Danışma Kurulunca 1968)
  Öğrenme Güçlüğü nün tanımında sayısal rakamlar kullanılmaması tam anlamıyla bir somutluk elde edilememesi ( zeka bölümünün sınırının tam belirtilmemesi, işitme kaybının düzeyinin gösterilmemesi gibi ) ve bu kategoriye giren çocukların birbirinden çok farklı özellikler göstermesi nedeniyle birkaç açıklama yeterli olmamaktadır.
  Öğrenme Güçlüğü kavramının tanımlarında bulunan ortak noktaları ifade etmek konunun anlaşırlılığını mümkün kılacaktır; Tanımlarda birinci olarak kültürel yönden avantajsızlık durumlarından ve temel duyu organlarının bozulmasından arınık “yeterli” zihinsel yeteneği gerektiren el sürülmemiş yönler vurgulanmaktadır. Kültürel yoksunluğu olan çocuklar bu guruba dahil edilmemektedir. Ancak son yıllarda beyin zedelenmesinin kesinlik kazanmadığının anlaşılması, çevresel yoksunluğun önemli bir faktör olarak öne çıkmasına neden olmuştur.
  Tanımlarda akademik gerilikten bahsedilmiştir. Akademik gerilik; kişinin standartlaştırılmış bağıl zeka testleriyle ölçülen potansiyeline uygun düzeyde başarıyı ya da performansı gösterememesidir. Akademik gerilikte zeka düzeyine ve yaşına göre başarması gereken alanlardan bazılarında başarısız olması hatta sınıf düzeyinde bu derslerden iki yıl geride bulunmasıdır.
  Tanımlarda gelişim alanlarında belirgin farklılıklar olduğu ortaya konulmuştur. Standartlaşmış bağıl başarı testlerinin okuma, yazma, matematik ve diğer alt testlerden alınan puanlar arasında belirgin bir farklılık olduğu ifade edilmektedir.
  
  Tanımlarda beyin zedelenmesi konusu çokça ele alınmakla birlikte öğrenme güçlüğü gösteren çocuklarda beyin zedelenmesi bulunduğuna ilişkin nörolojik bulgular sınırlıdır. Ancak alanda çalışan kişiler çocuğun hareketlerine bakarak beyinlerinde zedelenme olduğunu ifade etmektedirler. Nörolojik bulgular, beyin zedelenmesini işaret etmedikçe böyle bir tanı koymak doğru değildir. Son yıllarda literatürde beyin zedelenmesi terimi yerini beynin yanlış işleyişi terimine bırakmaktadır.
  Tanımlarda öğrenme güçlüğü gösteren çocuklarla davranış bozukluğu gösteren ve zihinsel yetersizliği olan çocuklar benzer özellikler göstermektedir ve uygulanmakta olan eğitim programında paralellik görülmektedir. Bu nedenle zihinsel yetersizlik ve davranış bozukluğu gösteren çocuklarda an öğrenme güçlüğü gösteren çocukları ayırma özen gösterilmelidir.
  
  Öğrenme Güçlüğü Gösteren Çocukların Özellikleri
  Öğrenme güçlüğü gösteren çocukların her biri birbirinden farklı özellikler göstermektedir. Her ne kadar farklı olsalar da bazı ortak noktalar bulunmaktadır.
  Dikkat bozuklukları ve Aşırı hareketlilik; öğrenme güçlüğü gösteren çocukların dikkatle ilgili problemleri bulunmaktadır. İşitsel ve görsel her iki alanda da problem bulunmaktadır. Normal çocuklara oranla dikkatleri daha çabuk dağılmaktadır. Hareketliliği yaşıt çocuklara göre değerlendirilmelidir. Çocuklar için hareketli olmak gayet doğaldır. İlkokul 1. veya 2. Giden çocuk üç, dört yaşın hareketliliğini halen gösteriyorsa bu durum onun okul başarısını etkileyecektir.
  Çalışma Yetilerini Kullanmaktaki Yetersizliği; çalışma yetilerini kullanma yeteneğinin iki boyut bulunmaktadır.
  A. Problemin etkili bir şekilde çözülmesi için gerekli olan kaynakların stratejilerin ve becerilerin farkına varılması.
  B. İşin ya da problemin başarıyla tamamlanmamasına yol açacak şekilde, yapılacak işlerin planlanması, süren etkinliklerin etkinliliğini sürekli değerlendirilmesi gibi unsurları kapsayan, kendi kendini düzenleme mekanizmasını kullanma yeteneğidir.
  
  Öğrenme güçlüğü gösteren çocukların çoğunda bu çalışma becerilerini kullanma yetilerinde sınırlılıklar görülmektedir.
  Algısal Bozukluklar; Algılamadaki yetersizlikler arasında işitsel ve görsel algılama en önemlileridir. Öğrenme güçlüğü gösteren çocukların görsel algılama (görme duyusundan gelen uyaranın yorumlanası ve örgütlenmesi) problemi gösterdiği ifade edilmektedir. Öğrenme güçlüğü gösteren çocuklar görsel algılama yetenekleri değerlendirildiğinde, gurup olarak daha başarısız olmaktadırlar. Görsel algılama problemi gösteren çocuklar harfleri kopya edemeyebilir ve bazı geometrik şekilleri birbirinden ayırt edemeyebilir.
  Öğrenme güçlüğü gösteren çocuklarda işitsel algılama güçlüklerine normal çocuklardan daha fazla rastlanmaktadır. İşitsel algılama problemi olan çocuklar kapı ziliyle telefonun sesini karıştırabilmektedir. Öğrenme güçlüğü gösteren çocukların, işitsel algılama da sorunlarının olması doğal karşılanmaktadır.
  
  Görsel ve işitsel algılama ayırımları yapamayan kişilerin, başlangıçta görme ve işitsel keskinlikleri ölçülür. Normal olduğu kabul edilirse görsel ya da işitsel algılama güçlüklerinden şüphe edilir. Görsel ve işitsel algılama problemleri okuma problemleriyle bağlantılıdır. Ancak, okuma güçlüklerinin nedeninin algılama problemleri olduğu söylenemez.
  
  Algısal –Devimsel Ve Genel Eşgüdüm Problemleri; Öğrenme güçlüğü gösteren çocukların yaşıtlarına göre devimsel becerilerin kullanılmasını gerektiren bedensel etkinliklerde güçlükleri ve eş güdüm problemleri olduğu belirtilmektedir. Ancak bu tür problemleri olmayan çocuklardalar da öğrenme güçlüğü gösterebilir. Öğrenme güçlüğü gösteren çocuklarda fiziksel hareketlerde bir yavaşlama görülebilir koşma zıplama topu atma tutma gibi hareketlerde. İnce devimsel hareketlerde, yazma gibi, güçlükler olabilmektedir. Algısal –devimsel ve genel eşgüdüm problemleri
  Düşünme Ve Bellek Problemleri; Genel olarak öğrenme güçlüğü gösteren çocuklarda görsel, işitsel uyaranları bellekte tutmakta problem yaşamaktadırlar. Öğrenme güçlüğü gösteren çocukların belleği gerektiren işlerde neden zayıf oldukları açıklanmaktadır; 1- öğrenme güçlüğü gösteren çocuklar normal çocukların belleme sürecinde kullanmayı öğrendikleri stratejilerde yeterli değildirler. Örneğin, herhangi bir yetersizliği olmayan bir çocuk bir dizi kelimeyi ezberlerken onların içinden birçok kez tekrarlayacak ve birbirine benzeyen kelimeleri guruplara ayırarak ezberleyecektir. Öğrenme güçlüğü gösteren çocuklar ise, tüm bunları yani bu stratejileri kendiliğinden kullanamamaktadır. 2- öğrenme güçlüğü gösteren çocukların belleği gerektiren işlerdeki zayıflığı onların dil becerilerinin zayıf olmasına bağlanmaktadır. Bu çocukların söze dayalı materyalleri hatırlamaları özellikle güç olmaktadır.
  
  Öğrenme güçlüğü gösteren çocukların problem çözme ve problemin çözülmesinde değişik seçenekler yaratmada ve kavramsallaştırmada da problemlerinin olduğu belirtilmektedir.
  Sosyal Uyum; Öğrenme güçlüğü gösteren çocuklar duygusal bozukluk gösteren çocukların davranış özelliklerini göstermektedir. Öğrenme güçlüğü gösteren çocuğun, kendini değerlendirmesi olumlu değildir. Sınıftaki çocuklar tarafından oyun arkadaşı olarak seçilmemektedir. Çoğu zaman mutsuzdurlar.
  
  Öğrenme güçlüğü gösteren çocukların denetleme odağı dış odaktır. Kendi kendilerini kontrol edemezler ve başlarına gelen olaylardan başkalarının neden olduğunu düşünürler. Ne kadar çabalarsa, çabalasınlar öğrenemeyeceklerini düşünürler yani öğrenilmiş güçsüzlüğü yaşarlar.
  
  KAYNAKLAR
  PROF. DR. ÖZSOY Y. , ÖZYÜREK M., ERİPEK S. Özel eğitime muhtaç çocuklar Ankara, 1990
  PROF. DR. JEFF MC.WHİRTER, ACAR NİLÜFER VOLTAN, Çocukla iletişim İstanbul 1998
Özel eğitimde kaynaştırma
- 1970’ li yıllara değin, engelli çocukların eğitimi, özel sınıf ya da özel eğitim okulu gibi engel türüne göre oluşturulmuş ayrı eğitim ortamlarında gerçekleştirilmekteydi. 1960’lı yılların sonlarında pek çok batı ülkesinde özel eğitimciler, engelli çocukların yaşıtlarından ayrılarak engel türüne göre oluşturulmuş özel eğitim ortamlarında eğitilmelerinin nedenli gerekli ve yararlı olduğunu sorgulamaya başladılar. Bu sorgulamanın temelinde, her çocuğun toplumun bir üyesi olduğu, dolayısıyla da çocuğun eğitim gördüğü normal eğitim ortamlarından yararlanma hakkına sahip olduğu görüşü yer almaktadır. İnsan hakları ile ilişkili bu görüşler kısa sürede, Amerika Birleşik Devletleri ve İsveç başta olmak üzere pek çok batı ülkesinde, ulusal düzeyde kabul görmeye başladı. Her çocuğun sahip olduğu engel derecesi ve türü ne olursa olsun, normal yaşıtlarıyla aynı eğitim ortamlarını paylaşmasına yönelik çabalar her geçen gün artan bir destek görerek günümüze kadar ulaştı.
  
  KAYNAŞTIRMANIN FELSEFİ VE BİLİMSEL DAYANAKLARI
  
  Kaynaştırma, gerektiğinde sınıf öğretmenine ve / veya engelli öğrenciye destek özel eğitim hizmeti sağlanması koşulu ile engelli öğrencilerin normal eğitim ortamlarında eğitilmesidir.
  Özel eğitimde kaynaştırma eğitimini (yaklaşımını) benimseyen eğitimciler “engel” ve “normal” olmak üzere iki grup birey olduğuna karşı çıkarlar. Bu yaklaşımı benimseyen eğitimciler, tartışmalarını iki konuda odaklaştırmıştır.
  Birinci olarak, kaynaştırmayı destekleyen eğitimcilere göre her çocuk, bir engele sahip olsun ya da olmasın, kendine özgü fiziksel, zihinsel, psikososyal özellikler gösteren özgün bir varlıktır. Diğer bir değişle, her çocuk çeşitli alanlarda kendisini güçlü ya da zayıf kılan pek çok özelliğe sahiptir. Bu güçlü ve zayıf yönler, en hafif dereceden en ileriye doğru sıralandığında normalliğin nerede bitip engelliliğin nerede başladığını belirlemek çok zordur. Dolayısıyla, bireyleri normal ve engelli olmak üzere iki gruba ayırmak nesnellikten uzak bir yaklaşımdır.
  İkinci olarak ise, belli bir engel türü açısından (örneğin, işitme engelli) benzerlik gösteren bireyler arasında başka alanlarda (örmeğin, psikososyal özellikler) önemli farklılıklar olabilir. Dahası bir alanda (örneğin, fiziksel gelişim) yaşıtlarından oldukça farklı olan bir çocuk başka alanlarda (örneğin, zihinsel ya da psikososyal gelişim) yaşıtlarında farklılaşmayabilir. Bu nedenle, bireyi tek bir özelliğinden dolayı belli bir kategoriye dahil etmek yerine, bireyin tüm özelliklerine ve bunların gerektirdiği eğitsel önlemlere yönelmek gerekir.
  Yukarıda da belirtildiği gibi, kaynaştırma eğitiminin öncüleri tartışmalarını bilimsel bir temel üzerine değil, felsefi bir temel üzerine kurmuşlardır. Ancak giderek kaynaştırma uygulamalarını bilimsel araştırmalarla destekleme çabalarına girişilmiştir. Kaynaştırılmış ortamların (normal sınıf) ve ayrıştırılmış ortamların (özel sınıf) etkililiğini araştırmışlardır. Bu çalışma daha önce gerçekleştirilen çeşitli araştırmaların veriler meta-analizi tekniği ile birleştirilmiş ve tekrar incelenmiştir. Araştırmanın sonuçları, kaynaştırmanın öğrencilerin akademik, psikososyal gelişimi açısından ayrıştırmaya kıyasla daha etkili bir yerleştirme biçimi olduğunu göstermiştir. Kaynaştırmanın başarılı olmasında, destek özel eğitim hizmetleri yardımı ile hazırlanan “Bireyselleştirilmiş özel eğitim programlarının” gereğini vurgulamışlardır. Kaynaştırmanın başarılı olmasının en büyük nedenlerinin, a- Yönetimsel sorunlar, b- Sınıf öğretmenlerinin ve okul personelinin bilgisizliği ve isteksizliği olduğu sonucuna varılmıştır.
  
  HANGİ ÖĞRENCİLER KAYNAŞTIRILABİLİR
  
  Özel eğitimcilerin çoğu, kaynaştırmanın pek çok engelli öğrenci için en uygun yerleştirme biçimi olduğunu kabul etmekle birlikte hangi öğrencilerin kaynaştırılamayacağı konusunda çelişkili görüşlere sahiptirler. Bazı eğitimciler ileri derece de engelli öğrencilerin ayrıştırılmış eğitim ortamlarında eğitilmeleri gerektiğini çünkü daha yoğun bir ilgiye gereksinim duyduklarını öne sürmektedirler. Bazıları ise kaynaştırmanın gerekli koşulların sağlanması durumunda tüm öğrencilerin yararlanabileceği bir yerleştirme biçimi olduğu görüşünü savunmaktadırlar. Ayrıca ileri derecede zihinsel engelli çocukların bazı basit becerileri normal yaşıtlarını gözleyerek öğrendiklerini ortaya çıkarmışlardır. Ayrıca ileri derecede zihinsel engelli çocukları kaynaştırılmış oyun ortamlarında ayrıştırılmış ortamlara kıyasla daha az uygun olmayan davranış gösterdikleri saptanmıştır. Engelli öğrencilerle etkileşimde bulunan normal öğrencilerin, hiçbir etkileşimde bulunmayan öğrencilere kıyasla, engellilere karşı daha olumlu bir tutum içinde olduklarını göstermiştir.
  
  NORMAL SINIF ÖĞRETMENLERİNDE BULUNMASI GEREKEN KAYNAŞTIRMA ÖZELLİKLERİ
  
  Kaynaştırmanın başarıya ulaşmasındaki en önemli etmenlerden biri normal sınıf öğretmenlerinin sınıflarına engelli öğrencileri kabul etmeye istekli ve kaynaştırmayı başarıya ulaştırmaya kararlı olmalıdır. Sınıf öğretmenlerinin bu özellikleri kazanabilmelerinin ön koşullarından biri, tüm öğrencilerin kendilerine özgü bireysel farklılıklar gösterdiklerini dolayısıyla da verilen eğitimin belli ölçülerde bireyselleştirilmesinin gerektiğini anlamalarıdır. Engelli olarak nitelendirilen öğrencilerin özelliği, bu bireysel farklılıkların onlarda daha fazla olabileceği, bununda eğitim programlarında daha fazla bireyselleştirmeyi gerektireceğidir.
  Normal sınıf öğretmeni (a) öğrencilerin özel gereksinimlerinin nasıl belirleneceği (b) bu gereksinimleri karşılamak için kendisinin neler yapabileceği (c) başkalarından ne zaman ve nasıl alacağı konusunda bilgi ve beceri sahibi olmalıdır. Özel eğitim öğretmeni bireysel eğitim programı hazırlamada ve sınıf etkinliklerini öğrencilerin gereksinimine göre uyarlamada sınıf öğretmenine danışmanlık yapabilir. Gerektiğinde ise özel eğitim öğretmeni bazı programları engelli öğrenciye kendisi uygulayabilir. Ancak bu çalışmalar elden geldiğince normal sınıfta yapılmalıdır. Öyleyse hem sınıf öğretmeni hem de özel eğitim öğretmeni normal sınıfta işbirliği yapmaya hazırlıklı olmalıdır.
  
  KAYNAŞTIRMA ÇALIŞMALARININ ENGELLİ ÇOCUKLARA FAYDASI
  
  Kaynaştırma sınıfındaki engelli çocuklar, öğretmenin olumlu tutumu ve uygun eğitimi ile güven kazanırlar ve uygun beceriler geliştirirler. Bu çocuklardan kendi başlarına yapabilecekleri eğitim faaliyetlerinden bazılarının yapılmasının istenmesi belki de hayatlarında ilk defa olmaktadır. Engellilerin normal çocuklarla birlikte çalışmaları daha çok başarılar elde etmeleri için kendilerinde istek ve cesaret uyandırır. Daha büyük başarılar elde etmek için çalışma, çaba gösterme ise kendileri hakkında daha sağlıklı ve olumlu düşünmelerini sağlar.
  
  KAYNAŞTIRMA EĞİTİMİNİN NORMAL ÇOCUKLARA FAYDASI
  
  Normal çocuklar, beden ve zihin bakımından açık farklılıklar gösteren akranları ile rahatça geçinmeye, engelli arkadaşlarını kabul etmeyi öğrenir. Araştırmalar normal çocukların, engelli çocuklara karşı olan tutum ve davranışlarının, onlarla düzenli olarak birlikte oynadıkları takdirde daha olumlu yönde geliştiğini göstermektedir. Normal çocuklar kendi aralarında bazı çocukların belli işleri nasıl daha iyi yaptıkların görüp öğrenirlerse engelli çocuklardan da bazılarının bazı işleri diğer engellilerden daha iyi yapabileceklerini görerek öğrenirler. Yani engellilerinde kendileri gibi aralarında farklılıklar olduğunu ve kaynaştırma sınıflarında değişik yeteneklerde bireyler olduğunu açık olarak fark ederler.
  
  KAYNAŞTIRMA EĞİTİMİNİN ANA-BABALARA FAYDASI
  
  Kaynaştırma sınıflarının özel ihtiyaçları olan çocukların ana-babalarına da faydası vardır. Engelli bir çocuğun eğitimi için sorumluluk yüklenmiş uzmanlarla, öğretmenlerle bulunmak, bütünleşmek ana-babalara güç verir. Çocuklarına nasıl yardımcı olacakları konusunda yeni yöntemler öğrenirler, çocukları normal çocuklarla nasıl etkileşimde bulunacaklarını ve gelişimlerinin nasıl olduğunu gördükçe, çocukları hakkında daha gerçekçi olmaya başlarlar. Aynı zamanda istenmeyen bazı davranışların sadece engelli çocuklara özgü olmadığını, normal çocuklarında benzer davranışlara sahip olduğunu fark ederler. İş bunları gördükçe engelli çocukların ana-babaları çocukları hakkında daha iyi daha olumlu düşünmeye başlarlar.
  
  KAYNAŞTIRMA EĞİTİMİNİN ÖĞRETMENLERE FAYDASI
  
  Aslında bilinen ve normal çocuklar için kullanılan etkili öğretim, tekniklerini engelliler için geliştirildiğini düşünürsek, özel eğitim tekniklerini bilen bir öğretmenin bu teknikleri bilmeyen bir öğretmenden normal sınıflarda daha başarılı olacağı kesindir. Engelli bir çocuğun özel bir ihtiyacını karşılamak için kullanılan bir teknik, aynı alanda ufak bir eksikliği olan normal çocuk içinde faydalı olacaktır.
  
  NORMAL SINIFTA KAYNAŞTIRMA
  
  Sınıf mevcudu 25-30 olan aynı özür grubuna mensup 1 veya 2 öğrencinin yerleştirildiği bu sınıflara seçilecek öğrencilerde bulunması gereken özellikler:
  1. Birden fazla engellinin bulunmaması.
  2. Sınıf düzenini bozacak aşırı hareketlilik, saldırganlık, dikkat dağınıklığı, içe dönüklük gibi davranış problemlerinin olmaması.
  3. Aile, iş birliğine açık eğitim almaya yatkın olmalı.
  4. Engel derecesi ve hazır bulunuşluk düzeyinin kaynaştırma ortamına uygun olması.
  5. Engel durumunu gösterir Sağlık Kurulu Raporunun ayrıntılı olması ve eğitsel tanılamanın da yapılmış olması.
  
  ZİHİNSEL ENGELLİLERDE KAYNAŞTIRMA
  
  Bir toplumun uygarlık düzeyi, o toplumun çocuklarına verdiği değer ve eğitim hizmetleri ile ölçülür.
  Bu eğitim hizmetleri normal çocuklara sağlanan eğitim hizmetlerinden , özel eğitime gereksinim duyan çocukları soyutlamadığı ölçüde bir anlam taşır.
  Eğitim sürecinde bir bütünlük sağlanabilmesi için, aile, toplum ve devletin dayanışma içinde olması gerekmektedir. Bu etmenler arasında kopukluklar oluşturur.( Bıyıklı 1988).
  Zihinsel engelli çocuk; yaşıtlarına göre öğrenme, kavrama, beceri ve toplumsal uyum bakımından en az iki ya da üç yaş geri kalmış çocuk demektir.
  Zihinsel engelli çocuk gelişemez çocuk değil, kendi yavaş ritmiyle yaşıtlarını geriden izleyen çocuktur. Bu nedenle eğitimleri zihinsel kapasiteleri ölçüsünde her zaman mümkün olabilmektedir.
  Zihinsel engelli çocukların eğitiminde ilk adım ve ilk temel ilke teşhistir. Zihinsel engelli çocukların durumu ve derecesi ne kadar erken ve uygun teşhis edilirse diğer düzenleme ve yürütmeler o derece kolaylaşır. Ancak ülkemizde zihinsel engellilerin teşhis sorununa gereken önem verilememiştir. Bir yandan erken teşhiste geç kalındığı gibi diğer yandan da yapılan teşhiste yanılgılarla karşılaşılmaktadır.
  Zihinsel engelli çocukların sadece bir test uygulayarak seçmek yanıltıcı olmaktadır. Bu konuda yetkili uzmanlardan oluşturulacak bir kurulla ilk seçim için çok yönlü tıbbi, psikolojik, sosyal ve psikodevinsel incelemelerde kullanılacak testlerle, bireysel zeka testleri uygulanmaktadır. Herhangi bir eğitim kurumuna yerleştirilen çocukların sistemli olarak izlenmesi, ilk seçim ve teşhisin doğru ya da yanlışlığı muntazam aralıklarla kontrol edilmelidir.
  Zihinsel engelli çocukların daha yeterli tanınması, toplu kayıt dosyalarının daha düzenli tutulması, eğitim gereksinimlerinin bu bilgiler ışığında ortaya çıkarılması önemlidir. Gerek alınan eğitim önlemlerinden, gerekse yetersizliğin kendi gelişim durumlarından kaynaklanan bir gelişme olup olmadığı dikkatlice izlenmelidir.
  Zihinsel engelli çocukların eğitiminde okul öncesi eğitim çok önem taşır.1961 yılında J.M Wiktor Hunt “Zeka ve Deneyim” adlı eserinde zekanın değişmez olmadığını daha ilk yıllardan itibaren çevre ile olan etkileşime bağlı olarak gelişim gösterdiğini ileri sürmüştür.
  Artık günümüzde zihinsel engelli çocukların okul programlarına ek olarak aile rehberliği gibi destekleyici uygulamalara çok gereksinim vardır.çocuğun okulda kazandığı becerilerin ev ortamında da aile ile işbirliği yapılarak pekiştirilmesi eğitimin sürekliliği ve yaygınlaştırılması açısından gereklidir. Son zamanlarda özel eğitime verilen önemle birlikte normal gelişim gösteren çocuklarla ; özel eğitim gerektiren çocukların kaynaştırılması , konusu ağırlık kazanmaya başlamıştır.
  Ancak engelli çocuğun, engelli olmayan yaşıtları arasına yerleştirilmesi kaynaştırma programına alınmış olması demek değildir. Bu çocuklar bu sınıflarda da tamamen yalnız bırakılma, terk edilme, ilgisizlik duygusu yaşamak durumunda kalabilmekte ya da olumsuz, istenmeyen tarzda bir davranışla karşılaşabilmektedir. Gorrison ve Hamil 1971 yılında yapmış oldukları bir araştırmada zihinsel engelli çocukların, sadece bu çocuklar için açılmış özel eğitim sınıflarında eğitilmelerinin, toplumdan ayrı tutulmalarından bir farkı olmadığını belirtmişlerdir.
  
  KAYNAŞTIRMA PROGRAMI
  
  Gezici öğretmen, Özel Eğitim Destek Hizmetlerin ( 1- Kaynak oda, 2- Sınıf içi yardım, 3- Özel Eğitim Danışmanlığı) ve araç gereç desteği ile verimli olabilecektir. İl Milli Eğitim Müdürlüklerinin konuya sahip çıkarak Rehberlik Araştırma Merkezi; varsa Özel Eğitim Okulu ve kaynaştırma programı uygulanan okul arasında koordinasyon sağlanması gerekmektedir.
  İlde bulunan okullar ile Özel Eğitim Okullarının sosyal ve eğitsel yönden kaynaştırma sağlanacak bu çocukların anma ve kutlama törenlerini birlikte yapmaları ayda bir karşılıklı, birbirlerinin okullarına giderek, bizzat derslere giderek, bizzat derslere girmesiyle çeşitli ortak yaşantılar paylaşmalarına imkan tanınmalıdır.
  Bu konuda yapılması gereken ilk iş kaynaştırma uygulamasının başlatılması ve yürütülmesinden, sonuçların değerlendirilmesinden sorumlu bir komisyon oluşturulmalıdır. Özürlerin düzeyi ile duygusal ve davranışsal özellikleri açısından normal sınıfta eğitimleri aksayacak olan çocuklar özel sınıflara yönlendirilecek, ancak belli derslerde, teneffüslerde, ders dışı etkinliklerde sosyal bütünleşmeyi sağlayacak her türlü etkinliklerden yararlandırılacaktır. Normal sınıfta kaynaştırma veya özel sınıfa yerleştirme işleminde çocuğun göstereceği gelişim özelliklerine göre her düzeyde geçişlerine imkan tanınacaktır.
  Rehberlik ve Araştırma Merkezi Müdürleri ve uzmanları tüm kaynaştırma eğitim uygulamalarından tanılama, yerleştirme ve izleme ile aile eğitimi ve sınıf öğretmenlerinden gelen sorunlara çözüm getirmek için özel eğitim okulları ile işbirliğine giderek çalışmayı aktif olarak yürütmelidir.
  Okul müdürleri kaynaştırma sınıflarının mevcutlarını mümkün olduğunca (25-30) düşük tutmaya çalışmalıdır. Kaynaştırma programına alınacak çocuğun ailesinin konuya olumlu yaklaşımı olmasına dikkat edilecektir.
  
  KAYNAŞTIRMA PROGRAMI UYGULAMASI
  
  1-Gezici Öğretmen
  2-Özel Eğitim Destek Hizmetleri
  a- Kaynak oda
  b- Sınıf içi yardım
  c-Özel Eğitim Danışmanlığı
  1-Gezici Öğretmenlik : Kaynak oda programına benzer bir eğitim uygulamasıdır. Bu görev zihinsel engelliler konusunda özel bir şekilde yetişmiş bir öğretmen tarafından yapılır. Bir çok okulun normal sınıfına devam eden zihinsel engelli çocukların sınıf öğretmenleri ile birlikte çalışır. Öğretmenlere özel araç ve gereçlerin sağlanması ve öğretimde gerekli yardımı yapar. Aynı zamanda ailelerine de evde gerekli yardımları yapar. Okullarda görev yapan diğer öğretmen ve personelin de zihinsel engellilere karşı olumlu ve sağlıklı tavırlar geliştirmesine yardımcı olur. Gezici öğretmenliğin zihinsel engelli çocukların toplumsal bütünleşmesinde çok yönlü yardımlar sağlayan yöntem olduğu söylenebilir.
  2- Özel Eğitim Destek Hizmetleri:
  a- Kaynak Oda : Kaynaştırılmış özel gereksinimli öğrenci bazı derslerde kaynak odaya alınarak bireysel ya da küçük grup eğitiminden yararlandırılır. Örneğin : Matematik öğretimi, konuşma terapisi ve benzeri kaynak oda uygulaması en yaygın destek özel eğitim hizmetleri arasında yer alır. Aynı zamanda da en çok eleştirilen uygulama özelliği taşır. Kaynak odaya yöneltilen en önemli eleştiri, belli sürelerle de olsa ayrıştırmaya yol açıyor olmasıdır. Ayrıca sınıf öğretmeni ile kaynak öğretmeni arasında bir eşgüdüm sağlanması da kolay olmamaktadır. Dolayısıyla öğrencilerin normal sınıfta ve kaynak odada aldığı eğitim arasında tutarsızlık olabilir.
  b- Sınıf içi yardım: Çeşitli şekilde sağlanabilir. Örneğin: Destek hizmet uzmanı sınıfta bazı öğretim etkinliklerinde sınıf öğretmenine yardımcı olabilir ya da öğretmen sınıftaki diğer öğrencilerle öğretim yaparken, destek hizmet uzmanı kaynaştırma öğrencisiyle sınıf içinde bireysel çalışabilir. Sınıf içi yardımın amacına ulaşabilmesi için sınıfın gerek fiziksel gerekse sosyal özelliklerinin elverişli olması gereklidir. Ne yazık ki sınıf içi yardım uygulaması Türkiye’deki mevcut sınıf düzenlerinde oldukça zor gerçekleştirilebilecek bir uygulamadır.
  c- Özel Eğitim Danışmanlığı: Diğer iki hizmetten en önemli farkı dolaylı bir hizmet biçimi olmasıdır. Kaynak oda ve sınıf içi yardım uygulamalarında destek eğitim uzmanı kaynaştırma öğrencisiyle doğrudan etkileşimde bulunur. Özel eğitim danışmanlığında ise danışman kaynaştırma öğrencisiyle değil öğrencinin öğretmeni ile çalışır. Özel eğitim danışmanlığının üç temel unsuru vardır.
  1- Danışman
  2- Danışan ( öğretmen)
  3- Danışılan (öğrenci)
  Sınıfında kaynaştırma öğrencisi bulunan öğretmen öğrencisinin davranış ve öğretmen sorunları için özel eğitim danışmanına başvurur. Öyleyse özel eğitim danışmanlığının birinci ilkesi (gönüllülük) ilkesidir. Öğretmen danışmana kendi isteği ile başvurur. Danışma süresince kaynaştırma öğrencisinin sorunu irdelenir, nedenleri araştırılır ve çözüm önerileri öğretmen sınıfında uygular.
  Ancak önerileri uygulayıp uygulamamakta ya da dilediği gibi uygulamakta serbesttir. Öyleyse özel eğitim danışmanlığının ikinci ilkesi, özel eğitim danışmanının danışan öğretmen üzerinde (yaptırım gücü) olmamasıdır. Ancak danışman önerilerin kabul edilip uygulanması için ikna gücünü kullanabilir. Bunun ötesinde bir yaptırım uygulayamaz, öğretmeni denetleyemez. Özel eğitim danışmanının bir diğer ilkesi danışmanın amacıyla ilgilidir. Özel eğitim danışmanının amacı öğretmenin işiyle, sınıfıyla ilgili sorunları çözmektir. Öğretmene psikolojik danışma sağlamakla yetkili değildir, ayrıca yükümlüde değildir.
  
  KAYNAŞTIRMA EĞİTİMİNDE AİLENİN ROLÜ
  
  Engelli öğrencilerinde normal sınıflarda, akranlarından ayırmadan eğitimlerinin en önemli eğitim yöntemi olduğu artık bilimsel olarak ta kabul görmüş bir gerçektir.
  “özel eğitim gerektiren bireylerin diğer bireylerle karşılıklı etkileşim içinde bulunmalarını sağlamak ve eğitim amaçlarını en üst düzeyde gerçekleştirmek için verilen eğitim” olarak adlandırılır.
  Kaynaştırma eğitiminin başarıya ulaşabilmesi için, bazı koşullar vardır. Bu koşullar şunlardır:
  a-) Öğretmen
  b-) Okul
  c-) Aile
  d-) Çevre
  burada görüldüğü gibi kaynaştırma eğitimi bir ekip işidir, eşgüdüm gerektirir. Buradaki faktörler arasındaki iletişim ne kadar iyi olursa öğrencinin sosyal yaşama uyumu tüketici durumundan üretici duruma geçişi daha kolay olacaktır.
  Çocuk zamanının büyük bir kısmını ailesinin yanında geçirmektedir. Bu da gösteriyor ki ailenin çocuğun eğitiminde mutlaka görev alması gerekmektedir. Aile çocuğunun öğretmeni ile iyi bir iletişim ağı oluşturmalıdır. Bu iletişim engelli bireylerin aileleri için daha önemlidir. Çünkü çocuk yetersizliğinden dolayı sınıfında ve çevresinde kendini yetersiz hissetmektedir. Bu eksikliğini ailesi ve öğretmenin özel destek ve gayretleriyle kapatması lazımdır.
  
  Burada en büyük görev aileye düşmektedir. Aile önce çocuğun öğretmeni ile görüşerek öğretmenin ihtiyacı olan bilgileri açık bir şekilde anlatmalıdır. Öğretmen birinci kaynaktan aldığı bilgileri açık bir şekilde anlatmalıdır. Öğretmen birinci kaynaktan aldığı bilgiler doğrultusunda öğrenciye uygun yöntem ve teknikleri uygulayacak, uygun pekiştireçler belirleyecektir. Böylece başarıda en önemli adım atılmış olacaktır. Aile öğretmene her zaman yardımcı olmalıdır. Öğretmenin uyguladığı yöntemle ailenin uyguladığı yöntemler uyuşmalıdır. Yoksa çocuk çelişkilere ve uyumsuzluklara düşer. Aile öğretmenin işlemiş olduğu davranış ve becerileri öğrenciye evde tekrar ettirmeli ve uygulattırmalıdır. Bu uygulamalar yapılırken çocukta görülen olumlu ve olumsuz davranışları not almalıdır. Bu durumu en kısa zamanda öğretmenle paylaşmalıdır. Aileler çocuklarını iyi tanımalıdırlar. Çocuklarının neleri yapıp neleri yapamayacaklarını iyi bilmelidirler. Bu doğrultu da aileler çocuğun seviyesinin çok üzerinde bir beklentiye kapılmamalıdırlar, gerçekçi olmalıdırlar. Kazandırılacak davranışlarda acele etmemelidirler. Sabırlı olmalı ve bir beceri ya da davranışı tam olarak yapmadan diğerine geçmemelidirler. Gerektiğinde beceriyi ve davranışı kazandırmak için bol bol tekrar yaptırmalıdırlar.
  
  Çocuk bir gününün büyük bir bölümünü evde ve bulunduğu çevrede geçirmektedir. Bu zaman içinde aile okulla ne kadar iyi bir etkileşim içinde bulunursa çocuğun başarısı o derece artar.
  Aile engelli bir çocuğu olduğu için toplumdan ve çevreden kendini soyutlamamalıdır. Çocuğunu topluma kazandırma da çevresindeki insanlardan anlayış beklemeleri, onlara çocuğun özelliklerini anlatmalıdır. Nasıl davranmaları gerektiğini söylemelidir. Bu konuda çevresini bilinçlendirmelidir.
Çocuk ve Korkuları
- Sevgili Anne - Babalar;
  
  Korkular; canlı varlıkların görünen ve görünmeyen tehlikeler karşısında gösterdikleri en doğal tepkilerdir. Korkular yalnızca onun zihinsel ve duygusal tepkilerinin geliştiğini gösterir. Çocuğunuzun korktuğu için endişe duymanız yersizdir.
     Aslında her korku canlıyı uyaran ve kendini savunmasını sağlayan yararlı bir düzenektir. Çocuğun güçsüzlüğü ve bilmediklerinin çokluğu düşünülürse, özellikle ilk yıllarda korkuların çok olmasının nedeni anlaşılır. Çocuk, çevresini tanıdıkça, beden ve zihin yetenekleri geliştikçe korkularını bir bir yener.
     Aile ve çocuğun elinde olmayan çok çeşitli nedenler çocukta korku başlatabilir ya da olağan saydığımız korkuların uzamasına neden olabilir. Çocuklarda korkular yaşlara göre değişir. İlk 6 ayda bebekler gürültüden, ani hareket eden nesnelerden, 7-12 ay arası yabancı kişilerden, hayvanlardan, ailesinden ayrılmaktan korkar. 3-5 yaşları arasında masallardaki hayalet ve canavarlardan, 6-12 yaşlarda hırsızlardan, cezalandırılmaktan, yaralanmaktan korkarlar. Çocukların çeşitli korkular yaşamaları kötü değildir. Önemli olan ailelerin, çocuklarının korkularını anlamaları ve bu konuda onlara nasıl destek vermeleri gerektiğini bilmelidir.
  
  Korku Yaşayan Çocuğunuza Nasıl Davranabilirsiniz?
  
  v     Bilgilendirin: Çocuğunuzun yaşadığı korku size çok mantıklı gelmeyebilir. Ancak bunun çocuğunuz için gerçek olduğunu unutmayınız. Çocuğunuza, bir korkusunun olduğunu açıkça söylemelisiniz. İlgisiz bırakılan korkular, başka korkuların da oluşmasına zemin hazırlar.
  v     Korkunun üstüne gitmeyin: Çocuklarınızı, korkuları ile yüzleşmeye zorlamayın. Örneğin karanlıktan korkan bir çocuğu karanlık bir odada oturmaya zorlarsanız, bu korku fobiye dönüşebilir.
  v     Herkesin korkuları vardır: Çocuğunuza herkesin korkuları olduğunu söyleyin. Erişkin insanların da, anne – babaların da korkuları olduğunu anlatın. Sizlerin, çocuğunuzun yaşında iken yaşadığınız korkularınızı ve bunları nasıl yendiğinizi açıklayın.
  v     Sakın kandırmayın: Çocuklar, kendi korkularını çok ciddiye alırlar. Bu nedenle, onları korkuları için kızdırmayın ve utandırmayın, sempatik olmayan davranışlardan kaçının.
  v     Nedenini anlayın: Çocuklarınıza, korkularının nedenini anlamaları konusunda yardımcı olun. Ev içinde korkutucu bir unsur olup olmadığına bakın.
  v     Çocuğunuzla konuşun: Bazı çocuklar daha çok konuşur, bazıları ise daha içlerine kapanıktırlar. İçedönük çocuklara onunla oyun oynayarak yardımcı olabilirsiniz. Oyun ortamında konuşmasını sağlayabiliriz.
  v     Masallardan yararlanın: Birçok masal ve çocuk kitapları korku ve korkuyu yenme konusunu işler. Masallar aynı zamanda sorunların yaşamın bir parçası olduklarını da öğretir. Çocuğunuza masal okuyarak yardımcı olabilirsiniz.
  v     Kendini ifade edebileceği etkinliklere yönlendirin: Çocuklar büyük korkular yaşadıklarında er veya geç bunu resimlerinde gösterecekler ve bu yolla problemlerini ifade edeceklerdir. Bu çalışmalarda korkular sembolik olarak yenilebilir, alt edilebilir. Bu yüzden ebeveynler bu resimleri değerlendirmek yerine, ilgiyle resme bakıp onlara resmin anlam veremedikleri bölümleriyle ilgili sorular sormalıdır. O zaman çocuk ciddiye alındığını hissedecektir. Bu, korkular üzerine konuşabilmenin çok önemli bir ön koşuludur.
  v     Hayal gücünden yararlanın: Birçok çocuğun zengin ve güçlü bir hayal gücü vardır. Bu yüzden hayalindeki bazı resimler, görüntüler onları korkutur. Bunun tersi de mümkündür. Güzel resimler ve hayal gücü korkuyu yenmede yardımcı olur.
  v     Birlikte egzersiz yapın: Korku düşüncelerde, duygularda, bedende yaşanır. Korkuyla başa çıkmada bedensel egzersizler de yardımcıdır. Çocuklar kendilerine tehlikeli gelen durumlarda nefes egzersizleri yapabilirler ve bu sırada kendilerini güvende hissedebilecekleri sözler söyleyebilirler.
  Çocuğunuz korkusunu anlatırsa dikkatle dinleyin, saygı gösterin. Çocuğunuzun korkunun doğal bir duygu olduğuna inanmasını sağlayın. Zamanla korkularının ortadan kalkacağını, onları aşacak çözümler bulacağını söyleyin. Onu sorununu çözmesi için destekleyin. Korkusunu yendiğinde bunu açıkça belli edin ve takdir edin.
  
  Unutmayın, önemli olan çocuğunuzla kurduğunuz iletişimdir. Etkin, sağlıklı, sıcak bir iletişimle aranızdaki her sorunu çözmeniz daha kolay olacaktır.
Yalan söyleyen bir çocukla nasıl başedebilirim
-         Değerli Anne - Babalar;
  
     Velilerimizle yaptığımız görüşmelerde, zaman zaman “Çocuğum bana yalan söylüyor. Ne yapacağımı bilemiyorum.”, “Ödevi olduğu halde ödevim yok diyor.”, “Sınav sonuçlarını benden saklıyor.” gibi ifadelerle karşılaşıyoruz. Çocukların yalan söylemelerinin çeşitli nedenleri vardır. Çocukların neden yalan söylediklerini anlarsak, ortaya çıkabilecek bazı durumları sakinlikle ve sağduyuyla karşılamamız daha kolay olacaktır.
  
  ÇOCUKLAR NEDEN YALAN SÖYLERLER?
  
  - Cezadan Kurtulmak İçin: İnsanların her yaşta kendini korumak amacıyla yalan söyledikleri görülmektedir. Anne babalar çocuklarına genellikle “Beni vazoyu kırmadan çok yalan söylemen üzüyor.” deseler de, çocuklar anne- babalarının söylediklerine pek güvenmezler. Bu nedenle öncelikle istenmeyen davranışın sonucunda verdiğiniz cezaları gözden geçirmeniz gerekmektedir. Bu cezalar ağırsa, çocuğun yalan söylemesi kaçınılmazdır.
  
  - Övünmek İçin: Çocuklar arkadaşlarını veya diğer insanları etkilemek, sosyal statü kazanmak için övünmek gerektiğine inanırlar ve yalan söylerler. Örneğin, sınıf arkadaşlarına yurt dışına gittiklerini, televizyon yıldızlarıyla ya da sporcularla tanıştıklarını söylerler. Çocuğun böyle bir eğilimi varsa, benlik saygısını yükseltmesine yardımcı olmak ve onun iyi, özel ve kendine özgü olduğunu göstermesinin yollarını aramak gereklidir.
  
  - Utanmamak İçin: Çocuklar yaşları büyüdükçe, özellikle arkadaşlarının önünde utanmamak için yalan söylerler. Onun sosyal becerilerini ve benlik saygısını geliştirmek ve kimsenin hatasız, kusursuz olamayacağını anlatmak gereklidir.
  
  - Bilgi Saklamak İçin: Çocuklar arkadaşının yada kardeşinin yaptığı hatalı bir davranışı otoriteden saklamak için yalan söyleyebilir. Çocuğunuzla karşılıklı güven ilişkisi oluşturursanız arkadaşlarının yaptığı hataları sizinle paylaşacaktır.
  
  - Kazançlı Duruma Geçmek İçin: Çocuklar bazen başka yollarla alamadıklarını yalan söyleyerek elde etmek isterler. Çocuğunuza istediklerini elde etmesine yardımcı olacak başka yolları göstermeniz ve sorun çözme yöntemleri açısından ona yardımcı olmanız gereklidir.
  
  - Kurallara Uymadığını Gizlemek İçin: Çocuklar kurallara uymakta zorlanırlarsa, yalan söylemeye başlayabilirler. Bu nedenle, kuralları çocuğunuzla birlikte koyun. Bu kurallara neden uyulması gerektiği konusunda onu ikna edin. İşbirliği oluşturamazsanız, cezalarla tehdit ederseniz, çocuğunuz kuralları gerçek anlamda benimsemeden zorla uygulayacaktır. Sizin olmadığınız ortamlarda ise, kuralları çiğneyecektir.
  
  -   Sadakat İçin: Çocuklar arkadaşlarının başı dertte iken, onları korumak amacıyla yalan söylerler. Biz yetişkinler ise, bir yandan onların ispiyonculuk yapmalarını, bir yandan da ciddi bir şey olduğunda bize arkadaşları ile ilgili bilgi vermelerini isteriz. Çocukları ikilem içerisinde bırakırız. Çocuğa bu ikilemi yaşatmamak için, ondan bilgi almak yerine, başka kaynaklardan bilgi alıp alamayacağınızı kontrol edin.
  
  -   Güç Kazanmak İçin: Eğer çocuğunuz başkalarını parmağında oynatmak ve güç kazanmak için yalan söylüyorsa, çocuğunuzu tanıyan diğer yetişkinlerle konuşun ve görüşlerini alın. Çocuğunuzun böyle davranmasını pekiştirip pekiştirmediğinizi veya bu konuda ona örnek olup olmadığınızı kontrol edin.
  
  -   Bazı Sosyal Olaylardan Kaçınmak İçin: Birisi telefon açtığında çocuğunuzdan evde olmadığınızı söylemesini istediğiniz oldu mu? Görmek istemediğiniz birinden kaçamak için çeşitli bahaneler ileri sürdüğünüz oldu mu? Büyüklerin bu türdeki beyaz yalanlarını gören çocuklar da benzer yalanlar söylemeye başlayabilirler.
  
  ÇOCUĞUMUN DÜRÜST DAVRANMADIĞINI ANLARSAM NASIL DAVRANMAM GEREKİR?
  
  -   Çocuğunuza “Neden Yaptın?” sorusunu sormayın. Gerçek nedenleri size söylemek istemeyebilir. Kendisini savunmak zorunda bırakan sorular sorduğunuzda ise (“Bunu yaptın mı?” gibi) yalan söyleyebilir.
  -   Aşırı tepki göstermeyin, kırıcı olmayın ve dayak atmayın. Olan olmuştur. Bağırmanın, azarlamanın bir yararı olmayacaktır. 10’a kadar sayın ve olaya sakin yaklaşın.
  -   Gerçeği dinlemezlik etmeyin. Eğer çocuğunuza “Hoş olmayan şeyleri öğrenmek istemiyorum.” Mesajını verirseniz, onları yalan söylemeye teşvik edebilirsiniz. Açık, kabullenici ve affedici tavırlar sergilememiz gereklidir.
  -   Olayı hasır altı etmeyin. Sorunu ne büyütün, ne de küçültün. Ama çocuğunuzun yalanlar söylemesi nedeniyle çevrenizden utanıp, olayı göz ardı etmeyin.
  -   Çocuğunuzu sonsuza kadar damgalamayın. Adaletli ve kararlı davranın, sonra da her şeyi unutun. Çocuğunuzun ömür boyu hatalı davranışının sonuçlarına katlanması gerekmediğini unutmayın.
  -   Çocuğunuzu korumayın. Çocuğunuz dürüstlükten uzak davranışlar sergilediğinde onu korumaya geçmeyin. Toplumun etkisinde kalıp suçu başka birine atma yoluna gitmeyin.
  -   Çocuğunuza suçlu gibi davranmayın. Sorunu ele aldıktan sonra unutmaya çalışın. Onu aşağılamayın.
  
  YAPMANIZ GEREKENLER
  
  -   Yalan söylemesine hiçbir zaman tolerans gösterilmeyeceğini açıkça ifade edin. Aksi halde sonuçlarına katlanması gerektiğini açıklayın. Ne gibi sonuçlarla karşılaşabileceğini örneklerle anlatın. (Karşılıklı güvenin yok olacağı, ilişkinin bozulacağı, saygının azalacağı, popülaritenin kaybolacağı, yalan söyleyenin küçüleceği, yalan söyleyenin incineceği .. gibi.)
  
  -   Gereken cezayı verdikten sonra olumlu davranmaya devam edin. Çocuğunuza onu sevdiğinizi, onunla bu nedenle bu kadar ilgilendiğinizi gösterin.
  
  -   Çocuğunuzun neden yalan söylediğini anlamaya çalışın. Şartları öğrendiğinizde, olaya yaklaşımınız daha doğru olacaktır.
  
  -   Çocuğunuzun yaşını ve olgun olup olmadığını dikkate alın. Üç yaşındaki bir çocuğun oyuncağını kırınca korkudan söylediği yalanla, genç bir delikanlının şehir dışına, izinsiz gitmesi ve nerede olduğu konusunda yalanlar söylemesi arasında fark vardır.
  
  -   Çocuğunuzun suçluluk duygusundan kurtulmasına yardımcı olun. Çünkü yalan söylerken yakalandığında veya cezalandırıldığında kendini suçlu hissetmesi normaldir. Kardeşinin, arkadaşının ya da öğretmeninin onu affetmesi gerekiyorsa, bunun için ona yardımcı olun.
  
  -   Çocuğunuzu gözetim altında tutun. Ama asla suçluymuş gibi davranmayın.
  
  -   Acımasız cezalardan uzak durun. Ağır cezalardan korkan çocuk, kendini korumak amacıyla yalana başvurabilecektir.
  
  -   Evinizde dürüstlüğü öğretmeyi amaçlayın. Dürüst davrandıklarında onları övün. Dürüstlük konusunda hikayeler anlatın. (Para bulup sahibini aramak ... gibi)
  
  -   Çocuklarınıza dürüstlük konusunda örnek olun. İnsanlar zaman zaman abartmalara ve beyaz yalanlara başvurmaktadır. Ama özellikle kendi beyaz yalanlarınıza ve çocuğunuzun bunları nasıl algıladığına dikkat edin. Çünkü yapılan hatayı inkar etmek, çocuğunuzdan arayan olursa evde olmadığınızı söylemesini istemek, çocuğunuza doğruyu saptırmanın normal olduğu mesajını verecektir.
  
  Değerli Anne – Babalar,
  
         Çocukların dürüstlük anlayışını geliştirmeleri için zamana ve ailelerin desteğine ihtiyaçları olduğunu unutmamalıyız. Bu nedenle anne – baba olarak onun gelecekte dürüst olmasına yönelik önlemleri geç olmadan almalıyız.
  
  Sevgilerle,
  
  Özel Yıldız Koleji
  Rehberlik Servisi
Sorumluluk duygusu nasıl kazandırılır
- Sorumlu ve bağımsız bireyler yetiştirmek sorumluluk vermekle başlar.
  Sorumluluk vermeyi ertelemeyin.
  
  Değerli Anne-Babalar;
  
     “Çocuğumun dersleri çok yoğun, bir de evde ona nasıl iş vereyim” ya da “verilen işi nasıl olsa yapmıyor boşuna canımız sıkılmasın, tatsızlık çıkmasın” diyerek sorumluluk vermede pek de süreklilik gösteren bir çaba içerisine girmediğimiz çok olmuştur. Çocuklar sorumluluk duygusuna sahip bireyler olarak dünyaya gelmezler, sorumluluğu, işbirliğini, başkalarına saygılı olmayı yaşayarak öğrenirler. Sorumluluk duygusu erken çocukluk dönemlerinde geçirilen yaşantılarla gelişmeye başlar. Örneğin, çorbasını içerken dökse bile kendi başına içmesine olanak tanımak, oyuncaklarını ve odasını toplamasını beklemek, sofra hazırlamak, araba temizlemek, bir markete gidip alışveriş yapmak gibi konularda onun yardımını beklemek, “sorumluluk” konusunda çocuğa cesaretlendirici ve destekleyici bir ortam sağlar.
  
     Çocuğumuzun kendi kendine yetebilen bir birey olmasını istiyorsak, onu görev ve sorumluluğu ile baş başa bırakmamız gerekmektedir. Çocuğumuzu sürekli korumak, onu kanatlarınızın altında büyütmek, sorunu ile baş başa bırakmamak onun gelişimini engeller, ona yarardan çok zarar verir. Ders çalışma konusunda da çocuğumuzu görev ve sorumlulukları ile baş başa bırakmamız çalışma alışkanlığı kazanmasında oldukça önemlidir.
  Çocukta “Ben değerliyim, önemliyim” düşüncesini oluşturmak için, kendi seçimlerini yapmasına fırsat vermek, ona karar alırken baskı yapmamak, kişiliğine saygı göstererek kendisini özgürce ifade etmesini sağlamak gerekmektedir. Böylece oluşacak ben önemliyim ve değerliyim duygusu, onu yeni başarılara ve yeni atılımlara sürükleyecek, sorumluluklarını almasını da kolaylaştıracaktır.
  
  
       Çocuğunuzun Yapacağı İşi “Sonraya Bırakmasına” Nasıl Engel Olabilirsiniz?
  
  •   Onlara yapılacak işi hatırlatmak veya onları kurtarmak yerine, çocuklarınızın sonraya bırakmanın sonuçlarını yaşamasına izin verin.
  •   Eğer çocuğunuz yapmanız gereken bir işi zamanında yapmayı unutuyorsa veya erteliyorsa ve sonra da iş işten geçtiğinde üzülüyorsa empati ile onu dinleyin ama durumu onun için düzeltmeye çalışmayın. Çocukların çoğu, onlara neyin olabileceğinin söylenmesi yerine, sadece sonuçları yaşadıklarında ders alır.
  •   Hayırı bir cevap olarak almak istemiyorsanız, evet ve ya hayırla cevaplanabilecek sorular sormayın. Bir seçenek sunmak gücü paylaşmanın bir yoludur: “Bunu yapmak için beş dakika mı on dakika mı istersin?” gibi.
  •   Eğer bir şey söylüyorsanız bunda ciddi olun, eğer ciddiyseniz, sonuna kadar devam edin. Bir ricada bulunuyorsanız ve çocuğunuz “Sonra” diyorsa, ona “Bu seçenek değil. Şimdi yap. Bitirdiğinde beni çağır, ben de yaptığın işi kontrol edeyim.” deyin. O harekete geçene kadar bekleyin.
  •   Sorunun kimin sorunu olduğunu değerlendirin. Eğer sorun çocuğunuza ait ise, siz kendi işinize bakın ve bırakın çocuğunuz sonuçlarına katlansın. Mazeret kabul etmeyin. “Mazeret göstermen işlerin çabuk yapılmasını sağlamıyor, mazeret yerine, işi bitirip bana sonuçlarından, başarıdan söz etmeye ne dersin?” deyin.
  Çocuğunuzun Sorumlu Davranışlar Geliştirmesi İçin Yapabilecekleriniz
  
  -     Çocuğunuzun kendi davranışlarının sorumluluğunu almasına ve iyi gitmeyen davranışlarını değiştirmesine olanak tanıyın.
  -     Çocuğunuz sizinle işbirliği yapsa da yapmasa da koşulsuz sevgi ve onay gösterin.
  -     Kendi sorumluluklarınızı yerine getirerek ona model oluşturun.
  -     Çocuğunuza seçenekler sunun. Bu, işbirliğini tehdit ve ricalara gerek kalmadan sağlamanın en etkili yoludur.
  -     Çocuğunuza güvenin. Çocuğunuz için en iyi olanı bilseniz bile, onun adına yaptığınız seçimlerin sayısını azaltın.
  -     Pek çok duruma son söz sizin de olsa, çocuğunuzun ihtiyaç ve isteklerine saygı gösterin.
  -     Çocuğunuzun yaptığı yanlış seçimlerde (hayatını tehlikeye atmadıkça) sonuçları yaşamasına izin verin ki, bu seçimlerden ders çıkarabilsinler.
  
  
       Çocuğunuzun Sorumsuz Davranışlar Geliştirmesine Yol Açabilecekler - YAPILMAMASI GEREKENLER
  
  -       Onun evdeki işlerini siz yapın ve sorumluluklarını üstlenin. Kendinizi bunları sizin yapmanızın daha kolay olduğuna inandırın.
  -       Onun adına yalan söyleyin.
  -       Onun davranışları için mazeretler bulun.
  -       Onun hatalarını onun adına düzeltin.
  -       Yapmakla suçlandığı bir davranışını duyduğunuzda “benim çocuğum yapmaz” diyerek inanmayı reddedin.
  -       Onun yerine kavga edin.
  -       Daha fazla çatışma yaratmamak için yaptığı kabul edilmez davranışları hoşgörün, affedin.
  
  Annelik ve babalık duygularının getirdiği korumacı özelliğimiz, zor olsa da geri plana almalı, sorumluluk duygularının gelişmesi için onlara tutarlı ve kararlı davranmalıyız.
  
  Bu süreçte çocuğunuzun hata yapmasını göze almayı ve kabullenmeyi de lütfen unutmayalım.
  
  Aydınlık günler dileğiyle...
  
  
  
  ÇOCUĞUNUZU ETKİLEYEN SİHİRLİ KUTU
  
  •        Televizyonla ilişkiniz nasıl?
  •        Kumanda sizde mi, çocuğunuzda mı?
  •        Televizyon dizilerinin ve reklamlarının çocuklarımız üzerindeki etkileri nelerdir?
  
  Değerli Anne-Babalar;
  
     Günümüzde çok sayıda kablo ve uydu yayını sayesinde iyisiyle kötüsüyle milyonlarca bilgi,ses ve görüntünün oturma odalarımızı kuşattığı bir dönemde bu soruları sormamızdaki amacımız televizyonun yaşantımız üzerindeki etkisine dikkati çekmektir.
  
  Televizyon izleme alışkanlığı konusunda süregelen tartışmalar son yıllarda biraz şekil değiştirdi. Özellikle son iki üç yıldır bazı dizilerin seyredilip seyredilmemesi gerektiği konusunda evlerde ve basında yoğun tartışmalar olduğunu gözlemliyoruz. Bu diziler, yapımcıları tarafından çocuk dizileri olmadığı, TV kanalları tarafından da çocukların izlediği saatler dışında yayınlandığı söylenerek savunuluyor. O halde çocuklara yönelik olmamalarına karşın niçin en büyük izleyici kitlesini onlar oluşturmaktadır? Çocuklar bu dizilerde ne buluyor? gibi sorular akla gelmektedir.
  
  Çocuklar, özellikle de okul dönemi çocukları, özdeşim modeli olarak anne- babalarına ve yakın çevresindeki kişilere yönelmektedirler. Örneğin öğretmenlerinin veya film kahramanlarının yaptıklarını, söylediklerini taklit etmeye ve onlara benzemeye çalışmaktadırlar. Ailelerin ve çevrenin diziyi ne oranda izlediği de çocuğun seçimini etkilemektedir.
  
  Sorun Dizilerde mi?
  
  Çocuklarımız izledikleri ve herkes tarafından beğenilen kahramanların olumlu olduğu kadar olumsuz özelliklerini de taklit etmektedir. Çocuklar, aynı davranışları yaptıklarında dizi kahramanlarını alkışlayan ailesinin bu davranışı kendisi yapınca niçin kızdığını anlamakta zorluk çekmektedir. Bununla birlikte dizilerde aşırı güçlü, hareketli, becerikli ve hep kazanan bir kahraman olması özellikle çocukların diziye ilgisini arttırmaktadır.
  
  Halk arasındaki yaygın düşüncenin aksine televizyon tek başına “ çok iyi” bir eğitim aracı değildir. Çünkü öğrenmenin temel ilkesi “aktif” olmaktır. Oysa televizyon aktif olma imkanı sağlayamadığı için sanılanın aksine iyi bir öğretici değildir. Bu nedenle yapılması gereken, çocukları televizyon seyretmeye teşvik etmek yerine, onları iç dünyalarındaki yaratıcı faaliyetlere yöneltmektir. Bunu sağlamak başlangıçta zor gibi görünse de çocukların geç saatlere kadar sizlerle oturmalarını önleyerek ilk adımı atabilirsiniz.
  
  Bu noktada siz değerli anne-babalara önemli görevler düştüğü inancındayız. Televizyon gibi etkili bir iletişim aracını kullanırken, çocuklarımızı da göz önünde bulundurarak izlenecek programlarda seçici olmanız ve televizyon izleme süresine de belirli bir sınır koymanız gerektiği düşüncesindeyiz.
  
  Çocuğunuzun Televizyon İzleme Alışkanlığını
  Düzenlemenizde Uygun Yöntemler
  
  1- Yapılan araştırmalar dünyan televizyon izleme rekorunda ülke olarak ABD’den sonra ikinci sırada olduğumuzu gösteriyor. Bu araştırmada, Amerikalıların günde ortalama 3 saat 59 dk., Türklerin ise 3 saat 36 dk. Televizyon izlediği belirtiliyor. Bu nedenle bilinçli televizyon izleyicisi olmak için “Televizyon izleme süresi konusunda” kendinize ve çocuğunuza her gün için gerçekçi limitler belirlemeniz gerekiyor.
  2- Televizyon sizi izlemesin, siz televizyonu izleyin. Sürekli televizyonu açık tutmak yerine daha önce belirlediğiniz programların saatlerine göre televizyonu açın.
  3- Ailenizle birlikte yapabileceğiniz etkinlikler listesi çıkartın ve her hafta aile üyelerinizden birinin seçtiği etkinliği uygulayın. Örneğin; maket yapımı, koleksiyon yapmak gibi hobi saatleri, aile oyunları, hikaye okuma saatleri, aile toplantıları...vs.
  4- Haftalık TV programlarını inceleyip, çocuğunuzla birlikte “Haftalık Seyredilecek Program Listenizi” belirleyin. Bir hafta boyunca bu listeyi değiştirmemeye özen gösterin.
  5- TV programlarının içeriği hakkında mutlaka izlemeden önce bilgi edinin. Kavga, dövüş, saldırganlık, ölüm, korku, erotizm içeren programlar, filmler, diziler konusunda duyarlı olun. Çizgi film seçerken de gereken özeni gösterin.
  6- Sizin ve çocuğunuzun uyumadığı saatlerde yayınlanan ve çocuk için zararlı olduğu düşünülen programları gerekirse anne-baba olarak seyretmeme konusunda fedakarlık gösterin.
  7- Çocuğunuzu TV’deki şiddet içeren filmlerden uzak tutmaya çalışın. Seyretmek durumunda kaldığı zararlı programlardaki davranışların ise hiçbir şekilde onaylanmadığını dolaylı ve dolaysız olarak çocuğunuza hissettirin.
  8- Kablolu televizyona abone olurken, çocuğunuzun özel kullanımı için televizyon alırken, bu durumun ailenizin genel oluşumunu nasıl etkileyeceğini düşünün.
  9- Çocuğunuzun bilinçli bir televizyon izleyicisi olmasını sağlayın. Televizyon çocuğunuzun dış dünyadan haberdar olması açısından önemli bir eğitim-öğretim aracıdır. Unutmayalım ki, televizyonu etkili ve yararlı bir iletişim aracı haline getirmede siz anne- babalara önemli görevler düşmektedir.
  
  Sevgilerle…
  
  Özel Yıldız İlköğretim Okulu
  Rehberlik Servisi

HABER - DUYURU

Özel Yıldız Eğitim Kurumları 2017 © Tüm Hakları Saklıdır.

web tasarım grimor

ÖĞRENCİLER I VELİLER I PERSONEL I MEZUNLAR

OKUL ÖNCESİ

Ana Sayfa > Okul Öncesi > Rehberlik > İlgili Makaleler >

İlgili Makaleler

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu
- Son 25-30 yıldır Çocuk Psikiyatrisi kliniklerinde dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) tanısı popülaritesini korumaktadır.
  
  Tarihsel süreç içinde minimal beyin disfonksiyonu, hiperkinezi, hiperkinetik sendromu ve hiperaktiviteli dikkat eksikliği sendromu gibi farklı isimlerler ele alınmış, son sınıflama sisteminde ise dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olarak tanımlanmıştır. DEHB tanımı ile yukarıda sayılan tanımlar arasında belirgin farklılıkların olduğu bir gerçektir. Günümüzde DEHB alt tipleri tarif edilerek tanısal yaklaşım sınırları genişletilmiştir.
  
  DEHB çocuklu çağının en önemli psikiyatrik sorunlarının başında gelir. Aileyi, okulu ve toplumu ilgilendiren yönleriyle ve geniş anlamıyla bir eğitim ve öğretim sorunudur. Sorunun erken teşhisinde tedaviden elde edilen sonuçların yüz güldürücü olması hiperaktivitenin sağlık ve eğitim alanında çalışanlar tarafından mutlak bilinmesi gerekli konular arasında yer alması gerçeğini göstermektedir.
  
  Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu,
  Aşırı hareketlilik,
  Dikkat eksikliği ve
  İmpulsivite olarak sınıflandırılabilen üç temel belirti kümesinden oluşur.
  
  AŞIRI HAREKETLİLİK (HİPERAKTİVİTE)
  
  Aslında her çocuğun hareketli olması beklenir. Çocuk koşar, düşer ve gürültü çıkararak oynar. Bunların hepsi doğal karşılanabilir. Ancak DEHB'da ise çocuğun hareketliği aşırıdır ve yaşıtlarıyla kıyaslandığında farklılık hemen anlaşılır. Genellikle bu çocuklar bir motor tarafından sürülüyormuş gibi sürekli hareket halindedirler. Bitmek tükenmek bilmeyen bir enerjileri vardır. Yükseklere tırmanır, koltuk tepelerinde gezer, ev içinde koşuşturur ve dur sözünden anlamazlar. Sakin bir şeklide oynamayı beceremez, bir süre sakin bir şekilde oturamazlar. Oturmaları gereken durumlarda ise elleri ayakları kıpır kıpırdır. Çok konuşur, iki kişi konuşurken sık sık lafa girerler. Masanın başında oturamaz, dolayısıyla derslerini uygun mekanlarda çalışamazlar.
  
  DİKKAT EKSİKLİĞİ
  
  Çocukta dikkat kusuru özellikle eğitim hayatının başlamasıyla belirgin hale gelir. Okul öncesi dönemde de her şeyden çabuk sıkılan ve bıkan bu çocuklar, oyuncaklardan dahi sıkılıp kısa bir süre sonra onları parçalamayı tercih ederler. Okulun başlamasıyla birlikte öğrenmeye karşı ilgisizdirler. Ödev yapmayı sevmez, anne/baba ve öğretmenin zoruyla ödev yaparlar. Ödevleri yapmakta hayli zorlanırlar. Masanın başına oturamaz, otursalar dahi çeşitli bahaneler uydurarak (tuvalete gitme, su içme gibi) sık sık masa başından kalkarlar. Anne /babayı ders çalışırken sürekli yanlarında isterler. Üzerine aldıkları bir işi sürekli bitirmekte zorlanır, bir işi bitirmeden hemen diğerine geçerler. Kendileriyle konuşulduğunda sanki konuşanı dinlemiyormuş görüntüsü verirler. Bir komutu birkaç defa söyledikten sonra yerine getirirler.
  
  Sınıfta dersi takip etmedikleri gözlenir. Dışarıdan gelen uyarılarla hemen dikkatleri dağılır. Ders dışı işlerle fazlaca ilgilenir, elindeki kalem, defter ve oyuncak gibi malzemeyle uğraşır, dersi takip edemezler. Derste sıkılmaları nedeniyle sınıfın dikkatini ve huzurunu bozacak davranışlar sergileyebilirler. (derste konuşma, arkadaşlarına laf atma ve garip asker çıkarma gibi).
  Okuma ve yazma kaliteleri yaşıtlarından kötü, defter düzeni ve yazıları bozuk olabilir. Okurken sık hata yapabilir ve cümlenin sonunda kelime uydurmalarına rastlanabilir. Unutkandırlar. Sınıfta sık eşya kaybetme yanında, iyi öğrendiklerini düşündüğünüz bir bilgiyi de çabuk unutabilirler. Kendilerine uygun bir çalışma düzeni ve sistemi geliştiremezler. Okuma ve yazmayı genellikle sevmezler. Ders kitabı okumanın yanında hikaye ve roman türü kitapları okumaya karşı da isteksizdirler.
  
  Yaşanan tüm bu öğrenme zorluklarına sınavlarda dikkatsizce yapılan hatalar eklenir. Sabırsızlıkları nedeniyle soruları hızlıca okuma, tam okumama ve yanlış okumalara sık rastlanır. Bu nedenle çok iyi bildikleri bir soruyu dahi yanlış cevaplayabilirler. Test sınavlarında çeldiricilere kolaylıkla kanarlar. Özellikle ilkokula başladığı yıllarda sınav kağıdını öncelikle vermeyi marifet sayarlar. Sonunda bilgileri ve bildiklerinden daha azı oranında not alırlar.
  
  Dikkat eksikliği okul öncesi dönemde pek fark edilmeyebilir. Ancak bu çocukların bir kısmı ders dışı işlerde de çabuk sıkılma belirtileri gösterirler. Zeka düzeyi iyi olan ve ek olarak özel öğrenme güçlüğü olmayan çocuklar ilkokulun 3.ve 4.sınıflarına kadar derslerde sorun yaşamayabilirler. Çalışmadıkları ve dersi iyi takip etmedikleri halde notları kötü olmayabilir. Derslerin ağırlaşmasıyla birlikte başarıda ciddi düşüşler yaşanmaya başlanır.
  
  Ev içinde günlük yapmaları gereken işler konusunda sorumluluk almak istemezler. Genellikle dağınıktırlar ve kurallardan hoşlanmazlar.
  
  İMPULSİVİTE (DÜRTÜSELLİK)
  
  Sonunu düşünmeden eyleme geçme olarak tarif edilebilecek olan impulsivite, bu çocukların uyumlarını bozan en ciddi belirti kümesidir. Sabırsızlıkları, sırasını beklemekte güçlük çekmeleri ve yönergeleri dinlemeleri tipik özellikleridir. Sonuçta kendisi ve çevresindekiler için zararlı olabilecek fevri hareketleri ve sınır tanımadaki zorlukları davranış sorunlarının ilk habercileri gibidir. Yaşıtlarıyla birlikte olduklarında olaylara aşırı tepki vermeleri ve fiil ve sözle arkadaşlarını rahatsız etmeleri nedeniyle toplum içinde istenmeyen adam ilan edilirler.
  
  ALT TİPLERİ
  Önceleri dikkat eksikliği hiperaktivite tablosunun aynı yoğunlukta bulundukları düşünülürdü. Oysa şimdi DEHB'nun farklı alt tipleri tariflenerek tanısal yaklaşımlar yeniden düzenlenmiştir.
  Dikkat eksikliği hiperaktivite BİLEŞİK TİP
  Klasik anlamda DEHB dendiğinde anlaşılan bileşik tiptir.
  Dikkat eksikliği belirtilerinin yanında hiperaktivite belirtileri de bulunmaktadır.
  
  Dikkat eksikliği hiperakitvite HİPERAKİTVİTE ve İMPULSİVİTENİN ÖNDE GELDİĞİ TİP
  Hiperakitvite ve impulsivite belirtileri belirgin iken eksikliği belirtileri daha az gözlenir. Genellikle ders başarıları kötü değildir, ancak bulundukları ortamda hiperakitvite ve impulsiviteleri nedeniyle uyum sorunu yaşarlar.
  
  Dikkat eksikliği hiperakitvite DİKKATSİZLİĞİN ÖNDE GELDİĞİ TİP
  Dikkat eksikliği belirtileri belirgin iken hiperakitvite ve impulsivite belirtileri daha az gözlenir. Genellikle ders başarıları iyi değildir, ancak hiperakitvite ve impulsiviteleri belirgin olmadığından uyum sorunu yaşamazlar.
  
  GÖRÜLME YAŞI, CİNSLER ARASI FARK VE GÖRÜLME SIKLIĞI
  Belirtilerin 7 yaşından önce başlaması gerekir. Genellikle 4-5 yaşlarında belirtiler belirgin hale gelir. Ancak bir kısmı bebekliklerinden itibaren huysuzlukları az uyumaları ve az yemeleri ile dikkat çekerler. Okul döneminin başlamasıyla dikkat eksikliğine bağlı öğrenme sorunlarının gündeme gelmesi ve arkadaşlarla olan sorunları aileyi tedirgin etmeye başlar. Ergenlik döneminde ise okul başarısızlığı yanında davranış sorunları ve aileye karşı gelişen tutumlar gözlenir. Ergenlikte aşırı hareketsizlik azalır ve yerine çabuk sıkılma ve dikkat kusuru belirgin olur.
  Erkek çocuklarda kızlara oranla daha sık rastlanır. Erkek çocuklarda genellikle hiperaktivite ve impulsivite belirtileri ön planda iken, kız çocuklarında daha çok dikkat eksikliği belirgindir. DEHB her kültür ve toplumda görülen bir bozukluktur. Toplumda görülme sıklığı farklı araştırmalarda farklı sonuçlar elde edilmesine karşın yaklaşık %5-6 gibidir.
  
  DEHB'NA EŞLİK EDEN DİĞER PSİKİYATRİK SORUNLAR
  DEHB çocuklarda karşı gelme bozukluğu ve davranım bozukluğu ile birlikte görülebilir. Ayrıca, özel öğrenme güçlüğü sıklığı bu çocuklarda daha fazladır. Özel öğrenme güçlüğü ile birlikte görüldüğünde ders başarısızlığı çok daha belirgin hale gelir.
  
  NEDENLERİ
  Son 15-20 yılda yapılan araştırmalar DEHB'nun organik kökenli olduğu görüşünü hakim kılmıştır. Yeni araştırmalar beyin glikoz metabolizmasındaki bozukluklar üzerinde yoğunlaşmıştır. Bu çocukların özgeçmişlerinde hamilelikte ilaca maruz kalma ve intra uterin infeksiyonlar, zor doğum, düşük doğum ağırlığı,geçirilmiş M.S.S infeksiyonları dikkat çekmiştir. Bozukluğun genetik geçişi üzerinde durulmuş ve bu çocukların 1.dereceden akrabalarında DEHB oranı daha yüksek bulunmuştur. Kaotik alie yapısında yetişen ve ağır ihmal ve tacize maruz kalan çocuklarda da DEHB belirtileri gözlenebilmektedir.
  
  ÜLKEMİZDE HİPERAKTİVİTE
  
  Batı toplumlarında ve özellikle A.B.D'de DEHB tanısının fazlaca konduğu tartışmaları sürerken, maalesef ülkemizde Çocuk Psikiyatristi sayındaki yetersizlik bu çocuklardan önemli bir kısmının zamanında gerekli tedavi programına alınmasını engellemektedir. Toplumumuzdaki hiperaktivite konusunda yanlış ve eksik bilgilerin tedaviyi engelleyici veya geciktirici bir yanı vardır. Halk arasında DEHB belirtileri yanlış bir şekildi üstün zekalı olma, şımarıklık, terbiyesizlik, tembellik ve huysuzluk gibi terimlerle izah edilmeye çalışılır. Dolasıyla belirtileri görmezlikten gelmeden, şiddet uygulamaya kadar geniş bir yelpazede çözüm aranır. Belirtileri bu sorunun yansımaları olarak görmek yerine suçlu aramak ve sonunda çocuğu cezalandırmak aslında en büyük çözümsüzlüğü üretmek demektir.
  Anne/babaların sürekli birbirlerini suçlayarak, 'adeta sorunun nedeni ben değilim' mesajını vermeye çalışmaları, ev içindeki huzuru bozarak çocuğa ulaşmamızı daha da güçleştirir. Başta eğitimciler olmak üzere çocukla ilgili her kesimin DEHB hakkında temel bilgilere sahip olması gerekir. Toplumda yaygınlığı hiç de azımsanmayacak oranda olan bu sağlık ve eğitim sorunun erken teşhisi anne-baba-çocuk üçgeninde oluşacak yanlış tutumların en aza indirilmesini sağlar.
  
  TEDAVİ
  Tedavinin ilk şartı, aile okul ve hekim arasında sıkı işbirliğidir. Çünkü DEHB evde olduğu kadar okulda da sorun yaşanmasına neden olur. Öğrenmeyle ilgili sorunlar yanında arkadaş ilişkilerinde yaşanan sorunlar ve kurallara uyma güçlüğü aile ve okulun ortak ve sağlıklı yaklaşımlarıyla aşılabilir.
  Öncelikle ailenin hiperaktivite hakkında bilgi sahibi olması gerekir. Çünkü çocukta var olan sorunların nedenlerini başka yerlerde aramak, çözüm üretmeyi engellediği gibi, telafisi mümkün olmayan yanlış yaklaşımlar sergilenmesine neden olacaktır. Çocukla olan ilişkimizi düzenleyebilmek için DEHB belirtilerini yanlış yorumlamamak gerekir. Çocuğun davranışlarını ya da derslerle ilgili zorluğunu yaramazlık ya da tembellik olarak yorumlayan anne-babalar çocukla ilişkilerinin bozacak derecede sürekli ceza verme eğilimindedirler. Oysa bu çocukların cezalardan pek anlamadıkları kısa süre içinde görülecektir. Tedavide çocukla yeniden sağlıklı ilişki kurabilmenin yolları aranır. Ailenin çocuğa yönelik tutumları gözden geçirilerek yanlışlar ayıklanmaya çalışılır.
  DEHB'nun tedavisinde ilaçlar önemli yer tutarlar. Dikkat arttırmaya ve davranışların kontrol edilmesine yönelik ilaç tedavisi uzun yıllardır kullanılmaktadır. Stimülanların bulunmasıyla ilaç tedavisinde ciddi gelişmeler olmuştur. Günümüzde DEHB'nun tedavisinde Metylfenidat, dextroamfetamin ve pemolin gibi stimülanların yanında bazı antidepresan ve karbamezapin'den yarar görüldüğü bilinmektedir. Medikal tedaviden elde edilen sonuçlar çocuğun yaşı, zeka düzeyi, ailenin tedaviye uyumu ve sebatı gibi faktörlerden etkilenmektedir. Stimülanların devreye girmesiyle tedaviden elde edilen başarı oranı oldukça artmıştır. Stimülanlar; tedavideki başarıları yanındı, güvenilir ilaç olmaları, çocuklarda bağımlılık yapmamaları ve yan etkilerinin az olması nedeniyle tercih edilirler.
  
  Ülkemizde psikiyatrik ilaç kullanımı konusundaki yanlış bilgilenmeler DEHB olan çocukların gerektiğinde ilaç kullanmalarını da engellemektedir. Ailenin yan etkilerden korkarak ilaç reddetmesi, tedaviyi geciktirmekte ve sonradan geri dönüşümü olmayan sonuçlar doğurabilmektedir.
  
  Öğrenme güçlüğü çeken çocuklarda özel eğitim programlarının uygulanması gerekebilir. Kalabalık sınıflarda dikkatlerinin dağılması nedeniyle öğrenemeyen çocuklara bireysel eğitim öğrenemeyen çocuklara bireysel eğitim desteği verilmelidir. Olumsuz davranışların düzeltilmesi ve yerine olumlu davranışların konulması için çeşitli destekleyici ve davranışçı tedavi teknikleri uygulanabilir.
  
  DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU
  - Çoğunlukla elleri ayakları kıpır kıpırdır ve oturduğu yerde kıpırdanıp durur.
  - Çoğu zaman hareket halindedir ve bir motor tarafından sürülüyormuşçasına koşuşturur durur, yükseklere tırmanır.
  - Oturması istendiğinde, oturduğu yerde bir müddet kalmakta güçlük çeker.
  - Dikkati konu dışı uyaranlarla çabuk dağılır.
  - Zihinsel çabayı gerektiren ders dinleme, ders çalışma, okuma ve yazma görevlerinden kaçar.
  - Ödevlerde ve sınavlarda dikkatsizce hatalar yapar.
  - Sabırsızdır, sırasını beklemekte güçlük geçer
  - Kendisiyle konuşulduğunda sanki dinlemiyormuş izlemini verir.
  - Sakin ve gürültüsüz biçimde oynamakta zorluk çeker
  - Verilen yönerge ve ödevleri yapmakta zorlanır, bu işi tamamlamadan diğerine geçer
  - Çok konuşur, sık sık başkalarının sözünü keser ve lafa girer.
  - Çabuk unutur, sık eşya kaybeder.
  - Çoğu zaman sonuçlarını düşünmeden tehlikeli işlere girer.
Okula yönelik olumsuz duygular ve nedenleri
- Bir birey olarak gelişmekte olan öğrenci, hiç kuşkusuz, özellikle zihinsel alanı başta olmak üzere gelişimin tüm alanlarında okul ile çok yakından etkileşim halindedir. Bu etkileşimin, eğitim ve öğretim sürecinin temeli olduğundan hiç kuşku yoktur. Bu nedenle öğrencinin okula yönelik duyguları ve bakış açıları eğitim ve öğretimi dolaylı/dolaysız etkileyen bir faktör olarak karşımıza çıkmaktadır.
  
  Esas olarak bu incelememizin konusunu da öğrencideki okula yönelik olumsuz duygular oluşturmaktadır. Okula yönelik olumsuz duygular, eğitim ve öğretim sürecini neredeyse durduracak kadar önemlidir. Bu nedenle eğitimcilerin bu alanda bilgili ve kendilerini sürekli geliştirerek her an donanımlı olmaları gereklidir. Çünkü aşağıda inceleyeceğimiz üzere okula yönelik olumsuz duyguların denetlenebilir ve denetlenemez bir çok nedeni oluşundan dolayı eğitimcilerin her hangi bir anda ve aşamada karşılaşabilecekleri bir sorundur.
  
  Teorik olarak okul, bulunduğu ülkenin yasaları ile işleyen, bu yasaların görmeyi arzuladığı bireyleri yetiştiren, kendisi ve toplumu ile uyumlu, bilgi ve görgü düzeyi yüksek, zihinsel ve yaşamsal sorunların çözüm yöntemlerini öğrenmiş bireyler yetiştirmeyi hedefler. (Kepçeoğlu, Taşdemir, Ertürk, Shretzer ve Stone, Yavuzer) Görüldüğü gibi eğitimcilerin verdiği okul tanımı içeriği ve yapısı gereği aslında siyasidir. Ve siyasetinin hedeflerini bağlı bulunduğu ülkenin yasaları belirler. Her ne kadar ülkemizdeki okulların bu niteliklere ne kadar yaklaştığı tartışılması gereken bir konu olsa da okula yönelik olumsuz duyguların en temelinde yer alan ‘disipline edicilik’ işlevinden dolayı okul tanımına ihtiyacımız oldu. Çünkü, doğal olarak disipline edilmek insan için alabildiğine zor ve tepkilerle karşıladığı bir durumdur. Ve okul, toplum ve yasalar içindeki güçlü konumu nedeniyle tercih edilen değil mecburen gidilen bir mekan olmakla verilen karşı tepkiler zamanla pekişmektedir.
  
  Okula yönelik olumsuz duygular her eğitimcinin sık karşılaştığı bir konudur. En bariz şekliyle okula gelmek istemeyen öğrenciden tutun da, derslerde konuşarak, gezerek tüm öğrencilerin ve öğretmenlerin dikkatini dağıtan öğrenciye kadar, hatta neredeyse sessiz bir protesto gibi hiç konuşmayan, derslere katılmayan, hiç kimse ile arkadaşlık dahi kurmayan öğrenciye kadar defalarca gözlenmiş ve çözülmeye yada kendi haline bırakılmıştır.
  
  Bu noktada gerekli olan bir açıklama vardır. Derslerde konuşan her öğrenci, okulun tüm kurallarını hiçe sayarcasına aktif olan her öğrenci okula karşı olumsuz duygular içinde midir? Tam tersi olarak, bazen böyle davranışları olan öğrencilerde, okulun sosyal boyutu olan arkadaşlık ilişkileri nedeniyle okula bağımlılıktan bahsetmek bile yerinde olacaktır.
  
  Yine aynı şekilde karıştırılmaması gereken bir başka durum de ‘okul fobisi’ olarak nitelendirdiğimiz olgudur. Okul fobisi kuvvetli bir endişe nedeni ile öğrencinin okula gitmeyi reddetmesi ya da bu konuda isteksiz görünmesidir. (Yavuzer, 1993) Okul fobisini incelemeye çalıştığımız olgudan ayıran kriterler vardır. Çoğu kez okul fobisi tepkileri bedensel yakınmalarla ifade edilir ve bu fobiyi yaşayan birey kendini evde tutma çabası içerisindedir. Bedensel yakınmalar; mide bulantıları, karın yada baş ağrıları şeklinde olabilir. Ve en ilginci okula gitme ‘tehdidi’ ortadan kalkınca kendiliğinden geçer. Okul fobisi olan öğrencileri ayıran bir diğer kriter ise, okul fobisi olan öğrencilerin okul başarılarını genelde orta düzeyde olması ve ödevleri ile yakından ilgilenmeleridir. Ama okula yönelik olumsuz duyguları olan öğrenciler, mesela okul kaçakları, genellikle okulu sevmezler, aynı zamanda tembeldirler ve akademik bir amaçları yoktur (Yavuzer, 1993).
  
  Okula yönelik olumsuz duyguları olan öğrencilerde eğer fırsatını bulurlarsa okuldan kaçma eğilimi vardır. Derslerine karşı ilgisizdirler, ödevlerini ise ya yapmazlar ya da son anda birsinden elde etmeye çalışırlar. Otorite konumunda olan anne-baba, öğretmen ya da diğer kişilerle ilişkilerinde ortaya çıkan aksamalar çoğu kez onların zeka düzeyinden kuşkulanmamamıza yol açacak kadar barizdir. Oysa bu öğrencilerin sorunu zeka düzeyleri ile ilgili değildir. Arkadaşlık ilişkileri genel olarak sınıf içindeki küçük ve hareketli grupların liderliği şeklinde olur. Eğer kendilerinden baskın bir diğer lider varsa, onun sırdaşı ya da sağ kolu oluverirler. Akademik amaç tanımları kişiselleşmemiştir; neden okula gelmek zorunda bırakıldıklarını anlamamışlardır ve bu tanım çoğu kez ezberlenmiş ve üzerinde düşünülmemiş cümlelerden oluşur.
  
  Silah’ın araştırmasına göre: Okul rehberlik servisleri ve disiplin kurullarından elde edinilen bilgiye göre, öğrencilerin bu alandaki tipik uyumsuzluk davranışları şöyledir: Sinirlilik, saldırganlık, kıskançlık, kin ve nefret, isyankar davranma, okul kurallarına uymama, okul eşyalarına zarar verme, okuldan kaçma, devamsızlık alışkanlığı, öğretmen ve arkadaşlarına saygısız davranma, arkadaşını dövme, sözle sarkıntılık yada küfür etme, yalancılık, çalma gibi duygusal kökenli tepkilerdir. Öğrencilerin çoğu bu duygusallıklarını açığa vurarak okul, aile ve toplumsal çevre ile uyumsuzluğa düşmüşlerdir. Bir bölümü de duygusallıklarını dışa vurmadıkları yansıtamadığı için kendi benlikleri ile geçinemeyen güvensiz, kaygılı ve huzursuz çocuklardır (Yaşadıkça Eğitim, Sayı 24, 1994)
  
  Bu kadar ağır sonuçlara gebe olan okula karşı olumsuz duyguların nedenleri neler olabilir? Hangi alanların hangi eksikleri ya da kimlerin hangi tutumları öğrencide okula yönelik olumsuz duyguların yerleşmesine neden olabilir?
  
  Bu alanların ve kişilerin başında aile ve anne-baba gelmektedir. Çünkü çocuğun yaşamındaki tüm alanların, tüm uyaranların nasıl algılanması gerektiği eğitimin ilk verildiği yer ailedir. Her çocuk okula geldiği zaman aile ortamının izlerini taşır. Okul, eğitim ve öğretim görevlerini yerine getirirken aile ortamının çocuk üzerindeki etkilerine dayanmak ev onlardan hareket etmek zorundadır. Aile ortamının çocuk üzerindeki etkisi okulun eğitim anlayışına uygun olabilir yada tam tersi okul tarafından istenmeyen türde olabilir (Oktay, 1993).
  
  Oktay’ın da temas ettiği gibi, ailenin okula yönelik bakış açısı, çocuk üzerinde ailenin sosyo-ekonomik yada eğitim düzeyinden çok daha etkilidir. Bu nedenle okula yönelik olumsuz duygular içindeki öğrenciyi anlamanın ilk ve temel koşulu ailenin eğitim kurumuna yaklaşımını anlamakla başlayacaktır. Ailenin eğitim kurumuna yönelik bakış açısı, ülkemizde yasal bir zorunluluk olan ilköğretim eğitimi sürecinde bariz şekilde gözlenebilmektedir. Ailenin, alınacak eğitimin yararına ve eğitim kurumunun doğruluğuna ilişkin yargıları öğrencide olumlu yada olumsuz duyguları başlatacak, ortaya çıkaracak yada pekiştirecektir.
  
  Yavuzer’in araştırması bu konuya getireceği netlik açısından önemlidir. Bu araştırma 335 ilköğretim 5. Sınıf öğrencisi üzerinde yapılmıştır. Araştırma bulgularına göre, okulda başarısı düşük öğrencilerin %45’inin annesi, %21’inin de babası hiç eğitim almamıştır. Buna karşılık okulda başarılı olan öğrencilerin ise annelerinin %18!i, babalarının da %8’i hiç eğitim almamıştır. Silah’ın araştırma sonuçlarına göre ise; okula yönelik olumsuz duyguları olan öğrencilerin uyumlarını güçleştiren etmenlerin %36.8’i aile ve diğer sosyal çevreden kaynaklanmaktadır. Silah bu etmenleri şu şekilde sıralamıştır:
  - Ailenin eğitim düzeyinin düşük oluşu
  - Ailenin ekonomik düzeyinin çok düşük oluşu
  - Evde sağlıklı çalışma ortamının olmayışı
  - Ailenin fazla baskı yapması
  - Aile ortamı huzursuzluğu, aile geçimsizliği
  - Ailenin, çocuğu okul dışında çalışmaya zorlaması
  - Ailenin çocuğun eğitimine ilgisiz kalması
  - Evin okula uzaklığı
  - Ailenin çocuğu okutmak niyetinde olmayışı
  Bu etmenler farklı araştırmacılar tarafından farklı şekillerde tasnif edilmiştir. Ama temel olarak bu sınıflamalarda ortak olan nokta, ailenin öğrenciye yaklaşımının ve öğrencinin aldığı eğitimin gerekliliğine olan inancının ve eğitim kurumuna duyduğu güvenin öğrenciyi direk olarak etkilediğidir. Bu durumda okul yönetimlerinin ve rehberlik servislerinin bu konuya ciddi ve programlı bir şekilde eğilmeleri kaçınılmaz olacaktır. Rehberlik servisleri aracılığı ile aile ve yapısı tanınarak gerekli işbirliğine gidilmeli ve öğrencideki aileden kaynaklanan okula yönelik olumsuz duygular oluşturucu etmenler aşılmaya çalışılmalıdır.
  
  Okula yönelik olumsuz duygulara kaynaklık eden ikinci önemli etmen ise, eğitim kurumu kaynaklıdır. Okulun idari yapısı, öğretmenlerin ders içi ve ders dışı tutumları, derslerin işleniş biçim ve araç-gereç zenginliği de okula yönelik olumsuz duygular oluşturacak yapıda olabilir. Yine de okulun fiziki özelliklerinden çok okulda uygulanan eğitim sisteminin daha baskın olduğunu gösteren araştırmaların sayısı oldukça fazladır. Her öğrencinin aynı şekilde eğitim görmesini gerektiren bir program, öğrencinin bireysel özelliklerini dikkate alamaz. Ülkemizde uygulanmakta olan öğretim “ortak öğretim sistemine” göre hazırlanmış, bir başka deyişle orta düzeydeki öğrencinin kapasitesi ölçüt alınarak düzenlenmiş bulunmaktadır. Dolayısı ile dersler bazı öğrencilere güç, bazı öğrencilere kolay gelmektedir. Bunun sonucu olarak da bir bölümü hayal kırıklığına uğrarken bir bölümü de tembelliğe alışmaktadır (Yavuzer, 1993)
  
  Uzmanlar, ilgi ve yeteneği doğrultusunda öğretim gören çocukların, eğitim alanında başarılı ve kişisel uyumlarının da yerinde olduğu görüşündedirler. Hatta onların görüşleri formal öğretim çalışmaları dışında, özel ilgi ve yeteneklerini doyuma ulaştıran informal uğraşlar bulan çocukların öğretim yaşantılarında daha başarılı ve uyumlu oldukları yönündedir (Silah, 1992).
  
  Ülkemizde tek merkezli yönetim ve bu sisteme uygun kitleler yetiştirme politikaları nedeniyle daha uzun zaman bu sorun çözüleceğe benzemiyor kanaatindeyiz. Vatandaşına neredeyse paranoyak bir içgüdü ile saldıran anlayışın kendi varlığının devamı için gerekli gördüğü vatandaşına yaklaşımı eğitim alanında ciddi sıkıntılara neden olmaktadır. Eğitim müfredatları çoğu kez en ilgili öğrenciyi dahi eğitimsiz kalmaya gönüllü edecek derecede yüklü ve yaşamın alanlarında pratik bir ifade bulamasa bile yetiştirilmeye çalışılan ideolojik zihniyet için fazlası ile yanlıdır. Üstelik kullanılan yöntemin tartışma ve paylaşımdan ziyade “bu böyledir” şeklindeki dayatması da ayrı bir sorun olarak ele alınmalıdır.
  
  Silah, eğitim ve okul kaynaklı sorunların öğrencide olumsuz duygulara kaynak oluş oranını %51.3 olarak vermektedir ve doğal olarak bu rakam cidden oldukça yüksektir. Bu sorunları Silah şu şekilde tasnif etmiştir:
  - Öğretmenlerin ve yöneticilerin öğrenciyi tanıyamaması
  - Öğretim programlarının ağır oluşu
  - Öğretimde deney ve uygulamaya yer verilmeyişi
  - Derslerin ilgi çekici hale getirilmeyişi
  - Sınıfların kalabalık ve gürültülü oluşu
  - Okul ders araçlarının yetersiz oluşu
  - Öğretmenlerin öğretim yöntemlerinin yetersiz oluşu
  - Okulun ısı, temizlik ve sağlık koşullarının yeterli olmayışı
  - Öğretmenlerin sayı ve nitelik yetersizliği
  - Okulun cezalandırma yöntemlerinin çok katı oluşu
  Okula yönelik olumsuz duygulara kaynaklık edebilecek bir diğer alan da öğrencinin kendisidir. Öğrencinin içinde bulunduğu dönem (ergenlik, okul değiştirme, hastalıklar, ilişkilerinin algılanış biçimi vs.), öğrencinin eğitime yaklaşımı, eğitim kurumunu nasıl algıladığı da okula yönelik olumsuz duygulara kaynaklık edebilecektir. Silah araştırmasında öğrenci kaynaklı sorunların oranını %11.9 olarak vermektedir. Silah öğrenci kaynaklı sorunları şu şekilde tasnif etmiştir:
  - Gelecek için kararsızlık ve psikolojik danışma ihtiyacı içinde olma
  - Yüksek öğretim yapamama korkusu
  - Sınıfta kalma korkusu
  - Öğrencinin kendine güven duymayışı
  - Yeni durumlara uyun güçlüğü
  - Yeterince zeki ya da yetenekli olmayış
  - Heyecansal kişilik yapısında oluş
  - Çok çekingen bir kişilik yapısında olma
  - Sıkıntı ve bunalım içinde oluş
  - Aşırı alıngan bir kişilik yapısına sahip olma
  - Sağlık koşullarına uygun iyi beslenememe
  - Önemli sağlık sorunlarının oluşu
  - Çok sinirli ve kendini kontrol gücünden yoksun oluş
  - Özürlü yada çirkin oluş
  - Diğer duygusal kompleks ve saplantılar
  Sonuç olarak; okula yönelik olumsuz duygular tüm öğrencilerde zaman zaman görülebilen ve çeşitli nedenleri olan bir olgudur. Bu olgu ile karşılaşan anne-baba, eğitmen ve idarecilerin duygusallığa kapılmadan mantıklı çözümler aramaları gerekmektedir. Hiç kuşku yok ki, çözüm aşaması ne anne-babaların, ne eğitmenlerin ne de idarecilerin tek başına aşabilecekleri bir basamak değildir. Rehberlik servisleri aracılığı ile sağlanacak entegrasyon diğer sorun alanlarının çözümünde gerekli olduğu gibi bu alanda da şarttır.
  
  Bu yönde okulların önemli eksikleri vardır. Okullarımızda öğrenciyi tanımayı, problemlerine tanı koyarak çözümleyip ilgi ve yetenekleri doğrultusunda yöneltmeyi amaçlayan eğitsel çalışmalara ve psikolojik yardım hizmetlerine işlerlik kazandırılmalıdır (Silah, 1992).
  
  Bu hedeflere varabilmek için de okullarda eğitim hizmetlerinin niteliklerinin arttırılması, en önemlisi çağdaş ve bilimsel eğitim metotlarının okula girişi ve öğretmen ve idarecilerden başlanarak tüm eğitim elemanlarının zihniyetlerini yenilemeleri gerekecektir. Ancak böylelikle eğitilmeleri gibi zor bir işi başarmalarını beklediğimiz öğrencilerdeki gerginlik ve okula yönelik olumsuz duyguları anlayabilir ve çözüm yolunda kalıcı adımlar atabiliriz.
  
  Hazırlayan:
  Mahmut Şefik NİL
  
  KAYNAKLAR
  
  YAVUZER, Haluk. Çocuk Psikolojisi, 1993, İstanbul
  KEPÇEOĞLU, Muharrem. Psikolojik Danışma ve Rehberlik, 1986, İstanbul
  TAŞDEMİR, Mehmet. Birleştirilmiş Sınıflarda Eğitim, 1997, Kırşehir
  YILMAZ, Mustafa. Eğitim ve Bilim, 1989, Ankara
  YÖRÜKOĞLU, Atalay. Gençliğin Eğitimi, 1986, Ankara
  YÖRÜKOĞLU, Atalay. Gençlik Çağı, 1986, Ankara
  ÖZGÜNEL, Sevgi. İlkokulun İlk Günlerinde Çocuk, Yaşadıkça Eğitim, Sayı 24
  SİLAH, Mehmet. Diyarbakır İl Merkezi Orta Öğretim Okullarında Eğitim sorunlarının, Öğrenci Başarısı, Zihinsel Yetenek ve Kişisel Uyuma Yansıyan sonuçları, Yaşadıkça Eğitim, Sayı: 24
  OKTAY, Ayla. Okul Ortamı ve Veli Öğretmen İlişkisinin Okul Başarısına Etkisi, Yaşadıkça Eğitim, Sayı: 30
  TUZCUOĞLU, Necla. İlköğretimde Rehberlik, Yaşadıkça Eğitim, Sayı:30
Öğrenme Güçlüğü
- Ülkemizde öğrenme güçlükleri yasa ve yönetmeliklerde yer almasına rağmen, öğrenme güçlüğü muhtemel olan çocuklar için sistemli eğitim düzenlemelerine yer verilmemiştir ancak özel eğitim kurumlarının ve özel dershanelerde sistemli olmayan bir şekilde bu çocuklara eğitim hizmeti götürüldüğü tahmin edilmektedir.
  Çok değişik şekillerde tanımlanabilen öğrenme güçlüğü tanımlarında bazı ortak özelliklere işaret etmektedir. Öğrencinin zihinsel yeteneğinin olmasına rağmen, akademik geriliğinin olması öğrenme güçlüğünün temelini oluşturmaktadır. Yaygın olarak kabul edilen özelliklerden biriside gelişim örüntülerindeki dengesizliktir bunun anlamı ise çocuğun başarı alt testlerinden almış olduğu puanların çok farklı oluşudur. Özellikle önceki yıllarda yapılan tanımlarda beyin zedelenmesi yaygın olarak yer almaktaydı, ancak beyin zedelenmesi kolay tanılanmaması nedeniyle beyinin hatalı işleyişi sonucu öğrenme güçlüğü oluştuğu kabul edilmektedir. Yine tanımların çoğunda ortak olan özellik, öğrenme güçlüğüne çevresel yetersizliklerin yol açmadığı, zihinsel yetersizlik ve davranış bozukluklarından da farklı olduğudur.
  
  Tanımlardaki farklılık nedeniyle öğrenme güçlüğüne ilişkin yaygınlık oranları çok farklılık göstermektedir. Ancak okul çağındaki çocukların %2 ile %3 ‘ünün öğrenme güçlüğü gösteren çocuklar olduğu tahmin edilmektedir.
  
  Öğrenme güçlüğünün nedenleri kalıtsal, çevresel, (niteliksiz öğretim ) ve biyo-kimyasal olarak ifade edilebilir. Öğrenme güçlüğüne beyin zedelenmesinin mi yoksa beynin yanlış işlemesinin yol açtığı bilinmemektedir. Yiyecek boyalarına ve vitamin yetersizliğine öğrenme güçlüğünün olası nedenleri olarak bakılmaktadır. Yine öğrenme güçlüğü gösteren ailelerde yaygınlık yüksektir ancak bunun kalıtımsal mı yoksa çevresel etmenlerden mi kaynaklanmaktadır kesin olarak bilinememektedir yine niteliksiz öğretimde bir başka çevresel etmen olarak karşımıza çıkmaktadır. Yukarıda belirtildiği gibi özel öğrenme güçlüğü terimi algısal güçlükleri, beyin zedelenmesinden etkilenmiş olanları, disleksiya ve gelişimsel afazyayıda içermektedir ancak öğrenme güçlüğünün tanımı ekonomik, kültürel, çevresel yoksunlukları, davranış bozukluklarını, zihinsel, bedensel, görme ya da işitsel yetersizliklerinin sonucunda oluşan öğrenme güçlüklerini kapsamamaktadır.
  Öğrenme güçlüğü gösteren çocuklar, özellikleri bakımından birbirinden çok farklı özellikler göstermektedirler. ancak tümünde tümün de gözlenebilen ortak özelliklerden birisi, çalışma becerilerini kullanma yetenekleri sınırlıdır. Yaygın olarak söz edilen, ancak öğrenme güçlüğü gösteren çocukların tümünde gözlenemeyen özellikler ise şöyledir: algısal –devimsel ve eşgüdüm problemleri, dikkat yetersizlikleri ve aşırı hareketlilik, düşünme bellek problemleri sayılabilir.
  
  Öğrenme güçlüğünün,zihinsel yetersizlik ve davranış bozukluklarından ayrımı yapıldığında, Öğrenme güçlükleri ayrı bir yetersizlik alanı olarak karşıma çıkmaktadır. Ülkemizde Öğrenme güçlüğü gösterdiği tahmin edilen öğrencilerden bazılarının normal sınıflarda, diğerlerinin ise zihinsel yetersizlik gösteren çocuklar için düzenlenmiş olan alt özel sınıflarda eğitimlerine devam ettikleri görülmektedir. Her iki ortamda da gerekli önlemler alınmamışsa eğitimleri için faydalı olabileceği söylenememektedir.
  
  Zihinsel yetenekleri normal sınırlar içersinde olan ancak öğrenme güçlüğü gösteren çocuklar için normal sınıf ortamında özel önlemler alınmaması nedeniyle çoğunlukla eğitimlerini ilköğretimde yarıda bırakmaktadır.
  
  Öğrenme güçlüğü olan çocukların eğitiminde çok değişik yaklaşımlara yer verilmektedir. Bu yaklaşımlardan psikolojik süreçlerin kazandırılması için öğretimde ağırlık psikolojik süreç testlerinde ve öğrenme süreçlerindedir bu yaklaşıma göre sağlanan eğitimin özelliği Kephart’ın yaklaşımıyla özetlenecek olursa, çocuğun akademik becerileri öğrenememesinin nedeni, algısal devim uyumunun gelişmediğindendir. Bunun düzeltilmesi için geliştirilen program önce devimsel becerilerin, sonrada görsel algılamanın kazandırılmasını içeren bir programdır.
  Sınıf öğretmenleri sınıfta bulunabilecek Öğrenme güçlüğü göstermesi olası çocuklara yardımcı olabilmesi öğrenciye yardımcı olabilmesi, tüm öğrencilerin aynı şekilde öğrenmedikleri varsayımı ve özelliklerine göre öğretimi düzenlemesi ile mümkündür. Nitelikli öğretim programıyla öğrenme güçlükleri engellenebilir.
  Çok duyulu öğretim yaklaşımında, duyular psikolojik süreçlerle birlikte kullanılmaktadır. Bu yaklaşımda psikolojik süreçlerin geliştirilmesi akademik konularla olmaktadır.
  Bilişsel davranış değiştirme yaklaşımında belli davranışların değiştirilmesi yerine çocuğun düşüncesini değiştirerek, öğrenmede kendi kendine yetmesini kazandırılmaya çalışılmaktadır.
  Davranış değiştirme yaklaşımı aşırı hareketliliği ve dikkat problemlerini kontrol için Öğrenme güçlüğü gösteren çocuklarda yaygın olarak kullanılmaktadır. Dikkat problemlerinin ve aşırı hareketliliği kontrol amacıyla öğretim yapılandırması ve uyaranların azaltılması yaklaşımına da yer vermektedir.
  
  Öğrenme Güçlüğü Kavramını Anlatmak İçin İki Tanım
  Kirk ve Baterman’a göre (1962) ; Öğrenme güçlüğü olası serebral disfonksiyon yada duygusal ve davranışsal sıkıntının neden olduğu psikolojik özür sonucu, konuşma dil ve okuma-yazma, aritmetik ve diğer bir veya bir kaçından gecikmiş gelişme süreci, bozukluk yada gerilik anlamına gelmektedir. Zihinsel gerilik ne duyuşsal yoksunluğunun ne de kültürel eğitsel faktörlerinin bir sonucudur.
  
  Özürlü Çocuklar Ulusal Danışma Kurulunca (1968)ise şöyle bir tanım verilmektedir.; Öğrenme güçlüğü, tedavisi için özel eğitsel teknikleri gerektiren bir veya daha fazla eksiklik anlamına gelir.
  Öğrenme güçlüğü olan çocuklar, genellikle mekan uyumu, matematik, yazma okuma konuşma, bir ya da daha fazla alanda gerçek başarıyla beklenen başarı arasındaki çelişkiyi sergiler öğrenme güçlüğü, birincil olarak duyuşsal, devinsel, zihinsel ve duygusal özürlerin sonucu ya da öğrenme fırsatının yokluğu demek değildir.
  Tedavi, özel eğitim teknikleri işleyişlerini ve bunun bulgularına dayalı olarak eğitsel planlamayı gerektirir. (Özürlü Çocuklar Ulusal Danışma Kurulunca 1968)
  Öğrenme Güçlüğü nün tanımında sayısal rakamlar kullanılmaması tam anlamıyla bir somutluk elde edilememesi ( zeka bölümünün sınırının tam belirtilmemesi, işitme kaybının düzeyinin gösterilmemesi gibi ) ve bu kategoriye giren çocukların birbirinden çok farklı özellikler göstermesi nedeniyle birkaç açıklama yeterli olmamaktadır.
  Öğrenme Güçlüğü kavramının tanımlarında bulunan ortak noktaları ifade etmek konunun anlaşırlılığını mümkün kılacaktır; Tanımlarda birinci olarak kültürel yönden avantajsızlık durumlarından ve temel duyu organlarının bozulmasından arınık “yeterli” zihinsel yeteneği gerektiren el sürülmemiş yönler vurgulanmaktadır. Kültürel yoksunluğu olan çocuklar bu guruba dahil edilmemektedir. Ancak son yıllarda beyin zedelenmesinin kesinlik kazanmadığının anlaşılması, çevresel yoksunluğun önemli bir faktör olarak öne çıkmasına neden olmuştur.
  Tanımlarda akademik gerilikten bahsedilmiştir. Akademik gerilik; kişinin standartlaştırılmış bağıl zeka testleriyle ölçülen potansiyeline uygun düzeyde başarıyı ya da performansı gösterememesidir. Akademik gerilikte zeka düzeyine ve yaşına göre başarması gereken alanlardan bazılarında başarısız olması hatta sınıf düzeyinde bu derslerden iki yıl geride bulunmasıdır.
  Tanımlarda gelişim alanlarında belirgin farklılıklar olduğu ortaya konulmuştur. Standartlaşmış bağıl başarı testlerinin okuma, yazma, matematik ve diğer alt testlerden alınan puanlar arasında belirgin bir farklılık olduğu ifade edilmektedir.
  
  Tanımlarda beyin zedelenmesi konusu çokça ele alınmakla birlikte öğrenme güçlüğü gösteren çocuklarda beyin zedelenmesi bulunduğuna ilişkin nörolojik bulgular sınırlıdır. Ancak alanda çalışan kişiler çocuğun hareketlerine bakarak beyinlerinde zedelenme olduğunu ifade etmektedirler. Nörolojik bulgular, beyin zedelenmesini işaret etmedikçe böyle bir tanı koymak doğru değildir. Son yıllarda literatürde beyin zedelenmesi terimi yerini beynin yanlış işleyişi terimine bırakmaktadır.
  Tanımlarda öğrenme güçlüğü gösteren çocuklarla davranış bozukluğu gösteren ve zihinsel yetersizliği olan çocuklar benzer özellikler göstermektedir ve uygulanmakta olan eğitim programında paralellik görülmektedir. Bu nedenle zihinsel yetersizlik ve davranış bozukluğu gösteren çocuklarda an öğrenme güçlüğü gösteren çocukları ayırma özen gösterilmelidir.
  
  Öğrenme Güçlüğü Gösteren Çocukların Özellikleri
  Öğrenme güçlüğü gösteren çocukların her biri birbirinden farklı özellikler göstermektedir. Her ne kadar farklı olsalar da bazı ortak noktalar bulunmaktadır.
  Dikkat bozuklukları ve Aşırı hareketlilik; öğrenme güçlüğü gösteren çocukların dikkatle ilgili problemleri bulunmaktadır. İşitsel ve görsel her iki alanda da problem bulunmaktadır. Normal çocuklara oranla dikkatleri daha çabuk dağılmaktadır. Hareketliliği yaşıt çocuklara göre değerlendirilmelidir. Çocuklar için hareketli olmak gayet doğaldır. İlkokul 1. veya 2. Giden çocuk üç, dört yaşın hareketliliğini halen gösteriyorsa bu durum onun okul başarısını etkileyecektir.
  Çalışma Yetilerini Kullanmaktaki Yetersizliği; çalışma yetilerini kullanma yeteneğinin iki boyut bulunmaktadır.
  A. Problemin etkili bir şekilde çözülmesi için gerekli olan kaynakların stratejilerin ve becerilerin farkına varılması.
  B. İşin ya da problemin başarıyla tamamlanmamasına yol açacak şekilde, yapılacak işlerin planlanması, süren etkinliklerin etkinliliğini sürekli değerlendirilmesi gibi unsurları kapsayan, kendi kendini düzenleme mekanizmasını kullanma yeteneğidir.
  
  Öğrenme güçlüğü gösteren çocukların çoğunda bu çalışma becerilerini kullanma yetilerinde sınırlılıklar görülmektedir.
  Algısal Bozukluklar; Algılamadaki yetersizlikler arasında işitsel ve görsel algılama en önemlileridir. Öğrenme güçlüğü gösteren çocukların görsel algılama (görme duyusundan gelen uyaranın yorumlanası ve örgütlenmesi) problemi gösterdiği ifade edilmektedir. Öğrenme güçlüğü gösteren çocuklar görsel algılama yetenekleri değerlendirildiğinde, gurup olarak daha başarısız olmaktadırlar. Görsel algılama problemi gösteren çocuklar harfleri kopya edemeyebilir ve bazı geometrik şekilleri birbirinden ayırt edemeyebilir.
  Öğrenme güçlüğü gösteren çocuklarda işitsel algılama güçlüklerine normal çocuklardan daha fazla rastlanmaktadır. İşitsel algılama problemi olan çocuklar kapı ziliyle telefonun sesini karıştırabilmektedir. Öğrenme güçlüğü gösteren çocukların, işitsel algılama da sorunlarının olması doğal karşılanmaktadır.
  
  Görsel ve işitsel algılama ayırımları yapamayan kişilerin, başlangıçta görme ve işitsel keskinlikleri ölçülür. Normal olduğu kabul edilirse görsel ya da işitsel algılama güçlüklerinden şüphe edilir. Görsel ve işitsel algılama problemleri okuma problemleriyle bağlantılıdır. Ancak, okuma güçlüklerinin nedeninin algılama problemleri olduğu söylenemez.
  
  Algısal –Devimsel Ve Genel Eşgüdüm Problemleri; Öğrenme güçlüğü gösteren çocukların yaşıtlarına göre devimsel becerilerin kullanılmasını gerektiren bedensel etkinliklerde güçlükleri ve eş güdüm problemleri olduğu belirtilmektedir. Ancak bu tür problemleri olmayan çocuklardalar da öğrenme güçlüğü gösterebilir. Öğrenme güçlüğü gösteren çocuklarda fiziksel hareketlerde bir yavaşlama görülebilir koşma zıplama topu atma tutma gibi hareketlerde. İnce devimsel hareketlerde, yazma gibi, güçlükler olabilmektedir. Algısal –devimsel ve genel eşgüdüm problemleri
  Düşünme Ve Bellek Problemleri; Genel olarak öğrenme güçlüğü gösteren çocuklarda görsel, işitsel uyaranları bellekte tutmakta problem yaşamaktadırlar. Öğrenme güçlüğü gösteren çocukların belleği gerektiren işlerde neden zayıf oldukları açıklanmaktadır; 1- öğrenme güçlüğü gösteren çocuklar normal çocukların belleme sürecinde kullanmayı öğrendikleri stratejilerde yeterli değildirler. Örneğin, herhangi bir yetersizliği olmayan bir çocuk bir dizi kelimeyi ezberlerken onların içinden birçok kez tekrarlayacak ve birbirine benzeyen kelimeleri guruplara ayırarak ezberleyecektir. Öğrenme güçlüğü gösteren çocuklar ise, tüm bunları yani bu stratejileri kendiliğinden kullanamamaktadır. 2- öğrenme güçlüğü gösteren çocukların belleği gerektiren işlerdeki zayıflığı onların dil becerilerinin zayıf olmasına bağlanmaktadır. Bu çocukların söze dayalı materyalleri hatırlamaları özellikle güç olmaktadır.
  
  Öğrenme güçlüğü gösteren çocukların problem çözme ve problemin çözülmesinde değişik seçenekler yaratmada ve kavramsallaştırmada da problemlerinin olduğu belirtilmektedir.
  Sosyal Uyum; Öğrenme güçlüğü gösteren çocuklar duygusal bozukluk gösteren çocukların davranış özelliklerini göstermektedir. Öğrenme güçlüğü gösteren çocuğun, kendini değerlendirmesi olumlu değildir. Sınıftaki çocuklar tarafından oyun arkadaşı olarak seçilmemektedir. Çoğu zaman mutsuzdurlar.
  
  Öğrenme güçlüğü gösteren çocukların denetleme odağı dış odaktır. Kendi kendilerini kontrol edemezler ve başlarına gelen olaylardan başkalarının neden olduğunu düşünürler. Ne kadar çabalarsa, çabalasınlar öğrenemeyeceklerini düşünürler yani öğrenilmiş güçsüzlüğü yaşarlar.
  
  KAYNAKLAR
  PROF. DR. ÖZSOY Y. , ÖZYÜREK M., ERİPEK S. Özel eğitime muhtaç çocuklar Ankara, 1990
  PROF. DR. JEFF MC.WHİRTER, ACAR NİLÜFER VOLTAN, Çocukla iletişim İstanbul 1998
Özel eğitimde kaynaştırma
- 1970’ li yıllara değin, engelli çocukların eğitimi, özel sınıf ya da özel eğitim okulu gibi engel türüne göre oluşturulmuş ayrı eğitim ortamlarında gerçekleştirilmekteydi. 1960’lı yılların sonlarında pek çok batı ülkesinde özel eğitimciler, engelli çocukların yaşıtlarından ayrılarak engel türüne göre oluşturulmuş özel eğitim ortamlarında eğitilmelerinin nedenli gerekli ve yararlı olduğunu sorgulamaya başladılar. Bu sorgulamanın temelinde, her çocuğun toplumun bir üyesi olduğu, dolayısıyla da çocuğun eğitim gördüğü normal eğitim ortamlarından yararlanma hakkına sahip olduğu görüşü yer almaktadır. İnsan hakları ile ilişkili bu görüşler kısa sürede, Amerika Birleşik Devletleri ve İsveç başta olmak üzere pek çok batı ülkesinde, ulusal düzeyde kabul görmeye başladı. Her çocuğun sahip olduğu engel derecesi ve türü ne olursa olsun, normal yaşıtlarıyla aynı eğitim ortamlarını paylaşmasına yönelik çabalar her geçen gün artan bir destek görerek günümüze kadar ulaştı.
  
  KAYNAŞTIRMANIN FELSEFİ VE BİLİMSEL DAYANAKLARI
  
  Kaynaştırma, gerektiğinde sınıf öğretmenine ve / veya engelli öğrenciye destek özel eğitim hizmeti sağlanması koşulu ile engelli öğrencilerin normal eğitim ortamlarında eğitilmesidir.
  Özel eğitimde kaynaştırma eğitimini (yaklaşımını) benimseyen eğitimciler “engel” ve “normal” olmak üzere iki grup birey olduğuna karşı çıkarlar. Bu yaklaşımı benimseyen eğitimciler, tartışmalarını iki konuda odaklaştırmıştır.
  Birinci olarak, kaynaştırmayı destekleyen eğitimcilere göre her çocuk, bir engele sahip olsun ya da olmasın, kendine özgü fiziksel, zihinsel, psikososyal özellikler gösteren özgün bir varlıktır. Diğer bir değişle, her çocuk çeşitli alanlarda kendisini güçlü ya da zayıf kılan pek çok özelliğe sahiptir. Bu güçlü ve zayıf yönler, en hafif dereceden en ileriye doğru sıralandığında normalliğin nerede bitip engelliliğin nerede başladığını belirlemek çok zordur. Dolayısıyla, bireyleri normal ve engelli olmak üzere iki gruba ayırmak nesnellikten uzak bir yaklaşımdır.
  İkinci olarak ise, belli bir engel türü açısından (örneğin, işitme engelli) benzerlik gösteren bireyler arasında başka alanlarda (örmeğin, psikososyal özellikler) önemli farklılıklar olabilir. Dahası bir alanda (örneğin, fiziksel gelişim) yaşıtlarından oldukça farklı olan bir çocuk başka alanlarda (örneğin, zihinsel ya da psikososyal gelişim) yaşıtlarında farklılaşmayabilir. Bu nedenle, bireyi tek bir özelliğinden dolayı belli bir kategoriye dahil etmek yerine, bireyin tüm özelliklerine ve bunların gerektirdiği eğitsel önlemlere yönelmek gerekir.
  Yukarıda da belirtildiği gibi, kaynaştırma eğitiminin öncüleri tartışmalarını bilimsel bir temel üzerine değil, felsefi bir temel üzerine kurmuşlardır. Ancak giderek kaynaştırma uygulamalarını bilimsel araştırmalarla destekleme çabalarına girişilmiştir. Kaynaştırılmış ortamların (normal sınıf) ve ayrıştırılmış ortamların (özel sınıf) etkililiğini araştırmışlardır. Bu çalışma daha önce gerçekleştirilen çeşitli araştırmaların veriler meta-analizi tekniği ile birleştirilmiş ve tekrar incelenmiştir. Araştırmanın sonuçları, kaynaştırmanın öğrencilerin akademik, psikososyal gelişimi açısından ayrıştırmaya kıyasla daha etkili bir yerleştirme biçimi olduğunu göstermiştir. Kaynaştırmanın başarılı olmasında, destek özel eğitim hizmetleri yardımı ile hazırlanan “Bireyselleştirilmiş özel eğitim programlarının” gereğini vurgulamışlardır. Kaynaştırmanın başarılı olmasının en büyük nedenlerinin, a- Yönetimsel sorunlar, b- Sınıf öğretmenlerinin ve okul personelinin bilgisizliği ve isteksizliği olduğu sonucuna varılmıştır.
  
  HANGİ ÖĞRENCİLER KAYNAŞTIRILABİLİR
  
  Özel eğitimcilerin çoğu, kaynaştırmanın pek çok engelli öğrenci için en uygun yerleştirme biçimi olduğunu kabul etmekle birlikte hangi öğrencilerin kaynaştırılamayacağı konusunda çelişkili görüşlere sahiptirler. Bazı eğitimciler ileri derece de engelli öğrencilerin ayrıştırılmış eğitim ortamlarında eğitilmeleri gerektiğini çünkü daha yoğun bir ilgiye gereksinim duyduklarını öne sürmektedirler. Bazıları ise kaynaştırmanın gerekli koşulların sağlanması durumunda tüm öğrencilerin yararlanabileceği bir yerleştirme biçimi olduğu görüşünü savunmaktadırlar. Ayrıca ileri derecede zihinsel engelli çocukların bazı basit becerileri normal yaşıtlarını gözleyerek öğrendiklerini ortaya çıkarmışlardır. Ayrıca ileri derecede zihinsel engelli çocukları kaynaştırılmış oyun ortamlarında ayrıştırılmış ortamlara kıyasla daha az uygun olmayan davranış gösterdikleri saptanmıştır. Engelli öğrencilerle etkileşimde bulunan normal öğrencilerin, hiçbir etkileşimde bulunmayan öğrencilere kıyasla, engellilere karşı daha olumlu bir tutum içinde olduklarını göstermiştir.
  
  NORMAL SINIF ÖĞRETMENLERİNDE BULUNMASI GEREKEN KAYNAŞTIRMA ÖZELLİKLERİ
  
  Kaynaştırmanın başarıya ulaşmasındaki en önemli etmenlerden biri normal sınıf öğretmenlerinin sınıflarına engelli öğrencileri kabul etmeye istekli ve kaynaştırmayı başarıya ulaştırmaya kararlı olmalıdır. Sınıf öğretmenlerinin bu özellikleri kazanabilmelerinin ön koşullarından biri, tüm öğrencilerin kendilerine özgü bireysel farklılıklar gösterdiklerini dolayısıyla da verilen eğitimin belli ölçülerde bireyselleştirilmesinin gerektiğini anlamalarıdır. Engelli olarak nitelendirilen öğrencilerin özelliği, bu bireysel farklılıkların onlarda daha fazla olabileceği, bununda eğitim programlarında daha fazla bireyselleştirmeyi gerektireceğidir.
  Normal sınıf öğretmeni (a) öğrencilerin özel gereksinimlerinin nasıl belirleneceği (b) bu gereksinimleri karşılamak için kendisinin neler yapabileceği (c) başkalarından ne zaman ve nasıl alacağı konusunda bilgi ve beceri sahibi olmalıdır. Özel eğitim öğretmeni bireysel eğitim programı hazırlamada ve sınıf etkinliklerini öğrencilerin gereksinimine göre uyarlamada sınıf öğretmenine danışmanlık yapabilir. Gerektiğinde ise özel eğitim öğretmeni bazı programları engelli öğrenciye kendisi uygulayabilir. Ancak bu çalışmalar elden geldiğince normal sınıfta yapılmalıdır. Öyleyse hem sınıf öğretmeni hem de özel eğitim öğretmeni normal sınıfta işbirliği yapmaya hazırlıklı olmalıdır.
  
  KAYNAŞTIRMA ÇALIŞMALARININ ENGELLİ ÇOCUKLARA FAYDASI
  
  Kaynaştırma sınıfındaki engelli çocuklar, öğretmenin olumlu tutumu ve uygun eğitimi ile güven kazanırlar ve uygun beceriler geliştirirler. Bu çocuklardan kendi başlarına yapabilecekleri eğitim faaliyetlerinden bazılarının yapılmasının istenmesi belki de hayatlarında ilk defa olmaktadır. Engellilerin normal çocuklarla birlikte çalışmaları daha çok başarılar elde etmeleri için kendilerinde istek ve cesaret uyandırır. Daha büyük başarılar elde etmek için çalışma, çaba gösterme ise kendileri hakkında daha sağlıklı ve olumlu düşünmelerini sağlar.
  
  KAYNAŞTIRMA EĞİTİMİNİN NORMAL ÇOCUKLARA FAYDASI
  
  Normal çocuklar, beden ve zihin bakımından açık farklılıklar gösteren akranları ile rahatça geçinmeye, engelli arkadaşlarını kabul etmeyi öğrenir. Araştırmalar normal çocukların, engelli çocuklara karşı olan tutum ve davranışlarının, onlarla düzenli olarak birlikte oynadıkları takdirde daha olumlu yönde geliştiğini göstermektedir. Normal çocuklar kendi aralarında bazı çocukların belli işleri nasıl daha iyi yaptıkların görüp öğrenirlerse engelli çocuklardan da bazılarının bazı işleri diğer engellilerden daha iyi yapabileceklerini görerek öğrenirler. Yani engellilerinde kendileri gibi aralarında farklılıklar olduğunu ve kaynaştırma sınıflarında değişik yeteneklerde bireyler olduğunu açık olarak fark ederler.
  
  KAYNAŞTIRMA EĞİTİMİNİN ANA-BABALARA FAYDASI
  
  Kaynaştırma sınıflarının özel ihtiyaçları olan çocukların ana-babalarına da faydası vardır. Engelli bir çocuğun eğitimi için sorumluluk yüklenmiş uzmanlarla, öğretmenlerle bulunmak, bütünleşmek ana-babalara güç verir. Çocuklarına nasıl yardımcı olacakları konusunda yeni yöntemler öğrenirler, çocukları normal çocuklarla nasıl etkileşimde bulunacaklarını ve gelişimlerinin nasıl olduğunu gördükçe, çocukları hakkında daha gerçekçi olmaya başlarlar. Aynı zamanda istenmeyen bazı davranışların sadece engelli çocuklara özgü olmadığını, normal çocuklarında benzer davranışlara sahip olduğunu fark ederler. İş bunları gördükçe engelli çocukların ana-babaları çocukları hakkında daha iyi daha olumlu düşünmeye başlarlar.
  
  KAYNAŞTIRMA EĞİTİMİNİN ÖĞRETMENLERE FAYDASI
  
  Aslında bilinen ve normal çocuklar için kullanılan etkili öğretim, tekniklerini engelliler için geliştirildiğini düşünürsek, özel eğitim tekniklerini bilen bir öğretmenin bu teknikleri bilmeyen bir öğretmenden normal sınıflarda daha başarılı olacağı kesindir. Engelli bir çocuğun özel bir ihtiyacını karşılamak için kullanılan bir teknik, aynı alanda ufak bir eksikliği olan normal çocuk içinde faydalı olacaktır.
  
  NORMAL SINIFTA KAYNAŞTIRMA
  
  Sınıf mevcudu 25-30 olan aynı özür grubuna mensup 1 veya 2 öğrencinin yerleştirildiği bu sınıflara seçilecek öğrencilerde bulunması gereken özellikler:
  1. Birden fazla engellinin bulunmaması.
  2. Sınıf düzenini bozacak aşırı hareketlilik, saldırganlık, dikkat dağınıklığı, içe dönüklük gibi davranış problemlerinin olmaması.
  3. Aile, iş birliğine açık eğitim almaya yatkın olmalı.
  4. Engel derecesi ve hazır bulunuşluk düzeyinin kaynaştırma ortamına uygun olması.
  5. Engel durumunu gösterir Sağlık Kurulu Raporunun ayrıntılı olması ve eğitsel tanılamanın da yapılmış olması.
  
  ZİHİNSEL ENGELLİLERDE KAYNAŞTIRMA
  
  Bir toplumun uygarlık düzeyi, o toplumun çocuklarına verdiği değer ve eğitim hizmetleri ile ölçülür.
  Bu eğitim hizmetleri normal çocuklara sağlanan eğitim hizmetlerinden , özel eğitime gereksinim duyan çocukları soyutlamadığı ölçüde bir anlam taşır.
  Eğitim sürecinde bir bütünlük sağlanabilmesi için, aile, toplum ve devletin dayanışma içinde olması gerekmektedir. Bu etmenler arasında kopukluklar oluşturur.( Bıyıklı 1988).
  Zihinsel engelli çocuk; yaşıtlarına göre öğrenme, kavrama, beceri ve toplumsal uyum bakımından en az iki ya da üç yaş geri kalmış çocuk demektir.
  Zihinsel engelli çocuk gelişemez çocuk değil, kendi yavaş ritmiyle yaşıtlarını geriden izleyen çocuktur. Bu nedenle eğitimleri zihinsel kapasiteleri ölçüsünde her zaman mümkün olabilmektedir.
  Zihinsel engelli çocukların eğitiminde ilk adım ve ilk temel ilke teşhistir. Zihinsel engelli çocukların durumu ve derecesi ne kadar erken ve uygun teşhis edilirse diğer düzenleme ve yürütmeler o derece kolaylaşır. Ancak ülkemizde zihinsel engellilerin teşhis sorununa gereken önem verilememiştir. Bir yandan erken teşhiste geç kalındığı gibi diğer yandan da yapılan teşhiste yanılgılarla karşılaşılmaktadır.
  Zihinsel engelli çocukların sadece bir test uygulayarak seçmek yanıltıcı olmaktadır. Bu konuda yetkili uzmanlardan oluşturulacak bir kurulla ilk seçim için çok yönlü tıbbi, psikolojik, sosyal ve psikodevinsel incelemelerde kullanılacak testlerle, bireysel zeka testleri uygulanmaktadır. Herhangi bir eğitim kurumuna yerleştirilen çocukların sistemli olarak izlenmesi, ilk seçim ve teşhisin doğru ya da yanlışlığı muntazam aralıklarla kontrol edilmelidir.
  Zihinsel engelli çocukların daha yeterli tanınması, toplu kayıt dosyalarının daha düzenli tutulması, eğitim gereksinimlerinin bu bilgiler ışığında ortaya çıkarılması önemlidir. Gerek alınan eğitim önlemlerinden, gerekse yetersizliğin kendi gelişim durumlarından kaynaklanan bir gelişme olup olmadığı dikkatlice izlenmelidir.
  Zihinsel engelli çocukların eğitiminde okul öncesi eğitim çok önem taşır.1961 yılında J.M Wiktor Hunt “Zeka ve Deneyim” adlı eserinde zekanın değişmez olmadığını daha ilk yıllardan itibaren çevre ile olan etkileşime bağlı olarak gelişim gösterdiğini ileri sürmüştür.
  Artık günümüzde zihinsel engelli çocukların okul programlarına ek olarak aile rehberliği gibi destekleyici uygulamalara çok gereksinim vardır.çocuğun okulda kazandığı becerilerin ev ortamında da aile ile işbirliği yapılarak pekiştirilmesi eğitimin sürekliliği ve yaygınlaştırılması açısından gereklidir. Son zamanlarda özel eğitime verilen önemle birlikte normal gelişim gösteren çocuklarla ; özel eğitim gerektiren çocukların kaynaştırılması , konusu ağırlık kazanmaya başlamıştır.
  Ancak engelli çocuğun, engelli olmayan yaşıtları arasına yerleştirilmesi kaynaştırma programına alınmış olması demek değildir. Bu çocuklar bu sınıflarda da tamamen yalnız bırakılma, terk edilme, ilgisizlik duygusu yaşamak durumunda kalabilmekte ya da olumsuz, istenmeyen tarzda bir davranışla karşılaşabilmektedir. Gorrison ve Hamil 1971 yılında yapmış oldukları bir araştırmada zihinsel engelli çocukların, sadece bu çocuklar için açılmış özel eğitim sınıflarında eğitilmelerinin, toplumdan ayrı tutulmalarından bir farkı olmadığını belirtmişlerdir.
  
  KAYNAŞTIRMA PROGRAMI
  
  Gezici öğretmen, Özel Eğitim Destek Hizmetlerin ( 1- Kaynak oda, 2- Sınıf içi yardım, 3- Özel Eğitim Danışmanlığı) ve araç gereç desteği ile verimli olabilecektir. İl Milli Eğitim Müdürlüklerinin konuya sahip çıkarak Rehberlik Araştırma Merkezi; varsa Özel Eğitim Okulu ve kaynaştırma programı uygulanan okul arasında koordinasyon sağlanması gerekmektedir.
  İlde bulunan okullar ile Özel Eğitim Okullarının sosyal ve eğitsel yönden kaynaştırma sağlanacak bu çocukların anma ve kutlama törenlerini birlikte yapmaları ayda bir karşılıklı, birbirlerinin okullarına giderek, bizzat derslere giderek, bizzat derslere girmesiyle çeşitli ortak yaşantılar paylaşmalarına imkan tanınmalıdır.
  Bu konuda yapılması gereken ilk iş kaynaştırma uygulamasının başlatılması ve yürütülmesinden, sonuçların değerlendirilmesinden sorumlu bir komisyon oluşturulmalıdır. Özürlerin düzeyi ile duygusal ve davranışsal özellikleri açısından normal sınıfta eğitimleri aksayacak olan çocuklar özel sınıflara yönlendirilecek, ancak belli derslerde, teneffüslerde, ders dışı etkinliklerde sosyal bütünleşmeyi sağlayacak her türlü etkinliklerden yararlandırılacaktır. Normal sınıfta kaynaştırma veya özel sınıfa yerleştirme işleminde çocuğun göstereceği gelişim özelliklerine göre her düzeyde geçişlerine imkan tanınacaktır.
  Rehberlik ve Araştırma Merkezi Müdürleri ve uzmanları tüm kaynaştırma eğitim uygulamalarından tanılama, yerleştirme ve izleme ile aile eğitimi ve sınıf öğretmenlerinden gelen sorunlara çözüm getirmek için özel eğitim okulları ile işbirliğine giderek çalışmayı aktif olarak yürütmelidir.
  Okul müdürleri kaynaştırma sınıflarının mevcutlarını mümkün olduğunca (25-30) düşük tutmaya çalışmalıdır. Kaynaştırma programına alınacak çocuğun ailesinin konuya olumlu yaklaşımı olmasına dikkat edilecektir.
  
  KAYNAŞTIRMA PROGRAMI UYGULAMASI
  
  1-Gezici Öğretmen
  2-Özel Eğitim Destek Hizmetleri
  a- Kaynak oda
  b- Sınıf içi yardım
  c-Özel Eğitim Danışmanlığı
  1-Gezici Öğretmenlik : Kaynak oda programına benzer bir eğitim uygulamasıdır. Bu görev zihinsel engelliler konusunda özel bir şekilde yetişmiş bir öğretmen tarafından yapılır. Bir çok okulun normal sınıfına devam eden zihinsel engelli çocukların sınıf öğretmenleri ile birlikte çalışır. Öğretmenlere özel araç ve gereçlerin sağlanması ve öğretimde gerekli yardımı yapar. Aynı zamanda ailelerine de evde gerekli yardımları yapar. Okullarda görev yapan diğer öğretmen ve personelin de zihinsel engellilere karşı olumlu ve sağlıklı tavırlar geliştirmesine yardımcı olur. Gezici öğretmenliğin zihinsel engelli çocukların toplumsal bütünleşmesinde çok yönlü yardımlar sağlayan yöntem olduğu söylenebilir.
  2- Özel Eğitim Destek Hizmetleri:
  a- Kaynak Oda : Kaynaştırılmış özel gereksinimli öğrenci bazı derslerde kaynak odaya alınarak bireysel ya da küçük grup eğitiminden yararlandırılır. Örneğin : Matematik öğretimi, konuşma terapisi ve benzeri kaynak oda uygulaması en yaygın destek özel eğitim hizmetleri arasında yer alır. Aynı zamanda da en çok eleştirilen uygulama özelliği taşır. Kaynak odaya yöneltilen en önemli eleştiri, belli sürelerle de olsa ayrıştırmaya yol açıyor olmasıdır. Ayrıca sınıf öğretmeni ile kaynak öğretmeni arasında bir eşgüdüm sağlanması da kolay olmamaktadır. Dolayısıyla öğrencilerin normal sınıfta ve kaynak odada aldığı eğitim arasında tutarsızlık olabilir.
  b- Sınıf içi yardım: Çeşitli şekilde sağlanabilir. Örneğin: Destek hizmet uzmanı sınıfta bazı öğretim etkinliklerinde sınıf öğretmenine yardımcı olabilir ya da öğretmen sınıftaki diğer öğrencilerle öğretim yaparken, destek hizmet uzmanı kaynaştırma öğrencisiyle sınıf içinde bireysel çalışabilir. Sınıf içi yardımın amacına ulaşabilmesi için sınıfın gerek fiziksel gerekse sosyal özelliklerinin elverişli olması gereklidir. Ne yazık ki sınıf içi yardım uygulaması Türkiye’deki mevcut sınıf düzenlerinde oldukça zor gerçekleştirilebilecek bir uygulamadır.
  c- Özel Eğitim Danışmanlığı: Diğer iki hizmetten en önemli farkı dolaylı bir hizmet biçimi olmasıdır. Kaynak oda ve sınıf içi yardım uygulamalarında destek eğitim uzmanı kaynaştırma öğrencisiyle doğrudan etkileşimde bulunur. Özel eğitim danışmanlığında ise danışman kaynaştırma öğrencisiyle değil öğrencinin öğretmeni ile çalışır. Özel eğitim danışmanlığının üç temel unsuru vardır.
  1- Danışman
  2- Danışan ( öğretmen)
  3- Danışılan (öğrenci)
  Sınıfında kaynaştırma öğrencisi bulunan öğretmen öğrencisinin davranış ve öğretmen sorunları için özel eğitim danışmanına başvurur. Öyleyse özel eğitim danışmanlığının birinci ilkesi (gönüllülük) ilkesidir. Öğretmen danışmana kendi isteği ile başvurur. Danışma süresince kaynaştırma öğrencisinin sorunu irdelenir, nedenleri araştırılır ve çözüm önerileri öğretmen sınıfında uygular.
  Ancak önerileri uygulayıp uygulamamakta ya da dilediği gibi uygulamakta serbesttir. Öyleyse özel eğitim danışmanlığının ikinci ilkesi, özel eğitim danışmanının danışan öğretmen üzerinde (yaptırım gücü) olmamasıdır. Ancak danışman önerilerin kabul edilip uygulanması için ikna gücünü kullanabilir. Bunun ötesinde bir yaptırım uygulayamaz, öğretmeni denetleyemez. Özel eğitim danışmanının bir diğer ilkesi danışmanın amacıyla ilgilidir. Özel eğitim danışmanının amacı öğretmenin işiyle, sınıfıyla ilgili sorunları çözmektir. Öğretmene psikolojik danışma sağlamakla yetkili değildir, ayrıca yükümlüde değildir.
  
  KAYNAŞTIRMA EĞİTİMİNDE AİLENİN ROLÜ
  
  Engelli öğrencilerinde normal sınıflarda, akranlarından ayırmadan eğitimlerinin en önemli eğitim yöntemi olduğu artık bilimsel olarak ta kabul görmüş bir gerçektir.
  “özel eğitim gerektiren bireylerin diğer bireylerle karşılıklı etkileşim içinde bulunmalarını sağlamak ve eğitim amaçlarını en üst düzeyde gerçekleştirmek için verilen eğitim” olarak adlandırılır.
  Kaynaştırma eğitiminin başarıya ulaşabilmesi için, bazı koşullar vardır. Bu koşullar şunlardır:
  a-) Öğretmen
  b-) Okul
  c-) Aile
  d-) Çevre
  burada görüldüğü gibi kaynaştırma eğitimi bir ekip işidir, eşgüdüm gerektirir. Buradaki faktörler arasındaki iletişim ne kadar iyi olursa öğrencinin sosyal yaşama uyumu tüketici durumundan üretici duruma geçişi daha kolay olacaktır.
  Çocuk zamanının büyük bir kısmını ailesinin yanında geçirmektedir. Bu da gösteriyor ki ailenin çocuğun eğitiminde mutlaka görev alması gerekmektedir. Aile çocuğunun öğretmeni ile iyi bir iletişim ağı oluşturmalıdır. Bu iletişim engelli bireylerin aileleri için daha önemlidir. Çünkü çocuk yetersizliğinden dolayı sınıfında ve çevresinde kendini yetersiz hissetmektedir. Bu eksikliğini ailesi ve öğretmenin özel destek ve gayretleriyle kapatması lazımdır.
  
  Burada en büyük görev aileye düşmektedir. Aile önce çocuğun öğretmeni ile görüşerek öğretmenin ihtiyacı olan bilgileri açık bir şekilde anlatmalıdır. Öğretmen birinci kaynaktan aldığı bilgileri açık bir şekilde anlatmalıdır. Öğretmen birinci kaynaktan aldığı bilgiler doğrultusunda öğrenciye uygun yöntem ve teknikleri uygulayacak, uygun pekiştireçler belirleyecektir. Böylece başarıda en önemli adım atılmış olacaktır. Aile öğretmene her zaman yardımcı olmalıdır. Öğretmenin uyguladığı yöntemle ailenin uyguladığı yöntemler uyuşmalıdır. Yoksa çocuk çelişkilere ve uyumsuzluklara düşer. Aile öğretmenin işlemiş olduğu davranış ve becerileri öğrenciye evde tekrar ettirmeli ve uygulattırmalıdır. Bu uygulamalar yapılırken çocukta görülen olumlu ve olumsuz davranışları not almalıdır. Bu durumu en kısa zamanda öğretmenle paylaşmalıdır. Aileler çocuklarını iyi tanımalıdırlar. Çocuklarının neleri yapıp neleri yapamayacaklarını iyi bilmelidirler. Bu doğrultu da aileler çocuğun seviyesinin çok üzerinde bir beklentiye kapılmamalıdırlar, gerçekçi olmalıdırlar. Kazandırılacak davranışlarda acele etmemelidirler. Sabırlı olmalı ve bir beceri ya da davranışı tam olarak yapmadan diğerine geçmemelidirler. Gerektiğinde beceriyi ve davranışı kazandırmak için bol bol tekrar yaptırmalıdırlar.
  
  Çocuk bir gününün büyük bir bölümünü evde ve bulunduğu çevrede geçirmektedir. Bu zaman içinde aile okulla ne kadar iyi bir etkileşim içinde bulunursa çocuğun başarısı o derece artar.
  Aile engelli bir çocuğu olduğu için toplumdan ve çevreden kendini soyutlamamalıdır. Çocuğunu topluma kazandırma da çevresindeki insanlardan anlayış beklemeleri, onlara çocuğun özelliklerini anlatmalıdır. Nasıl davranmaları gerektiğini söylemelidir. Bu konuda çevresini bilinçlendirmelidir.
Çocuk ve Korkuları
- Sevgili Anne - Babalar;
  
  Korkular; canlı varlıkların görünen ve görünmeyen tehlikeler karşısında gösterdikleri en doğal tepkilerdir. Korkular yalnızca onun zihinsel ve duygusal tepkilerinin geliştiğini gösterir. Çocuğunuzun korktuğu için endişe duymanız yersizdir.
     Aslında her korku canlıyı uyaran ve kendini savunmasını sağlayan yararlı bir düzenektir. Çocuğun güçsüzlüğü ve bilmediklerinin çokluğu düşünülürse, özellikle ilk yıllarda korkuların çok olmasının nedeni anlaşılır. Çocuk, çevresini tanıdıkça, beden ve zihin yetenekleri geliştikçe korkularını bir bir yener.
     Aile ve çocuğun elinde olmayan çok çeşitli nedenler çocukta korku başlatabilir ya da olağan saydığımız korkuların uzamasına neden olabilir. Çocuklarda korkular yaşlara göre değişir. İlk 6 ayda bebekler gürültüden, ani hareket eden nesnelerden, 7-12 ay arası yabancı kişilerden, hayvanlardan, ailesinden ayrılmaktan korkar. 3-5 yaşları arasında masallardaki hayalet ve canavarlardan, 6-12 yaşlarda hırsızlardan, cezalandırılmaktan, yaralanmaktan korkarlar. Çocukların çeşitli korkular yaşamaları kötü değildir. Önemli olan ailelerin, çocuklarının korkularını anlamaları ve bu konuda onlara nasıl destek vermeleri gerektiğini bilmelidir.
  
  Korku Yaşayan Çocuğunuza Nasıl Davranabilirsiniz?
  
  v     Bilgilendirin: Çocuğunuzun yaşadığı korku size çok mantıklı gelmeyebilir. Ancak bunun çocuğunuz için gerçek olduğunu unutmayınız. Çocuğunuza, bir korkusunun olduğunu açıkça söylemelisiniz. İlgisiz bırakılan korkular, başka korkuların da oluşmasına zemin hazırlar.
  v     Korkunun üstüne gitmeyin: Çocuklarınızı, korkuları ile yüzleşmeye zorlamayın. Örneğin karanlıktan korkan bir çocuğu karanlık bir odada oturmaya zorlarsanız, bu korku fobiye dönüşebilir.
  v     Herkesin korkuları vardır: Çocuğunuza herkesin korkuları olduğunu söyleyin. Erişkin insanların da, anne – babaların da korkuları olduğunu anlatın. Sizlerin, çocuğunuzun yaşında iken yaşadığınız korkularınızı ve bunları nasıl yendiğinizi açıklayın.
  v     Sakın kandırmayın: Çocuklar, kendi korkularını çok ciddiye alırlar. Bu nedenle, onları korkuları için kızdırmayın ve utandırmayın, sempatik olmayan davranışlardan kaçının.
  v     Nedenini anlayın: Çocuklarınıza, korkularının nedenini anlamaları konusunda yardımcı olun. Ev içinde korkutucu bir unsur olup olmadığına bakın.
  v     Çocuğunuzla konuşun: Bazı çocuklar daha çok konuşur, bazıları ise daha içlerine kapanıktırlar. İçedönük çocuklara onunla oyun oynayarak yardımcı olabilirsiniz. Oyun ortamında konuşmasını sağlayabiliriz.
  v     Masallardan yararlanın: Birçok masal ve çocuk kitapları korku ve korkuyu yenme konusunu işler. Masallar aynı zamanda sorunların yaşamın bir parçası olduklarını da öğretir. Çocuğunuza masal okuyarak yardımcı olabilirsiniz.
  v     Kendini ifade edebileceği etkinliklere yönlendirin: Çocuklar büyük korkular yaşadıklarında er veya geç bunu resimlerinde gösterecekler ve bu yolla problemlerini ifade edeceklerdir. Bu çalışmalarda korkular sembolik olarak yenilebilir, alt edilebilir. Bu yüzden ebeveynler bu resimleri değerlendirmek yerine, ilgiyle resme bakıp onlara resmin anlam veremedikleri bölümleriyle ilgili sorular sormalıdır. O zaman çocuk ciddiye alındığını hissedecektir. Bu, korkular üzerine konuşabilmenin çok önemli bir ön koşuludur.
  v     Hayal gücünden yararlanın: Birçok çocuğun zengin ve güçlü bir hayal gücü vardır. Bu yüzden hayalindeki bazı resimler, görüntüler onları korkutur. Bunun tersi de mümkündür. Güzel resimler ve hayal gücü korkuyu yenmede yardımcı olur.
  v     Birlikte egzersiz yapın: Korku düşüncelerde, duygularda, bedende yaşanır. Korkuyla başa çıkmada bedensel egzersizler de yardımcıdır. Çocuklar kendilerine tehlikeli gelen durumlarda nefes egzersizleri yapabilirler ve bu sırada kendilerini güvende hissedebilecekleri sözler söyleyebilirler.
  Çocuğunuz korkusunu anlatırsa dikkatle dinleyin, saygı gösterin. Çocuğunuzun korkunun doğal bir duygu olduğuna inanmasını sağlayın. Zamanla korkularının ortadan kalkacağını, onları aşacak çözümler bulacağını söyleyin. Onu sorununu çözmesi için destekleyin. Korkusunu yendiğinde bunu açıkça belli edin ve takdir edin.
  
  Unutmayın, önemli olan çocuğunuzla kurduğunuz iletişimdir. Etkin, sağlıklı, sıcak bir iletişimle aranızdaki her sorunu çözmeniz daha kolay olacaktır.
Yalan söyleyen bir çocukla nasıl başedebilirim
-         Değerli Anne - Babalar;
  
     Velilerimizle yaptığımız görüşmelerde, zaman zaman “Çocuğum bana yalan söylüyor. Ne yapacağımı bilemiyorum.”, “Ödevi olduğu halde ödevim yok diyor.”, “Sınav sonuçlarını benden saklıyor.” gibi ifadelerle karşılaşıyoruz. Çocukların yalan söylemelerinin çeşitli nedenleri vardır. Çocukların neden yalan söylediklerini anlarsak, ortaya çıkabilecek bazı durumları sakinlikle ve sağduyuyla karşılamamız daha kolay olacaktır.
  
  ÇOCUKLAR NEDEN YALAN SÖYLERLER?
  
  - Cezadan Kurtulmak İçin: İnsanların her yaşta kendini korumak amacıyla yalan söyledikleri görülmektedir. Anne babalar çocuklarına genellikle “Beni vazoyu kırmadan çok yalan söylemen üzüyor.” deseler de, çocuklar anne- babalarının söylediklerine pek güvenmezler. Bu nedenle öncelikle istenmeyen davranışın sonucunda verdiğiniz cezaları gözden geçirmeniz gerekmektedir. Bu cezalar ağırsa, çocuğun yalan söylemesi kaçınılmazdır.
  
  - Övünmek İçin: Çocuklar arkadaşlarını veya diğer insanları etkilemek, sosyal statü kazanmak için övünmek gerektiğine inanırlar ve yalan söylerler. Örneğin, sınıf arkadaşlarına yurt dışına gittiklerini, televizyon yıldızlarıyla ya da sporcularla tanıştıklarını söylerler. Çocuğun böyle bir eğilimi varsa, benlik saygısını yükseltmesine yardımcı olmak ve onun iyi, özel ve kendine özgü olduğunu göstermesinin yollarını aramak gereklidir.
  
  - Utanmamak İçin: Çocuklar yaşları büyüdükçe, özellikle arkadaşlarının önünde utanmamak için yalan söylerler. Onun sosyal becerilerini ve benlik saygısını geliştirmek ve kimsenin hatasız, kusursuz olamayacağını anlatmak gereklidir.
  
  - Bilgi Saklamak İçin: Çocuklar arkadaşının yada kardeşinin yaptığı hatalı bir davranışı otoriteden saklamak için yalan söyleyebilir. Çocuğunuzla karşılıklı güven ilişkisi oluşturursanız arkadaşlarının yaptığı hataları sizinle paylaşacaktır.
  
  - Kazançlı Duruma Geçmek İçin: Çocuklar bazen başka yollarla alamadıklarını yalan söyleyerek elde etmek isterler. Çocuğunuza istediklerini elde etmesine yardımcı olacak başka yolları göstermeniz ve sorun çözme yöntemleri açısından ona yardımcı olmanız gereklidir.
  
  - Kurallara Uymadığını Gizlemek İçin: Çocuklar kurallara uymakta zorlanırlarsa, yalan söylemeye başlayabilirler. Bu nedenle, kuralları çocuğunuzla birlikte koyun. Bu kurallara neden uyulması gerektiği konusunda onu ikna edin. İşbirliği oluşturamazsanız, cezalarla tehdit ederseniz, çocuğunuz kuralları gerçek anlamda benimsemeden zorla uygulayacaktır. Sizin olmadığınız ortamlarda ise, kuralları çiğneyecektir.
  
  -   Sadakat İçin: Çocuklar arkadaşlarının başı dertte iken, onları korumak amacıyla yalan söylerler. Biz yetişkinler ise, bir yandan onların ispiyonculuk yapmalarını, bir yandan da ciddi bir şey olduğunda bize arkadaşları ile ilgili bilgi vermelerini isteriz. Çocukları ikilem içerisinde bırakırız. Çocuğa bu ikilemi yaşatmamak için, ondan bilgi almak yerine, başka kaynaklardan bilgi alıp alamayacağınızı kontrol edin.
  
  -   Güç Kazanmak İçin: Eğer çocuğunuz başkalarını parmağında oynatmak ve güç kazanmak için yalan söylüyorsa, çocuğunuzu tanıyan diğer yetişkinlerle konuşun ve görüşlerini alın. Çocuğunuzun böyle davranmasını pekiştirip pekiştirmediğinizi veya bu konuda ona örnek olup olmadığınızı kontrol edin.
  
  -   Bazı Sosyal Olaylardan Kaçınmak İçin: Birisi telefon açtığında çocuğunuzdan evde olmadığınızı söylemesini istediğiniz oldu mu? Görmek istemediğiniz birinden kaçamak için çeşitli bahaneler ileri sürdüğünüz oldu mu? Büyüklerin bu türdeki beyaz yalanlarını gören çocuklar da benzer yalanlar söylemeye başlayabilirler.
  
  ÇOCUĞUMUN DÜRÜST DAVRANMADIĞINI ANLARSAM NASIL DAVRANMAM GEREKİR?
  
  -   Çocuğunuza “Neden Yaptın?” sorusunu sormayın. Gerçek nedenleri size söylemek istemeyebilir. Kendisini savunmak zorunda bırakan sorular sorduğunuzda ise (“Bunu yaptın mı?” gibi) yalan söyleyebilir.
  -   Aşırı tepki göstermeyin, kırıcı olmayın ve dayak atmayın. Olan olmuştur. Bağırmanın, azarlamanın bir yararı olmayacaktır. 10’a kadar sayın ve olaya sakin yaklaşın.
  -   Gerçeği dinlemezlik etmeyin. Eğer çocuğunuza “Hoş olmayan şeyleri öğrenmek istemiyorum.” Mesajını verirseniz, onları yalan söylemeye teşvik edebilirsiniz. Açık, kabullenici ve affedici tavırlar sergilememiz gereklidir.
  -   Olayı hasır altı etmeyin. Sorunu ne büyütün, ne de küçültün. Ama çocuğunuzun yalanlar söylemesi nedeniyle çevrenizden utanıp, olayı göz ardı etmeyin.
  -   Çocuğunuzu sonsuza kadar damgalamayın. Adaletli ve kararlı davranın, sonra da her şeyi unutun. Çocuğunuzun ömür boyu hatalı davranışının sonuçlarına katlanması gerekmediğini unutmayın.
  -   Çocuğunuzu korumayın. Çocuğunuz dürüstlükten uzak davranışlar sergilediğinde onu korumaya geçmeyin. Toplumun etkisinde kalıp suçu başka birine atma yoluna gitmeyin.
  -   Çocuğunuza suçlu gibi davranmayın. Sorunu ele aldıktan sonra unutmaya çalışın. Onu aşağılamayın.
  
  YAPMANIZ GEREKENLER
  
  -   Yalan söylemesine hiçbir zaman tolerans gösterilmeyeceğini açıkça ifade edin. Aksi halde sonuçlarına katlanması gerektiğini açıklayın. Ne gibi sonuçlarla karşılaşabileceğini örneklerle anlatın. (Karşılıklı güvenin yok olacağı, ilişkinin bozulacağı, saygının azalacağı, popülaritenin kaybolacağı, yalan söyleyenin küçüleceği, yalan söyleyenin incineceği .. gibi.)
  
  -   Gereken cezayı verdikten sonra olumlu davranmaya devam edin. Çocuğunuza onu sevdiğinizi, onunla bu nedenle bu kadar ilgilendiğinizi gösterin.
  
  -   Çocuğunuzun neden yalan söylediğini anlamaya çalışın. Şartları öğrendiğinizde, olaya yaklaşımınız daha doğru olacaktır.
  
  -   Çocuğunuzun yaşını ve olgun olup olmadığını dikkate alın. Üç yaşındaki bir çocuğun oyuncağını kırınca korkudan söylediği yalanla, genç bir delikanlının şehir dışına, izinsiz gitmesi ve nerede olduğu konusunda yalanlar söylemesi arasında fark vardır.
  
  -   Çocuğunuzun suçluluk duygusundan kurtulmasına yardımcı olun. Çünkü yalan söylerken yakalandığında veya cezalandırıldığında kendini suçlu hissetmesi normaldir. Kardeşinin, arkadaşının ya da öğretmeninin onu affetmesi gerekiyorsa, bunun için ona yardımcı olun.
  
  -   Çocuğunuzu gözetim altında tutun. Ama asla suçluymuş gibi davranmayın.
  
  -   Acımasız cezalardan uzak durun. Ağır cezalardan korkan çocuk, kendini korumak amacıyla yalana başvurabilecektir.
  
  -   Evinizde dürüstlüğü öğretmeyi amaçlayın. Dürüst davrandıklarında onları övün. Dürüstlük konusunda hikayeler anlatın. (Para bulup sahibini aramak ... gibi)
  
  -   Çocuklarınıza dürüstlük konusunda örnek olun. İnsanlar zaman zaman abartmalara ve beyaz yalanlara başvurmaktadır. Ama özellikle kendi beyaz yalanlarınıza ve çocuğunuzun bunları nasıl algıladığına dikkat edin. Çünkü yapılan hatayı inkar etmek, çocuğunuzdan arayan olursa evde olmadığınızı söylemesini istemek, çocuğunuza doğruyu saptırmanın normal olduğu mesajını verecektir.
  
  Değerli Anne – Babalar,
  
         Çocukların dürüstlük anlayışını geliştirmeleri için zamana ve ailelerin desteğine ihtiyaçları olduğunu unutmamalıyız. Bu nedenle anne – baba olarak onun gelecekte dürüst olmasına yönelik önlemleri geç olmadan almalıyız.
  
  Sevgilerle,
  
  Özel Yıldız Koleji
  Rehberlik Servisi
Sorumluluk duygusu nasıl kazandırılır
- Sorumlu ve bağımsız bireyler yetiştirmek sorumluluk vermekle başlar.
  Sorumluluk vermeyi ertelemeyin.
  
  Değerli Anne-Babalar;
  
     “Çocuğumun dersleri çok yoğun, bir de evde ona nasıl iş vereyim” ya da “verilen işi nasıl olsa yapmıyor boşuna canımız sıkılmasın, tatsızlık çıkmasın” diyerek sorumluluk vermede pek de süreklilik gösteren bir çaba içerisine girmediğimiz çok olmuştur. Çocuklar sorumluluk duygusuna sahip bireyler olarak dünyaya gelmezler, sorumluluğu, işbirliğini, başkalarına saygılı olmayı yaşayarak öğrenirler. Sorumluluk duygusu erken çocukluk dönemlerinde geçirilen yaşantılarla gelişmeye başlar. Örneğin, çorbasını içerken dökse bile kendi başına içmesine olanak tanımak, oyuncaklarını ve odasını toplamasını beklemek, sofra hazırlamak, araba temizlemek, bir markete gidip alışveriş yapmak gibi konularda onun yardımını beklemek, “sorumluluk” konusunda çocuğa cesaretlendirici ve destekleyici bir ortam sağlar.
  
     Çocuğumuzun kendi kendine yetebilen bir birey olmasını istiyorsak, onu görev ve sorumluluğu ile baş başa bırakmamız gerekmektedir. Çocuğumuzu sürekli korumak, onu kanatlarınızın altında büyütmek, sorunu ile baş başa bırakmamak onun gelişimini engeller, ona yarardan çok zarar verir. Ders çalışma konusunda da çocuğumuzu görev ve sorumlulukları ile baş başa bırakmamız çalışma alışkanlığı kazanmasında oldukça önemlidir.
  Çocukta “Ben değerliyim, önemliyim” düşüncesini oluşturmak için, kendi seçimlerini yapmasına fırsat vermek, ona karar alırken baskı yapmamak, kişiliğine saygı göstererek kendisini özgürce ifade etmesini sağlamak gerekmektedir. Böylece oluşacak ben önemliyim ve değerliyim duygusu, onu yeni başarılara ve yeni atılımlara sürükleyecek, sorumluluklarını almasını da kolaylaştıracaktır.
  
  
       Çocuğunuzun Yapacağı İşi “Sonraya Bırakmasına” Nasıl Engel Olabilirsiniz?
  
  •   Onlara yapılacak işi hatırlatmak veya onları kurtarmak yerine, çocuklarınızın sonraya bırakmanın sonuçlarını yaşamasına izin verin.
  •   Eğer çocuğunuz yapmanız gereken bir işi zamanında yapmayı unutuyorsa veya erteliyorsa ve sonra da iş işten geçtiğinde üzülüyorsa empati ile onu dinleyin ama durumu onun için düzeltmeye çalışmayın. Çocukların çoğu, onlara neyin olabileceğinin söylenmesi yerine, sadece sonuçları yaşadıklarında ders alır.
  •   Hayırı bir cevap olarak almak istemiyorsanız, evet ve ya hayırla cevaplanabilecek sorular sormayın. Bir seçenek sunmak gücü paylaşmanın bir yoludur: “Bunu yapmak için beş dakika mı on dakika mı istersin?” gibi.
  •   Eğer bir şey söylüyorsanız bunda ciddi olun, eğer ciddiyseniz, sonuna kadar devam edin. Bir ricada bulunuyorsanız ve çocuğunuz “Sonra” diyorsa, ona “Bu seçenek değil. Şimdi yap. Bitirdiğinde beni çağır, ben de yaptığın işi kontrol edeyim.” deyin. O harekete geçene kadar bekleyin.
  •   Sorunun kimin sorunu olduğunu değerlendirin. Eğer sorun çocuğunuza ait ise, siz kendi işinize bakın ve bırakın çocuğunuz sonuçlarına katlansın. Mazeret kabul etmeyin. “Mazeret göstermen işlerin çabuk yapılmasını sağlamıyor, mazeret yerine, işi bitirip bana sonuçlarından, başarıdan söz etmeye ne dersin?” deyin.
  Çocuğunuzun Sorumlu Davranışlar Geliştirmesi İçin Yapabilecekleriniz
  
  -     Çocuğunuzun kendi davranışlarının sorumluluğunu almasına ve iyi gitmeyen davranışlarını değiştirmesine olanak tanıyın.
  -     Çocuğunuz sizinle işbirliği yapsa da yapmasa da koşulsuz sevgi ve onay gösterin.
  -     Kendi sorumluluklarınızı yerine getirerek ona model oluşturun.
  -     Çocuğunuza seçenekler sunun. Bu, işbirliğini tehdit ve ricalara gerek kalmadan sağlamanın en etkili yoludur.
  -     Çocuğunuza güvenin. Çocuğunuz için en iyi olanı bilseniz bile, onun adına yaptığınız seçimlerin sayısını azaltın.
  -     Pek çok duruma son söz sizin de olsa, çocuğunuzun ihtiyaç ve isteklerine saygı gösterin.
  -     Çocuğunuzun yaptığı yanlış seçimlerde (hayatını tehlikeye atmadıkça) sonuçları yaşamasına izin verin ki, bu seçimlerden ders çıkarabilsinler.
  
  
       Çocuğunuzun Sorumsuz Davranışlar Geliştirmesine Yol Açabilecekler - YAPILMAMASI GEREKENLER
  
  -       Onun evdeki işlerini siz yapın ve sorumluluklarını üstlenin. Kendinizi bunları sizin yapmanızın daha kolay olduğuna inandırın.
  -       Onun adına yalan söyleyin.
  -       Onun davranışları için mazeretler bulun.
  -       Onun hatalarını onun adına düzeltin.
  -       Yapmakla suçlandığı bir davranışını duyduğunuzda “benim çocuğum yapmaz” diyerek inanmayı reddedin.
  -       Onun yerine kavga edin.
  -       Daha fazla çatışma yaratmamak için yaptığı kabul edilmez davranışları hoşgörün, affedin.
  
  Annelik ve babalık duygularının getirdiği korumacı özelliğimiz, zor olsa da geri plana almalı, sorumluluk duygularının gelişmesi için onlara tutarlı ve kararlı davranmalıyız.
  
  Bu süreçte çocuğunuzun hata yapmasını göze almayı ve kabullenmeyi de lütfen unutmayalım.
  
  Aydınlık günler dileğiyle...
  
  
  
  ÇOCUĞUNUZU ETKİLEYEN SİHİRLİ KUTU
  
  •        Televizyonla ilişkiniz nasıl?
  •        Kumanda sizde mi, çocuğunuzda mı?
  •        Televizyon dizilerinin ve reklamlarının çocuklarımız üzerindeki etkileri nelerdir?
  
  Değerli Anne-Babalar;
  
     Günümüzde çok sayıda kablo ve uydu yayını sayesinde iyisiyle kötüsüyle milyonlarca bilgi,ses ve görüntünün oturma odalarımızı kuşattığı bir dönemde bu soruları sormamızdaki amacımız televizyonun yaşantımız üzerindeki etkisine dikkati çekmektir.
  
  Televizyon izleme alışkanlığı konusunda süregelen tartışmalar son yıllarda biraz şekil değiştirdi. Özellikle son iki üç yıldır bazı dizilerin seyredilip seyredilmemesi gerektiği konusunda evlerde ve basında yoğun tartışmalar olduğunu gözlemliyoruz. Bu diziler, yapımcıları tarafından çocuk dizileri olmadığı, TV kanalları tarafından da çocukların izlediği saatler dışında yayınlandığı söylenerek savunuluyor. O halde çocuklara yönelik olmamalarına karşın niçin en büyük izleyici kitlesini onlar oluşturmaktadır? Çocuklar bu dizilerde ne buluyor? gibi sorular akla gelmektedir.
  
  Çocuklar, özellikle de okul dönemi çocukları, özdeşim modeli olarak anne- babalarına ve yakın çevresindeki kişilere yönelmektedirler. Örneğin öğretmenlerinin veya film kahramanlarının yaptıklarını, söylediklerini taklit etmeye ve onlara benzemeye çalışmaktadırlar. Ailelerin ve çevrenin diziyi ne oranda izlediği de çocuğun seçimini etkilemektedir.
  
  Sorun Dizilerde mi?
  
  Çocuklarımız izledikleri ve herkes tarafından beğenilen kahramanların olumlu olduğu kadar olumsuz özelliklerini de taklit etmektedir. Çocuklar, aynı davranışları yaptıklarında dizi kahramanlarını alkışlayan ailesinin bu davranışı kendisi yapınca niçin kızdığını anlamakta zorluk çekmektedir. Bununla birlikte dizilerde aşırı güçlü, hareketli, becerikli ve hep kazanan bir kahraman olması özellikle çocukların diziye ilgisini arttırmaktadır.
  
  Halk arasındaki yaygın düşüncenin aksine televizyon tek başına “ çok iyi” bir eğitim aracı değildir. Çünkü öğrenmenin temel ilkesi “aktif” olmaktır. Oysa televizyon aktif olma imkanı sağlayamadığı için sanılanın aksine iyi bir öğretici değildir. Bu nedenle yapılması gereken, çocukları televizyon seyretmeye teşvik etmek yerine, onları iç dünyalarındaki yaratıcı faaliyetlere yöneltmektir. Bunu sağlamak başlangıçta zor gibi görünse de çocukların geç saatlere kadar sizlerle oturmalarını önleyerek ilk adımı atabilirsiniz.
  
  Bu noktada siz değerli anne-babalara önemli görevler düştüğü inancındayız. Televizyon gibi etkili bir iletişim aracını kullanırken, çocuklarımızı da göz önünde bulundurarak izlenecek programlarda seçici olmanız ve televizyon izleme süresine de belirli bir sınır koymanız gerektiği düşüncesindeyiz.
  
  Çocuğunuzun Televizyon İzleme Alışkanlığını
  Düzenlemenizde Uygun Yöntemler
  
  1- Yapılan araştırmalar dünyan televizyon izleme rekorunda ülke olarak ABD’den sonra ikinci sırada olduğumuzu gösteriyor. Bu araştırmada, Amerikalıların günde ortalama 3 saat 59 dk., Türklerin ise 3 saat 36 dk. Televizyon izlediği belirtiliyor. Bu nedenle bilinçli televizyon izleyicisi olmak için “Televizyon izleme süresi konusunda” kendinize ve çocuğunuza her gün için gerçekçi limitler belirlemeniz gerekiyor.
  2- Televizyon sizi izlemesin, siz televizyonu izleyin. Sürekli televizyonu açık tutmak yerine daha önce belirlediğiniz programların saatlerine göre televizyonu açın.
  3- Ailenizle birlikte yapabileceğiniz etkinlikler listesi çıkartın ve her hafta aile üyelerinizden birinin seçtiği etkinliği uygulayın. Örneğin; maket yapımı, koleksiyon yapmak gibi hobi saatleri, aile oyunları, hikaye okuma saatleri, aile toplantıları...vs.
  4- Haftalık TV programlarını inceleyip, çocuğunuzla birlikte “Haftalık Seyredilecek Program Listenizi” belirleyin. Bir hafta boyunca bu listeyi değiştirmemeye özen gösterin.
  5- TV programlarının içeriği hakkında mutlaka izlemeden önce bilgi edinin. Kavga, dövüş, saldırganlık, ölüm, korku, erotizm içeren programlar, filmler, diziler konusunda duyarlı olun. Çizgi film seçerken de gereken özeni gösterin.
  6- Sizin ve çocuğunuzun uyumadığı saatlerde yayınlanan ve çocuk için zararlı olduğu düşünülen programları gerekirse anne-baba olarak seyretmeme konusunda fedakarlık gösterin.
  7- Çocuğunuzu TV’deki şiddet içeren filmlerden uzak tutmaya çalışın. Seyretmek durumunda kaldığı zararlı programlardaki davranışların ise hiçbir şekilde onaylanmadığını dolaylı ve dolaysız olarak çocuğunuza hissettirin.
  8- Kablolu televizyona abone olurken, çocuğunuzun özel kullanımı için televizyon alırken, bu durumun ailenizin genel oluşumunu nasıl etkileyeceğini düşünün.
  9- Çocuğunuzun bilinçli bir televizyon izleyicisi olmasını sağlayın. Televizyon çocuğunuzun dış dünyadan haberdar olması açısından önemli bir eğitim-öğretim aracıdır. Unutmayalım ki, televizyonu etkili ve yararlı bir iletişim aracı haline getirmede siz anne- babalara önemli görevler düşmektedir.
  
  Sevgilerle…
  
  Özel Yıldız İlköğretim Okulu
  Rehberlik Servisi

HABER - DUYURU

Özel Yıldız Eğitim Kurumları
2017 © Tüm Hakları Saklıdır.

web tasarım grimor